Parch dyniowatych
Choroba

Parch dyniowatych

Cladosporium cucumerinum
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Parch dyniowatych

Parch dyniowatych to choroba grzybowa wywoływana przez Cladosporium cucumerinum, szczególnie groźna dla ogórka, melona, dyni i cukinii. Najsilniej rozwija się podczas chłodnej, wilgotnej pogody. Na liściach tworzy kanciaste plamy i dziury, a na młodych owocach zagłębione, gumowate zmiany przechodzące w korkowate skórki; wtórne bakterie mogą powodować cuchnącą zgniliznę.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyLiście, ogonki liściowe, pędy, zawiązki i przede wszystkim młode owoce dyniowatych.
Korzystne warunkiChłodna i wilgotna pogoda, zwykle około 15–25°C, częsta rosa, mgły, deszcz, długie zwilżenie liści, podlewanie z góry, gęsta roślinność i pozostawione resztki porażonych roślin.
Poradnik roślinny

Przegląd

Parch dyniowatych, nazywany także parchem ogórka, jest powodowany przez grzyb Cladosporium cucumerinum. Patogen może porażać liście, ogonki liściowe, pędy i owoce, lecz najbardziej szkodliwe gospodarczo są infekcje młodych owoców.

Choroba najczęściej dotyczy ogórka, melona, dyni, kabaczka i cukinii. Objawy mogą przypominać uszkodzenia owadów, kanciastą plamistość liści lub inne zgnilizny, dlatego pewne rozpoznanie wymaga uwzględnienia wyglądu zmian, wieku tkanek i przebiegu wilgotnej pogody. W razie wątpliwości pomocna jest konsultacja z laboratorium fitopatologicznym.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

Liście: początkowo powstają drobne, jasnozielone lub wodniste plamki. Z czasem stają się szare do białawych, kanciaste i mogą być otoczone żółtawą obwódką. Środki starszych plam zasychają i wykruszają się, pozostawiając poszarpane dziury.

Ogonki i pędy: podczas długotrwałej wilgoci mogą pojawić się wydłużone, szarobrązowe nekrozy.

Owoce: na młodych zawiązkach widoczne są małe, lekko zapadnięte, szare lub oliwkowe, wodniste i gumowate plamki przypominające nakłucia owadów. Zmiany powiększają się, tworzą zagłębienia i korkowate strupy. W ich obrębie może pojawić się oliwkowy, aksamitny nalot zarodnikowania. Wtórne bakterie często powodują miękką, cuchnącą zgniliznę.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Źródłem infekcji są głównie porażone resztki pożniwne oraz potencjalnie zakażony materiał siewny. Zarodniki przenoszą się z kroplami deszczu i wody z podlewania, przez wilgotne prądy powietrza, narzędzia, sprzęt, dłonie i odzież osób pielęgnujących rośliny. Owady przemieszczające się po mokrych roślinach mogą również mechanicznie przyczyniać się do rozprzestrzeniania.

Choroba nasila się przy częstej uprawie dyniowatych w tym samym miejscu, pozostawieniu resztek na powierzchni gleby, zbyt małych odstępach, podlewaniu z góry oraz przedłużaniu zwilżenia liści do wieczora. Rany i naturalne otwory zwiększają podatność owoców, choć młode tkanki mogą zostać zakażone także bez widocznego uszkodzenia.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Grzyb przetrważa przede wszystkim na porażonych liściach, pędach, owocach i innych resztkach dyniowatych; może być również przenoszony z nasionami. W chłodnych i wilgotnych warunkach wytwarza zarodniki konidialne, które rozprzestrzeniają się z rozpryskującą wodą, powietrzem oraz przez kontakt z narzędziami, odzieżą i roślinami.

Po dotarciu na podatną, długo zwilżoną tkankę zarodniki mogą kiełkować i w sprzyjających warunkach doprowadzić do infekcji w ciągu około 9 godzin. Pierwsze objawy mogą być widoczne po około 3 dniach, a następne pokolenia zarodników umożliwiają szybkie cykle wtórnych infekcji, dopóki utrzymuje się wilgoć.

