Mszyca brzoskwiniowo-ziemniaczana

Mszyca brzoskwiniowo-ziemniaczana (Myzus persicae) jest drobnym, bardzo ruchliwym szkodnikiem zasiedlającym brzoskwinie, ziemniaki, warzywa, rośliny polowe, ozdobne i chwasty. Żeruje głównie na młodych pędach oraz spodniej stronie liści, powodując ich zwijanie, deformacje i osłabienie wzrostu. Jej znaczenie zwiększa zdolność do szybkiego rozprzestrzeniania się i przenoszenia wirusów roślinnych.

Mszyca brzoskwiniowo-ziemniaczana należy do rodziny mszycowatych. Formy bezskrzydłe są gruszkowate, zwykle jasnozielone, żółtawe lub różowawe, natomiast formy uskrzydlone mają ciemną głowę i tułów oraz często ciemną plamę na odwłoku. Na roślinie występują zwykle w koloniach na młodych przyrostach i spodniej stronie liści.

Gatunek jest trudny do rozpoznania wyłącznie po kolorze, ponieważ ubarwienie zależy od żywiciela, temperatury i zagęszczenia kolonii. W diagnostyce pomocne są między innymi kształt czołowych guzków, długość syfonów, ubarwienie form uskrzydlonych i roślina żywicielska.

Największe szkody powstają w młodych roślinach, rozsady oraz na delikatnych wierzchołkach wzrostu. W uprawach podatnych na choroby wirusowe nawet krótkie żerowanie może mieć większe znaczenie niż sama liczebność kolonii.

• zwijanie, marszczenie, skręcanie i deformacja młodych liści;
• zahamowanie wzrostu pędów, osłabienie rozsady i spadek wigoru;
• żółknięcie lub przedwczesne więdnięcie silnie zasiedlonych części;
• kolonie jasnozielonych, żółtawych, różowawych, uskrzydlonych i bezskrzydłych mszyc oraz wylinki;
• lepka spadź na liściach, owocach i powierzchniach pod rośliną;
• czarny nalot sadzaków rozwijający się na spadzi;
• objawy przypominające mozaikę, pierścienie, żółknięcie lub trwałe zniekształcenie, które mogą wskazywać na wirus, ale same nie potwierdzają ani gatunku mszycy, ani konkretnego wirusa.

Mszyce nakłuwają tkanki cienkimi kłujkami i wysysają sok floemowy. Formy uskrzydlone przemieszczają się między roślinami w obrębie uprawy i mogą być przenoszone na większe odległości przez wiatr, materiał roślinny, ludzi oraz narzędzia.

W Polsce ważnym źródłem wiosennego zasiedlenia mogą być brzoskwinie i inne rośliny rodzaju Prunus, a latem populacje utrzymują się na ziemniaku, warzywach, roślinach ozdobnych, chwastach i samosiewach. Chwasty oraz rośliny pozostawione po zbiorze mogą działać jako rezerwuar mszyc i wirusów.

Nadmiar azotu, silny młody przyrost, zagęszczenie oraz ograniczenie naturalnych wrogów sprzyjają namnażaniu. Mrówki mogą chronić kolonie przed drapieżcami. Objawy wirusowe nie powinny być automatycznie przypisywane temu gatunkowi bez potwierdzenia zarówno obecności mszyc, jak i czynnika chorobotwórczego.

W chłodniejszym klimacie gatunek może zimować w postaci jaj na brzoskwini i innych roślinach rodzaju Prunus, zwłaszcza w pobliżu pąków i w zagłębieniach kory. Jaja wiosną wylęgają się wraz z ruszeniem wegetacji. Początkowo rozwijają się bezskrzydłe samice, które rodzą żywe młode bez zapłodnienia.

W sezonie powstaje kilka następujących po sobie pokoleń. Przy korzystnej temperaturze jedno pokolenie może rozwinąć się w około 10–12 dni. Gdy kolonia się zagęszcza, pogarsza się jakość żywiciela lub pojawiają się inne bodźce środowiskowe, powstają samice uskrzydlone, które przenoszą się na ziemniaki, warzywa, rośliny polowe, ozdobne i chwasty.

