Rak bakteryjny pomidora

Rak bakteryjny pomidora to groźna choroba naczyniowa i miejscowa wywoływana przez bakterię Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis. Najczęściej pojawia się po wprowadzeniu zakażonych nasion lub rozsady, a następnie rozprzestrzenia podczas cięcia, podwiązywania i podlewania. Typowe są jednostronne więdnięcie, zasychanie liści, brązowe smugi w łodydze, korkowate plamy na owocach oraz zamieranie roślin.

Choroba występuje w uprawie polowej, pod osłonami i w szklarniach, szczególnie gdy materiał wyjściowy jest zakażony, a rośliny są często dotykane lub ranione. Bakteria może pozostawać niewidoczna w młodej rozsadzie, a objawy ujawnić dopiero po posadzeniu, rozpoczęciu kwitnienia albo przy silnym wzroście.

W infekcji systemiczej bakteria przemieszcza się w tkankach przewodzących. W infekcji miejscowej rozwijają się plamy i nekrozy bez natychmiastowego uśmiercenia całej rośliny. Objawy mogą przypominać więdnięcie bakteryjne, fuzariozę, werticiliozę, inne bakteriozy liści, uszkodzenia herbicydowe lub stres wodny, dlatego przy podejrzeniu warto wykonać badanie laboratoryjne.

• Dolne liście żółkną, zwijają się, więdną i zasychają; często początkowo zamiera tylko jedna strona liścia lub rośliny.
• Brzegi i wierzchołki liści mogą brunatnieć z żółtą obwódką, tworząc tzw. „przypalenie” liści.
• Żyłki i ogonki liściowe bywają ciemne, zapadnięte lub smugowate, choć objaw ten nie występuje zawsze.
• Na łodygach pojawiają się podłużne brązowe smugi, pęknięcia i zapadnięte nekrozy. Po przekrojeniu widoczne jest żółtawe, brunatne lub czerwonobrązowe przebarwienie wiązek, niekiedy z rozpadem rdzenia.
• Na zielonych owocach mogą tworzyć się drobne, lekko wypukłe jasne plamki z brązowym środkiem, znane jako plamy typu „ptasie oko”.
• Silnie porażone rośliny są zahamowane we wzroście, stopniowo więdną, załamują się i zamierają.

Najczęściej patogen jest wprowadzany z zakażonymi lub zanieczyszczonymi nasionami i bezobjawową rozsadą. W obrębie uprawy przenoszą go ręce, odzież, narzędzia, tace, paliki, stoły, klipsy, podłoże i woda rozpryskująca się z liści lub podłoża.

Ryzyko rośnie podczas pikowania, szczepienia, cięcia, usuwania pędów i podwiązywania. Wnikaniu sprzyjają rany oraz naturalne otwory, a wysoka wilgotność, gęsta roślinność, deszcz i podlewanie z góry przyspieszają rozprzestrzenianie lokalne.

Bakteria może przetrwać na lub w zakażonych nasionach, roślinach, resztkach pomidora, samosiewach, chwastach psiankowatych oraz zanieczyszczonych tacach, palikach, stołach i narzędziach. Do rośliny wnika przez rany i naturalne otwory, a następnie może kolonizować ksylem i przemieszczać się systemicznie.

Wilgoć powierzchniowa, rozpryski wody i sok bakteryjny wydostający się z pęknięć ułatwiają wtórne zakażanie liści, łodyg i owoców. Czas od zakażenia do objawów zależy od ilości inokulum, wieku rośliny, odmiany, temperatury, wilgotności oraz tego, czy infekcja ma charakter miejscowy czy systemiczy. Bezobjawowa rozsada może nadal przenosić patogen.

Nie ma niezawodnego zabiegu leczniczego dla rośliny z rozwiniętą infekcją systemiczną. Oznacz podejrzane rośliny, ogranicz ich dotykanie i – jeśli to możliwe – zleć identyfikację laboratorium diagnostycznemu. Silnie porażone rośliny usuń razem z resztkami i bez rozpryskiwania soków wynieś poza obiekt.

