Śluzownica ciemna

Śluzownica ciemna (Caliroa cerasi) jest błonkówką, a nie prawdziwym ślimakiem. Jej zielonożółte larwy pokryte oliwkowoczarnym śluzem zeskrobują górną warstwę liści wiśni, czereśni, gruszy i innych roślin różowatych, pozostawiając siateczkę nerwów. Niewielkie żerowanie zwykle można tolerować, lecz liczne drugie pokolenie może powodować brunatnienie i przedwczesne opadanie liści.

Śluzownica ciemna jest małą, czarną błonkówką. Jej larwy mają charakterystyczny ślimakowaty kształt, są zwężone ku tyłowi i pokryte błyszczącą, oliwkową lub czarnawą warstwą śluzu. To właśnie larwy powodują uszkodzenia liści.

W warunkach Polski szkodnik spotykany jest głównie na wiśniach i czereśniach, a także na jarzębach, głogach, świdośliwach i innych żywicielach z rodziny różowatych. Ograniczone żerowanie dojrzałe drzewa zazwyczaj znoszą bez trwałych następstw, natomiast silne uszkodzenia młodych drzew lub powtarzające się defoliacje mogą osłabiać wzrost i tworzenie pąków kwiatowych na kolejny sezon.

Początkowo na górnej stronie liści widoczne są półprzezroczyste, „okienkowate” plamy. W miarę żerowania larwy usuwają tkanki między nerwami, a liść przybiera wygląd delikatnej siateczki.

• larwy są zielonożółte, szarozielone lub ciemniejsze, długości około 8–10 mm;
• ciało pokrywa błyszczący oliwkowoczarny śluz, przez co larwy przypominają małe ślimaki;
• silnie uszkodzone liście brunatnieją, zasychają i mogą przedwcześnie opadać;
• dojrzałe larwy tracą śluz, stają się żółtawe lub pomarańczowe i schodzą do gleby.

Obecność larw na liściach jest ważniejsza diagnostycznie niż sam wygląd uszkodzeń, ponieważ podobne szkieletyzowanie mogą powodować inne gatunki błonkówek.

Uszkodzenia powodują larwy, które zeskrobują skórkę i miękisz liści, pozostawiając głównie nerwy oraz dolną skórkę. Dorosłe samice nacinają liście pokładełkiem i umieszczają w nich jaja.

Rozprzestrzenianie na niewielkie odległości odbywa się głównie dzięki lotowi dorosłych błonkówek między sąsiednimi drzewami. Młode larwy rozwijają się na liściach, a dojrzałe schodzą do gleby, gdzie tworzą kokony. Na większe odległości szkodnik może być przemieszczany z materiałem szkółkarskim lub bryłą gleby, choć znaczenie tej drogi zależy od warunków i jakości materiału.

Śluzownica ciemna zimuje w glebie, zwykle jako dojrzała larwa lub poczwarka w kokonie, najczęściej w jej wierzchniej warstwie na głębokości około 5–10 cm. Dorosłe błonkówki pojawiają się w Polsce od drugiej połowy maja do czerwca. Samice składają jaja pod skórkę liścia, najczęściej na jego spodniej stronie.

Jaja wylęgają się po około 1–2 tygodniach. Larwy żerują przez mniej więcej 3–4 tygodnie, po czym tracą śluz, opuszczają koronę i przepoczwarzają się w glebie. W polskich warunkach zwykle rozwijają się dwa pokolenia: pierwsze w czerwcu i lipcu, a drugie od końca lipca lub w sierpniu. Drugie pokolenie często powoduje większe uszkodzenia. Terminy mogą się przesuwać zależnie od temperatury i lokalizacji.

Najpierw potwierdź obecność larw śluzownicy ciemnej. Nie należy mylić ich z prawdziwymi ślimakami, gąsienicami ani innymi pilarzowatymi.

1. Przy małej liczebności zbierz larwy ręcznie lub spłucz je silnym strumieniem wody.
2. Po 3–7 dniach ponownie obejrzyj liście, ponieważ w sezonie może pojawić się drugie pokolenie.
3. Rozważ zabieg ochrony roślin dopiero wtedy, gdy larw jest dużo, szkieletyzowanie szybko postępuje lub zagrożone są młode albo szczególnie cenne drzewa.
4. Jeżeli zabieg jest uzasadniony, wykonuj go podczas obecności młodych, odsłoniętych larw i wyłącznie środkiem dopuszczonym w Polsce dla konkretnej uprawy i zastosowania.

Opryski wykonane po zejściu larw do gleby będą mało przydatne. Przestrzegaj okresu prewencji dla pszczół, karencji i wszystkich zapisów aktualnej etykiety.

Przy niewielkim nasileniu najskuteczniejsze są metody mechaniczne i obserwacja:

• przeglądaj liście wiśni, czereśni i innych żywicieli co najmniej raz w tygodniu od czerwca do sierpnia;
• larwy zbieraj ręcznie lub strącaj na podłoże i usuwaj;
• spłukuj je silnym, ale nieuszkadzającym liści strumieniem wody;
• zabiegi powtarzaj po kilku dniach, ponieważ mogą pojawić się kolejne larwy;
• utrzymuj drzewa w dobrej kondycji przez właściwe podlewanie, ściółkowanie i umiarkowane cięcie, unikając nadmiaru azotu;
• chroń naturalnych wrogów szkodnika i nie stosuj nieselektywnych oprysków bez wyraźnej potrzeby.

Preparaty dopuszczone do upraw ekologicznych, takie jak mydła owadobójcze, mogą być rozważane wyłącznie wtedy, gdy aktualna polska etykieta obejmuje daną uprawę i szkodnika. Preparaty biologiczne zawierające Bacillus thuringiensis przeznaczone przeciw gąsienicom motyli nie są właściwym wyborem dla larw pilarzowatych.

• Od czerwca do końca lata kontroluj liście, zwłaszcza w górnej części korony.
• Sprawdzaj równocześnie sąsiednie wiśnie, czereśnie, grusze, głogi, jarzęby i świdośliwy, ponieważ dorosłe osobniki mogą przemieszczać się między żywicielami.
• Nie zwalczaj pojedynczych larw rutynowo — zdrowe, dobrze ukorzenione drzewa zwykle tolerują lekkie uszkodzenia.
• Usuwaj silnie porażone opadłe liście ze względów sanitarnych, pamiętając, że główne stadium przetrwalnikowe znajduje się w glebie, a nie w liściach.
• Unikaj nadmiernego nawożenia azotem, które sprzyja miękkiemu, podatnemu wzrostowi.
• Przy zakupie roślin wybieraj zdrowy materiał ze sprawdzonego źródła i nie przenoś zanieczyszczonej gleby między kwaterami.

• Mimo nazw nawiązujących do ślimaka śluzownica ciemna jest błonkówką, spokrewnioną z osami, pszczołami i mrówkami.
• Śluzowa powłoka larwy utrudnia drapieżnikom jej zaatakowanie i nadaje jej nietypowy wygląd.
• Żerowanie odbywa się głównie na górnej stronie liścia, dlatego uszkodzenia początkowo wyglądają jak jasne „okienka”.
• W Polsce szkodnik ma zwykle dwa pokolenia w sezonie, a larwy późniejszego pokolenia mogą pojawiać się w sierpniu.