Jesienią część populacji może wracać na rośliny rodzaju Prunus, gdzie pojawiają się formy płciowe i składane są jaja zimujące. W Polsce przebieg cyklu zależy od zimy, lokalnego mikroklimatu, dostępności żywicieli oraz cech danej populacji. W szklarniach i miejscach z ciągłą obecnością roślin cykl może być częściowo lub całkowicie bezpłciowy.

Najpierw potwierdzić obecność żywych mszyc, ponieważ zwijanie liści, żółknięcie i mozaiki mogą mieć także inne przyczyny. Określić roślinę żywicielską, wielkość kolonii, obecność naturalnych wrogów oraz ryzyko wirusów.

Przy niewielkim nasileniu ograniczyć zabieg do mechanicznego usunięcia kolonii, spłukania ich wodą lub wycięcia silnie zasiedlonych końców pędów. Warto kontrolować rośliny ponownie po 2–4 dniach, ponieważ część osobników może pozostać na spodzie liści.

W większych uprawach decyzję o ochronie podejmować na podstawie lustracji, progów lub zaleceń dla konkretnej rośliny. Zabieg powinien być wykonany dokładnie, z uwzględnieniem młodych przyrostów i spodniej strony liści, przy jednoczesnym zachowaniu organizmów pożytecznych. W przypadku podejrzenia wirusa usuwać silnie porażone rośliny zgodnie z zasadami higieny i nie przeznaczać ich na kompost.

W małych uprawach kolonie można spłukiwać silnym, ale nieuszkadzającym roślin strumieniem wody, kierując go także na spodnią stronę liści. Silnie zasiedlone wierzchołki młodych roślin warto wycinać i usuwać z uprawy.

Chronić biedronki, złotooki, larwy bzygów, skorki, pluskwiaki drapieżne oraz pasożytnicze błonkówki. Unikać szerokiego działania owadobójczego, pylenia i oprysków podczas kwitnienia. W uprawach pod osłonami można wykorzystywać dostępne biologiczne organizmy pożyteczne, dobierając je do uprawy i warunków zgodnie z instrukcją dostawcy.

Preparaty na bazie mydeł owadobójczych, olejów lub innych substancji niskiego ryzyka stosować tylko wtedy, gdy konkretny produkt jest dopuszczony w Polsce do danej rośliny i ma odpowiednią etykietę. Konieczne jest dokładne pokrycie kolonii, ponieważ środki kontaktowe działają tylko na bezpośrednio opryskane osobniki.

• Przeglądać co najmniej raz w tygodniu wierzchołki wzrostu, młode liście i ich spodnią stronę, szczególnie na brzoskwini, nektarynie, ziemniaku, papryce, kapustnych oraz rozsadzie.
• W szklarni i tunelu kontrolować rośliny pochodzące z zakupu przed ich ustawieniem wśród pozostałej uprawy.
• Usuwać chwasty i samosiewy będące żywicielami, zwłaszcza przy brzegach zagonów i pod osłonami, bez niszczenia kwitnących siedlisk pożytecznych owadów poza strefą uprawy.
• Nie przenawozić azotem; utrzymywać równomierne podlewanie i przewiewne, niezbyt zagęszczone nasadzenia.
• Na młodych, podatnych warzywach stosować włókniny lub siatki przeciw owadom, zdejmując je przed koniecznością zapylenia i pilnując przegrzewania roślin.
• Regularnie dezynfekować ręce, narzędzia i elementy wyposażenia przy pracy z roślinami podejrzanymi o wirusy.

• Mszyca brzoskwiniowo-ziemniaczana należy do najważniejszych wektorów wirusów roślinnych wśród mszyc.
• Może przenosić wirusy podczas krótkich nakłuć próbnych, dlatego samo szybkie zmniejszenie liczebności owadów nie zawsze zapobiega infekcji roślin.
• Barwa osobników tego samego gatunku może zmieniać się od jasnozielonej i żółtej do różowej.
• Mrówki często odwiedzają kolonie w zamian za spadź i mogą utrudniać działanie naturalnych wrogów mszyc.
• Rozwój populacji jest szczególnie szybki na młodych, intensywnie nawożonych pędach oraz w chronionych warunkach szklarniowych.