
Rolnica zbożówka
Agrotis segetumKrótkie przedstawienie: Rolnica zbożówka
Rolnica zbożówka (Agrotis segetum) jest polifagicznym motylem z rodziny sówkowatych, którego gąsienice żerują głównie nocą. Podcinają siewki przy powierzchni gleby, uszkadzają liście, ogonki i łodygi, a także drążą korzenie, zgrubiałe korzenie oraz bulwy. Objawy nie pozwalają jednak pewnie odróżnić tego gatunku od innych rolnic.
Typowe warunki
Przegląd
Rolnica zbożówka jest rodzimym dla Europy, wielożernym motylem nocnym. Największe szkody powodują starsze gąsienice: nocą wychodzą na powierzchnię, podgryzają rośliny przy szyjce korzeniowej i mogą wciągać ich fragmenty do gleby.
Młodsze stadia wyjadają tkankę liści, tworząc nieregularne ubytki lub przejaśnienia typu „okienko”. Starsze larwy uszkadzają ogonki liściowe, łodygi, korzenie spichrzowe i bulwy. Dorosłe motyle są brunatnoszare, lecz ich wygląd nie zawsze wystarcza do pewnej identyfikacji.
W Polsce w uprawach spotyka się również inne rolnice, zwłaszcza rolnicę czopówkę i gwoździówkę. Sama forma uszkodzeń nie potwierdza więc obecności *A. segetum*.
Objawy i rozpoznawanie
- Nagłe więdnięcie lub przewracanie się siewek podciętych przy powierzchni gleby.
- Nieregularne wygryzienia brzegów liści i większe ubytki blaszki liściowej.
- Prześwitujące, zdrapane fragmenty liści u młodych larw.
- Uszkodzenia ogonków i łodyg prowadzące do odłamywania liści, przewężenia lub zamierania roślin.
- Płytkie do głębokich, nieregularnych otworów w burakach, marchwi, innych korzeniach spichrzowych i bulwach ziemniaka.
- Larwy zwykle są trudne do znalezienia w dzień; po odgarnięciu gleby mogą zwijać się w charakterystyczny łuk.
Najświeższe uszkodzenia warto oglądać po zmroku, ponieważ wtedy gąsienice aktywnie żerują.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Szkody powoduje gryzienie tkanek przez gąsienice, a nie choroba infekcyjna. Samice mogą składać jaja na chwastach, roślinach uprawnych, resztkach roślinnych lub przy powierzchni gleby. Młode larwy mogą przechodzić z zachwaszczenia i samosiewów na sąsiadujące siewki.
Ryzyko wzrasta na stanowiskach zachwaszczonych przed siewem, z dużą ilością resztek roślinnych oraz podczas ciepłej, suchej pogody sprzyjającej aktywności starszych larw. Larwy przemieszczają się zwykle na niewielkie odległości, natomiast dorosłe motyle mogą lokalnie nalatywać na plantacje.
Cykl życia i przetrwanie
Motyle są aktywne o zmierzchu i nocą. Samice składają jaja pojedynczo lub w małych skupieniach na roślinach, ich dolnych liściach, łodygach albo w pobliżu powierzchni gleby. Młode gąsienice początkowo żerują na częściach nadziemnych, a starsze stają się typowymi rolnicami podcinającymi.
W dzień larwy ukrywają się płytko w glebie, pod grudkami lub resztkami roślinnymi. Dojrzałe gąsienice przepoczwarzają się w glebie. W warunkach Polski zwykle obserwuje się dwa pokolenia: lot pierwszego przypada głównie na maj–czerwiec, a drugiego na okres od drugiej połowy lata do jesieni. Późne stadia larwalne zimują najczęściej w glebie, zwykle na głębokości do około 25–30 cm, jednak termin rozwoju zależy od pogody i stanowiska.
Zwalczanie i ochrona
Najpierw potwierdź obecność larw i oceń nasilenie szkód. Po zmroku sprawdź kilka punktów plantacji, a w dzień przeszukaj glebę wokół podciętych roślin. Zabiegi ochronne powinny być podejmowane na podstawie monitoringu, a nie samego wyglądu uszkodzeń.
- W małych uprawach usuń larwy ręcznie i zabezpiecz ocalałe rozsady osłonkami.
- W uprawach polowych połącz ograniczenie chwastów i resztek z poprawą równomierności wschodów oraz regularną lustracją.
- Jeżeli próg zagrożenia zostanie przekroczony, wybierz wyłącznie rozwiązanie z aktualną polską etykietą dla danej uprawy i rolnic; przestrzegaj terminu stosowania, dawki, karencji oraz zasad ochrony organizmów pożytecznych.
