Antraknoza fasoli

Antraknoza fasoli to nasienna i nalistna choroba grzybowa powodowana przez Colletotrichum lindemuthianum. Na liściach tworzy ceglastoczerwone do czarnych zmiany wzdłuż nerwów, a na strąkach charakterystyczne zapadnięte nekrozy. Ryzyko gwałtownie rośnie podczas chłodnej, wilgotnej pogody, przy deszczu, zraszaniu i kontakcie z mokrymi roślinami.

Choroba występuje przede wszystkim na fasoli zwyczajnej (Phaseolus vulgaris), w tym na odmianach szparagowych i nasiennych. Udokumentowano także porażenie niektórych innych gatunków rodzaju Phaseolus. Objawy mogą przypominać bakteryjne choroby plamistości fasoli, dlatego przy produkcji nasiennej lub przy nietypowym przebiegu wskazane jest potwierdzenie laboratoryjne.

W polskich warunkach największe zagrożenie występuje w chłodne, deszczowe sezony oraz na plantacjach o długo utrzymującej się zwilżonej powierzchni liści.

• Na siewkach pojawiają się ciemnobrunatne lub czarne, często zapadnięte plamy na liścieniach i młodej łodydze; zmiana obrączkująca łodygę może zabić siewkę.
• Na spodniej stronie liści widoczne są wydłużone, kanciaste plamy wzdłuż nerwów, początkowo ceglastoczerwone, purpurowe lub rdzawe, później brunatnoczarne.
• Na ogonkach liściowych i łodygach występują owalne, lekko zapadnięte nekrozy z ciemniejszym środkiem.
• Na strąkach tworzą się okrągłe lub nieregularne, zapadnięte plamy o czerwonobrunatnej obwódce i ciemnym brzegu. W wilgoci w ich środku mogą pojawić się bladoróżowe lub łososiowe skupienia zarodników.
• Porażone strąki mogą przedwcześnie zasychać, a nasiona mieć brunatne lub czarne przebarwienia i zapadnięcia; na ciemnych nasionach objawy bywają trudne do zauważenia.

Chorobę najczęściej wprowadza zakażone lub bezobjawowo zainfekowane nasiono. Dodatkowym źródłem są porażone resztki fasoli oraz samosiewy. Zarodniki rozprzestrzeniają się przez rozprysk deszczu, spływającą wodę, zraszanie nadziemne, mokre narzędzia, maszyny, odzież, dłonie, owady i zwierzęta.

Rozprzestrzenianiu sprzyja praca w mokrym łanie, duże zagęszczenie roślin oraz długie okresy zwilżenia liści. Choroba nie jest niedoborem składnika pokarmowego, choć ogólny stres roślin może zwiększać straty.

Patogen przetrwa między sezonami głównie w zakażonych nasionach i resztkach roślinnych. Zakażone nasiona mogą dawać chore siewki, które stają się wczesnym źródłem zarodników. W obecności wolnej wody grzyb tworzy w nekrozach struktury zarodnikotwórcze, a zarodniki są przenoszone na sąsiednie tkanki przez rozpryskujący się deszcz, zraszanie i kontakt z mokrymi roślinami.

Infekcja rozwija się szczególnie dobrze w temperaturze około 13–26°C, z optimum w pobliżu 17°C, przy długotrwałym zwilżeniu. Pierwsze objawy mogą pojawić się po około 4–9 dniach, zależnie od temperatury, odmiany i wieku tkanki. Rasy patogena są zróżnicowane, dlatego odporność odmiany może być skuteczna tylko wobec części lokalnych populacji.

Nie istnieje zabieg leczniczy, który cofnie nekrozy już obecne na liściach, łodygach lub strąkach. W ogrodzie przydomowym usuń silnie porażone rośliny i strąki, ogranicz podlewanie liści oraz natychmiast przerwij pracę w mokrym łanie.

W uprawie towarowej ochronę trzeba rozpocząć przede wszystkim od zdrowych nasion, odpornej odmiany, zmianowania i ograniczenia zwilżenia. W sezonie z wysokim ryzykiem należy systematycznie lustrować plantację, szczególnie po chłodnych opadach. Ewentualne fungicydy mają znaczenie głównie zapobiegawcze i powinny być dobierane wyłącznie na podstawie aktualnej etykiety oraz legalnej rejestracji w Polsce.

• Wysiewaj wyłącznie kwalifikowane, zdrowe nasiona z wiarygodnego źródła; nie zbieraj nasion z plantacji, na której występowały objawy.
• Usuwaj silnie porażone rośliny i strąki, najlepiej przed deszczem. Nie kompostuj ich w zwykłym, przydomowym kompostowniku; wyrzuć je zgodnie z lokalnymi zasadami.
• Podlewaj przy podstawie roślin, najlepiej rano, aby liście szybko wyschły. Unikaj deszczowania.
• Nie wykonuj pielęgnacji ani zbioru, gdy rośliny są mokre, ponieważ łatwo roznosisz zarodniki.
• Po pracy oczyść narzędzia, ręce, obuwie i elementy mające kontakt z roślinami.
• Stosuj płodozmian: w miejscu problemowym zachowaj co najmniej 2–3 lata przerwy od fasoli i innych potencjalnie podatnych roślin rodzaju Phaseolus.

• Wybieraj zdrowy, kwalifikowany materiał siewny i odmiany o potwierdzonej odporności lub tolerancji na antraknozę, pamiętając, że skuteczność zależy od rasy patogena.
• Zakładaj plantację na stanowisku przewiewnym, zachowuj zalecane odstępy i unikaj nadmiernego zagęszczenia.
• Stosuj nawadnianie kroplowe lub podlewanie bruzdowe; nie zwilżaj liści wieczorem.
• Nie wchodź na plantację i nie prowadź zabiegów mechanicznych podczas rosy, deszczu ani bezpośrednio po zraszaniu.
• Po zbiorze usuń i odpowiednio zagospodaruj resztki fasoli oraz likwiduj samosiewy.
• Na plantacjach nasiennych prowadź regularne lustracje i korzystaj z badań zdrowotności nasion, gdy jest to uzasadnione.

• Najważniejszą drogą zawleczenia choroby jest materiał siewny, który może wyglądać zewnętrznie zdrowo.
• Zarodniki są lepkie i łatwo przenoszą się na rękach, odzieży, narzędziach, maszynach, owadach oraz zwierzętach.
• Patogen może przetrwać w zakażonych nasionach przez kilka lat, dlatego wysiew własnych nasion z chorej plantacji jest szczególnie ryzykowny.
• Współczesna identyfikacja gatunku wymaga ostrożności, ponieważ podobne objawy na fasoli mogą powodować także inne gatunki rodzaju Colletotrichum.