Neofabraea perennans – gorzka zgnilizna jabłek i gruszek oraz zgorzel wieloletnia

Neofabraea perennans jest grzybem związanym przede wszystkim z gorzką zgnilizną jabłek i gruszek ujawniającą się po długim przechowywaniu oraz ze zgorzelą wieloletnią pędów jabłoni. Zakażenia często pozostają niewidoczne w czasie zbioru, a objawy rozwijają się po kilku miesiącach w chłodni. Podobne objawy powodują inne gatunki Neofabraea, dlatego pewne rozpoznanie wymaga badań laboratoryjnych.

Choroba ma dwie powiązane fazy. Na owocach rozwija się jako gorzka zgnilizna, zwykle po zbiorze i po długim okresie przechowywania. Na drzewach może tworzyć zgorzel wieloletnią, szczególnie na jabłoni, złożoną z kolejnych, koncentrycznych pasm przyrostu tkanki.

Pierwsze zakażenie najczęściej zachodzi przez przetchlinki, okolice kielicha lub szypułki oraz drobne uszkodzenia skórki. Objawy mogą nie być widoczne podczas zbioru. Ponieważ podobne zgnilizny wywołują N. vagabunda, N. kienholzii, N. malicorticis i inne grzyby, rozpoznanie gatunku wymaga izolacji, mikroskopii lub testu molekularnego.

Owoce: okrągłe, lekko zapadnięte plamy barwy jasnobrązowej do ciemnobrązowej, często z wyraźnie jaśniejszym środkiem i wyglądem tarczy strzelniczej. Miąższ jest zwykle stosunkowo jędrny, suchawy lub mączysty, a granica między tkanką zdrową i zgniłą pozostaje czytelna.

Przechowywanie: porażenie bywa utajone w czasie zbioru i ujawnia się dopiero po kilku miesiącach w chłodni. W późniejszym stadium przez skórkę mogą wydostawać się krótkie, wilgotne, kremowe skupienia zarodników, ale ich brak nie wyklucza choroby.

Pędy i konary: zapadnięte, brunatnoczerwone lub martwe odcinki kory z nakładającymi się, koncentrycznymi obrzeżeniami. Rozrastająca się zgorzel może osłabiać konary, obrączkować je i prowadzić do zamierania części korony.

Źródłem zarodników są przede wszystkim wieloletnie zgorzele, martwa kora, porażone krótkopędy, rany po cięciu i niektóre zaschnięte owoce. Zarodniki rozprzestrzeniają się z deszczem, rozbryzgiem wody i wilgotnym spływem po korze.

Do zakażenia owoców dochodzi przez przetchlinki, okolice szypułki i kielicha oraz uszkodzenia po gradzie, owadach, otarciach lub nieostrożnym zbiorze. Największe ryzyko stanowią wilgotne okresy przed zbiorem. Zgnilizna rozwijająca się w chłodni zwykle pochodzi z wcześniejszych, latentnych zakażeń; nie należy zakładać, że zdrowe owoce zostały zakażone wyłącznie przez kontakt z sąsiednim owocem.

Grzyb przetrzymuje okres zimowy i kolejne sezony w zgorzelach, martwej korze, zaschniętych fragmentach drewna oraz porażonych lub zmumifikowanych owocach. W wilgotnych okresach na porażonych tkankach powstają acervulusy, z których uwalniają się bezpłciowe zarodniki konidialne.

Zarodniki są przenoszone głównie przez krople deszczu i spływającą wodę. Zakażenia mogą występować w całym sezonie wegetacyjnym, lecz w praktyce szczególne znaczenie mają infekcje późnym latem i jesienią, w pobliżu zbioru. W owocu patogen może pozostawać w stanie utajonym, a wznowienie wzrostu podczas długiego przechowywania prowadzi do powolnego powiększania się plam.

Na pędach infekcja może być związana z ranami po cięciu, uszkodzeniami mrozowymi, otarciami lub innymi uszkodzeniami kory. Zgorzele mogą powiększać się w kolejnych latach, tworząc pierścienie rocznego rozwoju i stale dostarczając inokulum.

