Nasionnica trześniówka
Szkodnik

Nasionnica trześniówka

Rhagoletis cerasi (Linnaeus)
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Nasionnica trześniówka

Nasionnica trześniówka (Rhagoletis cerasi) jest muchówką, której larwy żerują wewnątrz dojrzewających czereśni i wiśni. Owoce stają się „robaczywe”, miękną, gniją i tracą wartość handlową. Największe ryzyko dotyczy odmian średnio późnych i późnych. Skuteczna ochrona opiera się na monitoringu lotu, higienie sadu, szybkim zbiorze oraz niedopuszczaniu do rozwoju larw w owocach.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyDojrzewające owoce czereśni i wiśni, miąższ wokół pestki, owoce opadłe oraz wierzchnia warstwa gleby pod drzewami.
Korzystne warunkiCiepła wiosna i początek lata, lot much zsynchronizowany z dojrzewaniem owoców, sąsiedztwo zaniedbanych drzew i dzikich żywicieli oraz pozostawione owoce opadłe pod koroną.
Poradnik roślinny

Przegląd

Dorosła muchówka ma około 4–5 mm długości, czarne, błyszczące ciało, żółto-pomarańczowe znamię między nasadami skrzydeł oraz przezroczyste skrzydła z ciemnymi poprzecznymi pasami. Szkodliwym stadium jest beznoga, biała larwa długości około 4 mm, ukryta w owocu. W Polsce gatunek występuje przede wszystkim na czereśni, a także na wiśni. Obraz uszkodzeń może przypominać działanie nasionnicy wschodniej (Rhagoletis cingulata), dlatego pewne rozpoznanie dorosłych much, larw i odłowów pułapkowych bywa potrzebne.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

Na skórce dojrzewającego owocu może być widoczny mały, ciemniejący ślad nakłucia, często w pobliżu szypułki. W miąższu znajduje się pojedyncza biała, beznoga larwa i jej odchody. Owoce miękną, brązowieją, wodniście gniją, marszczą się, deformują lub przedwcześnie opadają. Przy zaawansowanym rozwoju larwy widoczny jest niewielki otwór wyjściowy. Zewnętrzne objawy mogą być początkowo bardzo słabo widoczne.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Samice składają jaja pod skórką odpowiednich, dojrzewających owoców, zwykle pojedynczo. Larwy rozwijają się wewnątrz owocu, następnie opuszczają go i wchodzą do gleby, gdzie zimują jako poczwarki. Lokalne zwiększanie liczebności ułatwiają pozostawione owoce opadłe, opuszczone drzewa oraz pobliskie dzikie rośliny żywicielskie. Szkodnik może być przenoszony wraz z porażonymi świeżymi owocami, materiałem owocującym i zanieczyszczoną glebą. Nie należy przemieszczać podejrzanych owoców ani gleby bez sprawdzenia aktualnych wymagań fitosanitarnych.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

W Polsce nasionnica trześniówka zwykle rozwija jedno pokolenie w roku. Poczwarki, zwane bobówkami, zimują w glebie pod drzewami, najczęściej w jej wierzchniej warstwie. Wylot much rozpoczyna się zależnie od regionu i temperatury zwykle od końca maja do drugiej połowy czerwca, a lot może trwać do zbiorów. Po kopulacji samica nacina skórkę i składa jajo do dojrzewającego owocu. Larwy wylęgają się zazwyczaj po około 3–10 dniach i żerują w miąższu przez około 15–21 dni, po czym opuszczają owoc, schodzą do gleby i tworzą poczwarkę. Część poczwarek może pozostawać w diapauzie dłużej niż jeden sezon.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Postępowanie należy rozpocząć od potwierdzenia obecności szkodnika i monitoringu lotu. Pułapki umieszcza się w koronach czereśni lub wiśni przed spodziewanym wylotem much, a odłowy porównuje z fazą dojrzewania owoców. Zabiegi skierowane wyłącznie na owoce już zasiedlone przez larwy są spóźnione, ponieważ larwy pozostają chronione wewnątrz miąższu. W ogrodzie przydomowym podstawą jest szczelna izolacja małych drzew, szybki i pełny zbiór oraz systematyczne usuwanie owoców opadłych i podejrzanych. W sadach towarowych decyzje o ochronie chemicznej powinny wynikać z monitoringu, aktualnych zaleceń dla Polski i etykiety konkretnego środka. Samodzielne zwalczanie poczwarek w glebie jest zwykle mało skuteczne.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

