Plamistość liści jabłoni (Marssonina)

Plamistość liści jabłoni, określana także jako Marssonina, jest chorobą grzybową wywoływaną przez Diplocarpon coronariae, dawniej opisywany jako Diplocarpon mali, z anamorfą Marssonina coronaria. Na dojrzałych liściach pojawiają się brunatne lub czarne plamy, które zlewają się, powodują żółknięcie i mogą doprowadzić do silnego, przedwczesnego ogołocenia korony. Ryzyko rośnie po wilgotnych, deszczowych latach.

Plamistość liści jabłoni (Marssonina) jest przede wszystkim chorobą aparatu asymilacyjnego. W polskich warunkach jej objawy mogą stać się wyraźne od początku lata, a szczególnie po serii deszczowych dni, przy długo utrzymującej się wilgotności liści. Silna utrata liści ogranicza bieżące odżywianie owoców, osłabia drzewa i może pogorszyć ich przygotowanie do zimy oraz plonowanie w kolejnym sezonie.

Rozpoznanie warto potwierdzić, zwłaszcza gdy plamy są nietypowe lub występuje jednocześnie kilka problemów. Pomocne jest przesłanie świeżego liścia z pograniczem zdrowej i chorej tkanki do laboratorium fitopatologicznego albo doradcy sadowniczego.

Początkowo na dojrzałych liściach powstają okrągłe lub nieregularne plamy o barwie szarobrązowej, oliwkowej, purpurowobrązowej albo niemal czarnej. Często mają ciemniejsze, purpurowe obrzeżenie. W obrębie zmian mogą być widoczne drobne czarne acerwule, czyli struktury wytwarzające zarodniki konidialne.

Plamy powiększają się i zlewają, a otaczająca tkanka żółknie lub brunatnieje. Przy silnym nasileniu liście opadają przedwcześnie, często najpierw w dolnej i wewnętrznej części korony. Drzewo może zostać częściowo ogołocone jeszcze przed zbiorem, podczas gdy owoce pozostają na pędach.

Porażenie owoców jest rzadsze. Pojawiają się wówczas początkowo przejrzyste, brunatne plamy, które stają się owalne, zapadnięte i ciemnobrunatne do czarnych; niekiedy są widoczne acerwule. Objawy mogą ujawnić się dopiero w przechowalni.

Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone liście pozostawione pod drzewami oraz plamy na liściach, w których powstają konidia. Zarodniki rozprzestrzeniają się głównie z kroplami deszczu, deszczem napędzanym wiatrem i przez stykające się, mokre liście. Nie jest potrzebny wektor owadzi.

Nasileniu sprzyjają zwarte, słabo przewietrzane korony, silne zachwaszczenie przy pniu ograniczające ruch powietrza, częste letnie opady, rosa, nawadnianie nadkoronowe oraz zmycie lub opóźnienie zabiegów ochronnych. Porażony materiał szkółkarski może ułatwić wprowadzenie choroby, natomiast owoce zwykle mają mniejsze znaczenie jako droga przenoszenia.

Grzyb przetrzymuje się głównie w porażonych, opadłych liściach jabłoni. Wiosną, po okresie wilgotnej pogody, z takich liści może uwalniać zarodniki workowe stanowiące inokulum pierwotne. Ich znaczenie i udział stadium płciowego mogą różnić się regionalnie.

W okresie wegetacji w plamach tworzą się acerwule z konidiami. Deszcz, wiatr z deszczem i kontakt mokrych części korony przenoszą zarodniki na podatne liście. Po wykiełkowaniu na długo zwilżonej powierzchni liścia patogen wnika do tkanki, a nowe plamy i acerwule umożliwiają kolejne cykle infekcji. W Polsce największe ryzyko przypada zwykle na wilgotną część sezonu od późnej wiosny do lata; objawy mogą być widoczne z opóźnieniem.