Najgłębsze i najbardziej widoczne blizny powstają na młodych owocach. Owoce starsze lub odmiany bardziej odporne mogą wykazywać jedynie płytkie, ograniczone korkowacenie.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Jak najwcześniej usuń silnie porażone liście i owoce, o ile nie spowoduje to nadmiernego osłabienia rośliny. Materiał roślinny zbieraj do worka lub zamkniętego pojemnika i wyrzuć poza miejscem uprawy; nie pozostawiaj go na ściółce. Owoce nadające się do spożycia zbieraj regularnie, ponieważ uszkodzone miejsca szybko ulegają wtórnej zgniliźnie.

Ogranicz zwilżanie liści, popraw przewiew i nie dotykaj zdrowych roślin po kontakcie z chorymi bez umycia rąk i oczyszczenia narzędzi. Przy dużym zagrożeniu środki grzybobójcze mogą być użyte przede wszystkim zapobiegawczo lub na początku infekcji, ale wybór preparatu zależy od aktualnej rejestracji w Polsce, gatunku uprawnego i etykiety.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

W ochronie ekologicznej i amatorskiej najważniejsze są działania ograniczające źródło zarodników oraz czas zwilżenia roślin:

  • usuwaj porażone owoce, liście i pędy, najlepiej zanim pojawi się wyraźny nalot zarodników;
  • resztki wynoś z grządki i nie dodawaj ich do zwykłego kompostu, jeśli nie masz pewności, że kompost osiąga temperaturę niszczącą patogeny;
  • podlewaj doglebowo, rano, kierując wodę pod rośliny;
  • zapewnij przewiew przez właściwe odstępy, prowadzenie ogórków na podporach i usuwanie chwastów;
  • nie pracuj wśród dyniowatych, gdy liście są mokre, a narzędzia dezynfekuj po cięciu chorych tkanek;
  • wybieraj odmiany ogórka z udokumentowaną odpornością na parch, jeśli są dostępne;
  • preparaty biologiczne stosuj tylko wtedy, gdy są zarejestrowane w Polsce do konkretnej uprawy i zgodnie z etykietą; ich skuteczność zależy od wczesnego, zapobiegawczego użycia.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Wysiewaj kwalifikowane lub wiarygodnie zdrowe nasiona i nie pozyskuj ich z porażonych owoców.
  • Wybieraj odmiany ogórka z potwierdzoną odpornością na parch, gdy są dostępne; odporność u innych dyniowatych jest mniej równomiernie dostępna.
  • Stosuj płodozmian: przez co najmniej 2–3 lata nie uprawiaj dyniowatych na tej samej kwaterze; po silnym wystąpieniu choroby wybierz dłuższą przerwę.
  • Po zbiorach dokładnie usuwaj i niszcz porażone resztki, zwłaszcza owoce, liście i pędy.
  • Używaj nawadniania kroplowego lub przewodów sączących i podlewaj rano, aby liście szybko wyschły.
  • Zachowuj odpowiednie rozstawy, prowadź ogórki pionowo i ograniczaj chwasty, by poprawić cyrkulację powietrza.
  • Dezynfekuj narzędzia oraz unikaj przechodzenia między roślinami podczas rosy, deszczu lub po podlewaniu.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Wrażliwość poszczególnych gatunków i odmian jest różna; arbuz jest na ogół uznawany za silnie odporny, dlatego nie powinien być automatycznie traktowany jako typowy gospodarz.
  • Straty są zwykle największe wtedy, gdy infekcji ulegają młode owoce, a nie same liście.
  • Oliwkowy nalot w zagłębieniach owoców może wskazywać na intensywne zarodnikowanie grzyba.
  • Uszkodzone owoce łatwo są zasiedlane przez bakterie powodujące wtórną, miękką zgniliznę.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie prawnie dopuszczone do danego gatunku uprawnego i tego problemu oraz zawsze przestrzegaj obowiązującej etykiety-instrukcji stosowania, dawek, terminów karencji i środków ochrony osobistej. Zabiegi fungicydowe mają największe znaczenie zapobiegawcze lub na początku infekcji; nie naprawią już zniszczonej tkanki. W uprawach amatorskich dostępność legalnych zastosowań może być ograniczona.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

16 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.