W małych sadach i ogrodach najważniejsze jest połączenie kilku metod:

  • zakładać drobną siatkę izolacyjną na całe małe lub karłowe drzewa przed rozpoczęciem lotu much i szczelnie zabezpieczyć koronę oraz pień;
  • ustawiać żółte tablice lepowe do monitoringu, a w razie potrzeby stosować pułapki przeznaczone do masowego odłowu nasionnicy;
  • zbierać owoce dokładnie i bez zwłoki, nie pozostawiając przejrzałych czereśni na drzewie;
  • codziennie usuwać owoce opadłe i podejrzane, a następnie szczelnie je zamknąć i przekazać do utylizacji lub zniszczyć w sposób uniemożliwiający wyjście larw;
  • nie kompostować porażonych owoców w zwykłym kompostowniku, jeśli proces nie zapewnia temperatury i czasu wystarczających do zabicia larw;
  • utrzymywać glebę pod koroną w sposób ograniczający możliwość przeżycia poczwarek, pamiętając, że samo przykrycie gleby wymaga prawidłowego wykonania i może być pracochłonne.

W polskim rolnictwie ekologicznym dostępność dopuszczonych środków przeciw temu szkodnikowi może być ograniczona, dlatego szczególne znaczenie mają izolacja, higiena sadu i monitoring.

Poradnik roślinny

Zapobieganie

Przed sezonem należy usunąć z drzewa i jego bezpośredniego otoczenia zeszłoroczne oraz opadłe owoce, a w miarę możliwości także ograniczyć obecność zaniedbanych żywicieli w pobliżu sadu. Żółte tablice lepowe powinny być zawieszone w koronach przed spodziewanym początkiem lotu i regularnie kontrolowane. Na małych drzewach skuteczną barierą może być drobna siatka założona przed pojawieniem się dorosłych much. Zbiór trzeba przeprowadzić dokładnie i terminowo. Owoce podejrzane o zasiedlenie należy usuwać tak, aby larwy nie mogły opuścić owocu i wejść do gleby. Podejrzane okazy much lub larw warto zachować do identyfikacji i skonsultować z doradcą sadowniczym albo właściwą jednostką PIORiN.

Poradnik roślinny

Ciekawostki

Nasionnica trześniówka jest jednym z najważniejszych szkodników owoców czereśni i wiśni w wielu regionach Europy, w tym w Polsce.

Najbardziej zagrożone są zwykle odmiany średnio późne i późne; bardzo wczesne odmiany mogą być mniej uszkadzane, ponieważ ich owoce dojrzewają przed głównym okresem składania jaj.

Żółte tablice lepowe należy kontrolować regularnie, najlepiej co około dwa dni w okresie spodziewanego lotu. W materiałach sygnalizacyjnych jako próg orientacyjny podawano średnio 2 muchy na jedną pułapkę, jednak interpretację trzeba dostosować do typu pułapki, sadu i lokalnych zaleceń.

Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Środki ochrony roślin stosować wyłącznie wtedy, gdy konkretny preparat jest aktualnie legalnie dopuszczony w Polsce do ochrony danej uprawy przed tym agrofagiem. Przed użyciem należy sprawdzić aktualny rejestr MRiRW, etykietę środka, dawkę, termin zabiegu, okres karencji i wymagania dotyczące ochrony zapylaczy. Nie wykonywać zabiegów rutynowo ani wyłącznie na podstawie obecności uszkodzonych owoców.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

11 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.