Przy pierwszych podejrzanych plamach usuń silnie porażone liście w ogrodzie przydomowym, ale nie ogołacaj gwałtownie całej korony. Ogranicz dalsze zwilżanie liści, popraw przewiew i usuń opadłe, porażone resztki. Zabiegi wykonane po rozległym porażeniu nie przywrócą już uszkodzonej tkanki; ich celem jest ochrona zdrowych przyrostów i ograniczenie nowych cykli infekcji.

W produkcji sadowniczej ochronę fungicydową prowadzi się zapobiegawczo lub na początku ryzyka infekcji, z uwzględnieniem opadów, czasu zwilżenia liści, fazy rozwojowej i zmycia poprzedniego zabiegu. W Polsce używaj wyłącznie środka z aktualną rejestracją dla jabłoni i danego zastosowania, zgodnie z etykietą MRiRW. Nie stosuj dawek, mieszanin ani terminów zaczerpniętych z zagranicznych programów.

Jeżeli objawy pojawiają się mimo poprawnej higieny, pobierz kilka reprezentatywnych liści do diagnostyki, ponieważ podobne nekrozy mogą powodować parch jabłoni, alternarioza, inne plamistości, fitotoksyczność lub stres suszy.

Najważniejszym działaniem bez użycia syntetycznych fungicydów jest ograniczanie inokulum. Po opadnięciu liści dokładnie je usuń, rozdrobnij kosiarką bijakową lub starannie wymieszaj z glebą, aby przyspieszyć rozkład. Nie przenoś porażonych liści pod inne jabłonie ani nie pozostawiaj ich w międzyrzędziach bez rozdrobnienia.

Łącz higienę z cięciem prześwietlającym, umiarkowanym nawożeniem azotowym i utrzymywaniem korony w dobrej kondycji. Unikaj podlewania zraszaczami; jeśli jest konieczne, podlewaj glebę rano i kieruj wodę z dala od liści. Preparaty dopuszczone w rolnictwie ekologicznym mogą mieć działanie głównie zapobiegawcze i muszą być legalnie zarejestrowane dla konkretnego zastosowania w Polsce.

Po opadnięciu liści usuń je lub dokładnie rozdrobnij, a w sadzie utrzymuj powierzchnię gleby i międzyrzędzia tak, aby sprzyjały szybkiemu rozkładowi resztek. W małym ogrodzie zbierz liście i zagospodaruj je tylko wtedy, gdy kompost osiąga warunki umożliwiające higienizację materiału.

Wykonuj cięcie prześwietlające w terminie właściwym dla jabłoni, ograniczaj nadmierne zagęszczenie korony i kontroluj odrosty. Zapewnij odpływ wody, unikaj podlewania liści i nie przenoś materiału roślinnego z podejrzanych drzew. Od późnej wiosny do lata oglądaj przede wszystkim dojrzałe liście w dolnej i wewnętrznej części korony, szczególnie po kilku deszczowych dniach.

W sadzie towarowym połącz lustrację z lokalnymi danymi o opadach i zwilżeniu liści, właściwym terminem zabiegów oraz rotacją grup FRAC. Nie wydłużaj odstępów ochrony automatycznie po intensywnym deszczu; decyzję podejmuj zgodnie z etykietą i aktualnym programem ochrony.

• W starszej literaturze spotyka się nazwę Diplocarpon mali, natomiast współczesne opracowania często używają Diplocarpon coronariae; Marssonina coronaria odnosi się do dawnego stadium bezpłciowego.
• Choroba może spowodować silne opadanie liści, mimo że owoce nadal pozostają na drzewie.
• Jabłoń jest żywicielem głównym; EPPO wymienia także rodzaj Chaenomeles oraz niektóre gatunki Malus, dlatego pobliskie jabłonie ozdobne i pigwowce mogą mieć znaczenie epidemiologiczne.
• Objawy późnoletnie nie zawsze oznaczają świeżą infekcję — plamy mogą być następstwem zakażeń, do których doszło wcześniej podczas długiego zwilżenia liści.