Jeżeli ognisko jest ograniczone, nie przycinaj chorych fragmentów w sposób, który przenosi sok na kolejne rośliny. Wstrzymaj pracę w mokrych warunkach, odkaź wyposażenie i skontroluj całą partię rozsady. Nie przeznaczaj nasion ani sadzonek z podejrzanej uprawy do dalszego rozmnażania. Dalsze decyzje o ewentualnym środku ochrony roślin podejmuj wyłącznie na podstawie aktualnej polskiej etykiety i zasad integrowanej ochrony.

Nie istnieje pewna metoda „wyleczenia” rośliny z infekcji systemiczej. Najskuteczniejsze działania bez użycia syntetycznych środków ochrony roślin polegają na ograniczeniu źródła inokulum i przenoszenia bakterii:

• kupuj kwalifikowane, przebadane nasiona oraz zdrową, kontrolowaną rozsadę;
• izoluj podejrzane partie i nie łącz ich z roślinami zdrowymi;
• porażone rośliny wraz z opadłymi liśćmi ostrożnie usuń i wynieś z obiektu; nie kompostuj ich w zwykłej pryzmie;
• myj i dezynfekuj ręce, noże, sekatory, tace, stoły, paliki i inne wyposażenie zgodnie z etykietą używanego preparatu dezynfekcyjnego;
• zrezygnuj z materiałów porowatych, których nie można skutecznie oczyścić;
• utrzymuj liście suche, popraw wentylację i stosuj nawadnianie kroplowe zamiast zraszania nad roślinami;
• nie wykonuj cięcia ani podwiązywania, gdy rośliny są mokre.

• Zaczynaj uprawę od certyfikowanych lub przebadanych nasion i zdrowej rozsady z wiarygodnego źródła.
• Nowe partie rozsady obserwuj osobno; przy podejrzeniu nie przenoś ich do czystej szklarni ani tunelu.
• W Polsce uwzględniaj wymagania fitosanitarne dotyczące regulowanego raka bakteryjnego pomidora i dokumentacji materiału roślinnego.
• Dezynfekuj tace, stoły, narzędzia i konstrukcje zgodnie z instrukcją preparatu; elementy, których nie można dokładnie oczyścić, wymień.
• Podlewaj kroplowo lub od dołu, ograniczaj zwilżanie liści i zapewnij szybkie wysychanie roślin.
• Nie pracuj w mokrym łanie. Sekatory i noże czyść między partiami oraz natychmiast po kontakcie z rośliną podejrzaną.
• Usuwaj porażone rośliny wraz z resztkami z podłoża. Po sezonie dokładnie opróżnij i zdezynfekuj obiekt, a pomidora nie uprawiaj ponownie w skażonym podłożu bez odpowiedniego planu higieny.
• Kontroluj samosiewy pomidora i chwasty psiankowate w pobliżu uprawy, ponieważ mogą podtrzymywać bakterie.

• W obrocie fitosanitarnym i w starszej literaturze spotyka się nazwę Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis>; w nowszej taksonomii bywa stosowana skrócona nazwa Clavibacter michiganensis.
• Najważniejszym żywicielem gospodarczym jest pomidor (Solanum lycopersicum), natomiast część doniesień o innych roślinach dotyczy doświadczeń sztucznego zakażania lub wymaga ostrożnej interpretacji.
• W Polsce patogen jest regulowany jako rak bakteryjny pomidora; wymagania fitosanitarne szczególnie podkreślają znaczenie zdrowych nasion i materiału rozmnożeniowego.
• Już niewielka liczba zakażonych roślin w produkcji rozsady może zapoczątkować ognisko, jeśli narzędzia, ręce i wyposażenie przenoszą bakterie między roślinami.