Nie istnieje zabieg, który cofnie zgorzel ani usunie patogena z już porażonego miąższu. Na drzewach podstawą postępowania jest wycięcie całej widocznej zgorzeli wraz z odpowiednim marginesem zdrowego drewna, usunięcie materiału z sadu i poprawa ochrony ran.

W przechowalni natychmiast sortuj i usuwaj owoce z objawami. Sprawdzaj także owoce z tej samej partii, ponieważ część zakażeń może być jeszcze niewidoczna. Utrzymuj właściwą temperaturę, wilgotność i cyrkulację powietrza dla konkretnej odmiany, unikając kondensacji oraz opóźnień w schładzaniu.

Fungicydy, jeśli są rozważane, mają znaczenie głównie zapobiegawcze i muszą być dobrane do aktualnej etykiety oraz legalnego zakresu zastosowania w Polsce. Nie zastępują wycinania zgorzeli, higieny zbioru i kontroli przechowalni.

Najważniejsze działania bezpośrednio ograniczające inokulum to wycinanie zgorzeli i martwych gałęzi w suchą pogodę, z zapasem zdrowej tkanki, oraz wynoszenie wyciętego drewna poza sad. Nie pozostawiaj na drzewach zaschniętych krótkopędów ani porażonych mumii owocowych.

• Ograniczaj rany po cięciu, gradzie, otarciach i żerowaniu szkodników; większe rany zabezpieczaj zgodnie z aktualnymi zaleceniami sadowniczymi.
• Dezynfekuj narzędzia między drzewami, zwłaszcza podczas wycinania widocznych zgorzeli.
• Usuwaj zgniłe owoce z sadu, sortowni i chłodni, a skrzynie, linie oraz powierzchnie przechowalnicze utrzymuj w czystości.
• Zbieraj delikatnie, nie obijaj owoców i możliwie szybko schładzaj je do warunków właściwych dla danej odmiany.
• Kontroluj rany mrozowe, uszkodzenia słoneczne i populacje bawełnicy korówki, która może podtrzymywać uszkodzenia kory.
• Łącz higienę, monitoring strat przechowalniczych, prawidłowe cięcie i ograniczanie uszkodzeń w ramach integrowanej ochrony roślin.

W polskich sadach należy przede wszystkim ograniczać źródła infekcji i liczbę ran.

• Przeglądaj jabłonie i grusze co najmniej kilka razy w sezonie; zgorzele wycinaj w suche dni, poniżej widocznej granicy martwej tkanki.
• Usuwaj wycięte gałęzie, mumie owocowe i odpady po cięciu poza obręb sadu.
• Planuj cięcie tak, aby nie wykonywać go podczas długotrwałej wilgotnej pogody.
• Ograniczaj uszkodzenia mechaniczne, gradobicia, otarcia gałęzi i uszkodzenia owoców przez owady.
• Zbieraj owoce w odpowiedniej dojrzałości, bez zrywania z szypułką na siłę i bez obijania.
• Myj i sanituj skrzynie, stoły, przenośniki oraz pomieszczenia chłodnicze zgodnie z procedurą higieniczną gospodarstwa.
• Nie kieruj do długiego przechowywania owoców z ranami, otarciami lub podejrzanymi plamami.
• Monitoruj partie po kilku tygodniach i miesiącach przechowywania, ponieważ latentne infekcje mogą ujawniać się późno.

• Nazwa „gorzka zgnilizna” obejmuje choroby wywoływane przez kilka gatunków rodzaju Neofabraea, a nie tylko N. perennans.
• W Polsce N. perennans jest wykrywany w przechowywanych jabłkach, lecz według dostępnych danych częściej występuje N. vagabunda.
• Objawy owocowe mogą być opóźnione o kilka miesięcy, dlatego brak plam przy przyjęciu owoców do chłodni nie gwarantuje ich zdrowotności.
• Jasny środek zmiany i jędrny, mączysty miąższ mogą pomagać w różnicowaniu, ale nie zastępują identyfikacji laboratoryjnej.
• Zgorzele na drzewach są ważnym źródłem zarodników dla nowych infekcji owoców.