Mszyca jabłoniowo-babkowa

Mszyca jabłoniowo-babkowa (Dysaphis plantaginea) jest wysysającym soki szkodnikiem jabłoni, szczególnie groźnym od pękania pąków do końca kwitnienia. Jej żerowanie powoduje silne zwijanie i deformację młodych liści oraz pędów, a także skorkowacenie i zniekształcenie zawiązków owoców. Latem część populacji przenosi się na babkę, a jesienią powraca na jabłoń.

Dorosłe mszyce bezskrzydłe są zwykle różowe, purpurowe lub oliwkowozielone i pokryte białawym, woskowym nalotem. Wiosną żerują przede wszystkim na jabłoni, ukrywając się na spodniej stronie liści, w rozetach kwiatowych i przy młodych owocach. Ślina szkodnika wywołuje silne zwijanie oraz deformację tkanek.

Gatunek jest szczególnie istotny w sadach jabłoniowych, ponieważ uszkodzenia zawiązków mogą pozostać widoczne aż do zbioru. Rozpoznanie warto potwierdzić, gdyż na jabłoni występują także inne mszyce o podobnym sposobie żerowania.

• silnie zwinięte, pomarszczone i zgrubiałe młode liście;
• różowe, purpurowe lub szarawo oprószone kolonie na spodniej stronie liści i młodych pędach;
• skręcone, zahamowane wierzchołki pędów, szczególnie na młodych drzewkach;
• zniekształcone, skorkowaciałe, guzowate lub niewyrównane owoce, często przy kielichu;
• lepka spadź i wtórny czarny nalot sadzaków.

Objawy na owocach mogą utrzymywać się po opuszczeniu jabłoni przez mszyce.

Szkody powstają wskutek nakłuwania i wysysania soków z młodych tkanek jabłoni. Wiosną liczebność kolonii szybko rośnie dzięki rozmnażaniu bez zapłodnienia. Uskrzydlone samice przenoszą się na babkę, a jesienne formy wracają na jabłoń.

Lokalnemu rozprzestrzenianiu sprzyjają zasiedlone drzewka szkółkarskie, zaniedbane jabłonie w sąsiedztwie, bujne odrosty oraz ograniczenie wrogów naturalnych. Mrówki mogą zwiększać trwałość kolonii, opiekując się mszycami i pobierając spadź.

Gatunek zwykle ma dwudomowy, pełny cykl rozwojowy. Zimują jaja składane w spękaniach kory, przy pąkach i na krótkopędach jabłoni. Wiosną wylęgają się samice założycielki, które bez zapłodnienia rodzą kolejne pokolenia bezskrzydłych samic.

Po kilku pokoleniach pojawiają się formy uskrzydlone, najczęściej od późnej wiosny do początku lata, i zasiedlają babkę, zwłaszcza babkę lancetowatą. Jesienią formy uskrzydlone wracają na jabłoń; po rozmnażaniu płciowym samice składają jaja zimujące. Terminy zależą od pogody, odmiany i fazy rozwojowej drzew.

1. Przy każdym przeglądzie rozchylaj zwinięte liście i sprawdzaj spód liści, młode pędy oraz rozety owoconośne.
2. Na młodych drzewkach szybko reaguj na kolonie wierzchołkowe, ponieważ powtarzające się żerowanie może zahamować formowanie korony.
3. W sadach towarowych decyzję o zabiegu podejmuj na podstawie lustracji, fazy rozwojowej jabłoni, liczby zasiedlonych rozet lub pędów oraz obecności wrogów naturalnych; nie stosuj kalendarzowych oprysków bez rozpoznania.
4. Wczesne zabiegi są zwykle skuteczniejsze, ponieważ rozwinięte, ciasno zwinięte liście chronią mszyce przed cieczą roboczą.
5. Usuwaj silnie zasiedlone, młode końcówki pędów tylko tam, gdzie jest to praktyczne, i wynoś je poza koronę.
6. Po każdym działaniu ponownie skontroluj drzewa, ponieważ pojedyncze kolonie mogą szybko odbudować populację.

Podstawą ochrony biologicznej jest zachowanie naturalnych wrogów: biedronek, larw złotooków, larw bzygów, skorków, drapieżnych pluskwiaków oraz pasożytniczych błonkówek, między innymi z rodzajów Aphidius i Ephedrus.

• Nie wykonuj szerokich, rutynowych oprysków, gdy kolonie są już ograniczane przez organizmy pożyteczne.
• W małych sadach można spłukiwać świeże kolonie silnym strumieniem wody lub usuwać silnie zasiedlone, młode wierzchołki pędów.
• Preparaty na bazie mydeł owadobójczych lub olejów ogrodniczych działają tylko przy bezpośrednim pokryciu szkodnika; zwinięte liście ograniczają skuteczność.
• W produkcji ekologicznej używaj wyłącznie środków dopuszczonych w Polsce dla danej uprawy i przestrzegaj ich aktualnej etykiety.

• Kontroluj jabłonie od fazy nabrzmiewania pąków przez rozwój liści do końca kwitnienia, szczególnie krótkopędy, rozety i wierzchołki pędów.
• W okresie spoczynku oglądaj korę przy pąkach i krótkopędach, ale nie opieraj monitoringu wyłącznie na jajach, ponieważ trudno odróżnić je od jaj innych owadów.
• Nie przenoś do sadu drzewek z koloniami mszyc; dokładnie sprawdzaj materiał szkółkarski.
• Unikaj nadmiaru azotu i silnego pobudzania wzrostu; prowadź zrównoważone cięcie poprawiające przewiewność i widoczność koron.
• W murawie i pasach pod drzewami ograniczaj babkę lancetowatą, gdy jest to uzasadnione historią problemu, lecz nie niszcz bez potrzeby roślinności pożytecznej ani nie powoduj erozji gleby.
• Regularnie oceniaj obecność biedronek, złotooków, larw bzygów i mumii pasożytniczych, zanim zdecydujesz o zabiegu.

• Największe ryzyko deformacji owoców występuje przed kwitnieniem i krótko po nim, zanim tkanki zawiązków stwardnieją.
• Zwinięty liść utrudnia działanie oprysku kontaktowego i jednocześnie chroni mszyce przed drapieżcami.
• Najczęściej wskazywaną rośliną letnią jest babka lancetowata, ale doniesienia o dodatkowych żywicielach zielnych nie są całkowicie jednolite.
• Mrówki mogą chronić kolonie przed wrogami naturalnymi, lecz nie są głównym sposobem dalekiego rozprzestrzeniania szkodnika.