- Nie wykonuj oprysków „na wszelki wypadek” i nie traktuj preparatów przeznaczonych dla innych gatunków lub upraw jako zamienników.
Łagodna i biologiczna ochrona
W małych uprawach sprawdzaj rośliny po zmroku i ręcznie zbieraj znalezione gąsienice. W dzień odgarniaj glebę wokół podciętych roślin, ponieważ larwy często znajdują się tuż pod powierzchnią.
- Usuwaj chwasty i samosiewy przed założeniem uprawy, ale nie pozostawiaj świeżo skoszonej roślinności jako schronienia przy siewkach.
- Stosuj płodozmian, terminowe przygotowanie stanowiska i płytkie uprawki tam, gdzie są zgodne z ochroną gleby; mogą one odsłaniać larwy i poczwarki dla drapieżców.
- Utrzymuj pasy brzegowe i miedze w sposób ograniczający niekontrolowane, gęste schronienia bezpośrednio przy młodej uprawie.
- W ogrodach zakładaj papierowe, kartonowe lub plastikowe osłonki wokół łodyg cennych rozsad, zagłębiając ich dolną krawędź w glebie i nie dopuszczając do kontaktu liści z osłoną.
- Wspieraj naturalnych wrogów, ograniczając szerokie i nieuzasadnione zabiegi przeciw organizmom pożytecznym.
Zapobieganie
Najważniejsza jest lustracja stanowiska przed siewem i w okresie wschodów. Usuń chwasty, samosiewy i nadmiar resztek roślinnych kilka tygodni przed założeniem uprawy, aby ograniczyć miejsca składania jaj i schronienia larw.
- Monitoruj plantację wieczorem oraz kontroluj glebę pod uszkodzonymi roślinami.
- Wykonuj uprawki pożniwne i przedsiewne zgodnie z wymaganiami stanowiska oraz zasadami ochrony gleby.
- Wybieraj zdrowe, krępe rozsady i zapewniaj równomierne zaopatrzenie w wodę, ponieważ stres zwiększa skutki podgryzania.
- Usuwaj porażone lub całkowicie podcięte siewki, a po zbiorze ograniczaj resztki mogące służyć jako kryjówki.
- W uprawach małoobszarowych stosuj osłonki łodyg; ich dolna krawędź powinna być lekko zagłębiona, a przestrzeń przy roślinie wolna od chwastów.
- Przy podejrzeniu większego zagrożenia prowadź obserwacje motyli, jaj i larw oraz dokumentuj miejsce, termin i charakter uszkodzeń.
Ciekawostki
- Nazwa „rolnica” odnosi się do gąsienic żyjących w glebie i podcinających młode rośliny, a nie do żerowania dorosłego motyla.
- Gatunek jest polifagiczny i może wykorzystywać rośliny uprawne oraz chwasty z wielu rodzin botanicznych.
- W Polsce jego szkody często występują w kompleksie z innymi gatunkami rolnic, których nie można wiarygodnie rozdzielić wyłącznie na podstawie wyglądu uszkodzeń.
- Dorosłe motyle odżywiają się głównie nektarem, natomiast bezpośrednie szkody gospodarcze powodują gąsienice.
Środki ochrony roślin stosuj wyłącznie wtedy, gdy są aktualnie legalnie dopuszczone w Polsce do konkretnej uprawy i zwalczania danego szkodnika. Przed zabiegiem sprawdź aktualną etykietę-rejestrację MRiRW, dawkę, termin stosowania, okres karencji, wymagania dotyczące ochrony zapylaczy oraz ograniczenia wynikające z integrowanej ochrony roślin. Nie stosuj preparatów poza zakresem etykiety.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Allium stipitatum – uprawa i pielęgnacjaAllium stipitatum
Allium senescens – uprawa i pielęgnacjaAllium senescens
Allium neapolitanum – uprawa i pielęgnacjaAllium neapolitanum
Allium moly – uprawa i pielęgnacjaAllium moly
Allium cristophii – uprawa i pielęgnacjaAllium cristophii
Allium ‘White Giant’Allium 'White Giant'
Allium ‘Siculum’Allium 'Siculum'
Allium ‘Red Mohican’Allium 'Red Mohican'
Allium ‘Purple Sensation’Allium 'Purple Sensation'
Allium ‘Pink Jewel’Allium 'Pink Jewel'
Allium ‘Mount Everest’Allium 'Mount Everest'
Allium ‘Millenium’Allium 'Millenium'