
Parch dyniowatych
Cladosporium cucumerinumKrótkie przedstawienie: Parch dyniowatych
Parch dyniowatych to choroba grzybowa wywoływana przez Cladosporium cucumerinum, szczególnie groźna dla ogórka, melona, dyni i cukinii. Najsilniej rozwija się podczas chłodnej, wilgotnej pogody. Na liściach tworzy kanciaste plamy i dziury, a na młodych owocach zagłębione, gumowate zmiany przechodzące w korkowate skórki; wtórne bakterie mogą powodować cuchnącą zgniliznę.
Typowe warunki
Przegląd
Parch dyniowatych, nazywany także parchem ogórka, jest powodowany przez grzyb Cladosporium cucumerinum. Patogen może porażać liście, ogonki liściowe, pędy i owoce, lecz najbardziej szkodliwe gospodarczo są infekcje młodych owoców.
Choroba najczęściej dotyczy ogórka, melona, dyni, kabaczka i cukinii. Objawy mogą przypominać uszkodzenia owadów, kanciastą plamistość liści lub inne zgnilizny, dlatego pewne rozpoznanie wymaga uwzględnienia wyglądu zmian, wieku tkanek i przebiegu wilgotnej pogody. W razie wątpliwości pomocna jest konsultacja z laboratorium fitopatologicznym.
Objawy i rozpoznawanie
Liście: początkowo powstają drobne, jasnozielone lub wodniste plamki. Z czasem stają się szare do białawych, kanciaste i mogą być otoczone żółtawą obwódką. Środki starszych plam zasychają i wykruszają się, pozostawiając poszarpane dziury.
Ogonki i pędy: podczas długotrwałej wilgoci mogą pojawić się wydłużone, szarobrązowe nekrozy.
Owoce: na młodych zawiązkach widoczne są małe, lekko zapadnięte, szare lub oliwkowe, wodniste i gumowate plamki przypominające nakłucia owadów. Zmiany powiększają się, tworzą zagłębienia i korkowate strupy. W ich obrębie może pojawić się oliwkowy, aksamitny nalot zarodnikowania. Wtórne bakterie często powodują miękką, cuchnącą zgniliznę.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Źródłem infekcji są głównie porażone resztki pożniwne oraz potencjalnie zakażony materiał siewny. Zarodniki przenoszą się z kroplami deszczu i wody z podlewania, przez wilgotne prądy powietrza, narzędzia, sprzęt, dłonie i odzież osób pielęgnujących rośliny. Owady przemieszczające się po mokrych roślinach mogą również mechanicznie przyczyniać się do rozprzestrzeniania.
Choroba nasila się przy częstej uprawie dyniowatych w tym samym miejscu, pozostawieniu resztek na powierzchni gleby, zbyt małych odstępach, podlewaniu z góry oraz przedłużaniu zwilżenia liści do wieczora. Rany i naturalne otwory zwiększają podatność owoców, choć młode tkanki mogą zostać zakażone także bez widocznego uszkodzenia.
Cykl życia i przetrwanie
Grzyb przetrważa przede wszystkim na porażonych liściach, pędach, owocach i innych resztkach dyniowatych; może być również przenoszony z nasionami. W chłodnych i wilgotnych warunkach wytwarza zarodniki konidialne, które rozprzestrzeniają się z rozpryskującą wodą, powietrzem oraz przez kontakt z narzędziami, odzieżą i roślinami.
Po dotarciu na podatną, długo zwilżoną tkankę zarodniki mogą kiełkować i w sprzyjających warunkach doprowadzić do infekcji w ciągu około 9 godzin. Pierwsze objawy mogą być widoczne po około 3 dniach, a następne pokolenia zarodników umożliwiają szybkie cykle wtórnych infekcji, dopóki utrzymuje się wilgoć.
Najgłębsze i najbardziej widoczne blizny powstają na młodych owocach. Owoce starsze lub odmiany bardziej odporne mogą wykazywać jedynie płytkie, ograniczone korkowacenie.
Zwalczanie i ochrona
Jak najwcześniej usuń silnie porażone liście i owoce, o ile nie spowoduje to nadmiernego osłabienia rośliny. Materiał roślinny zbieraj do worka lub zamkniętego pojemnika i wyrzuć poza miejscem uprawy; nie pozostawiaj go na ściółce. Owoce nadające się do spożycia zbieraj regularnie, ponieważ uszkodzone miejsca szybko ulegają wtórnej zgniliźnie.
Ogranicz zwilżanie liści, popraw przewiew i nie dotykaj zdrowych roślin po kontakcie z chorymi bez umycia rąk i oczyszczenia narzędzi. Przy dużym zagrożeniu środki grzybobójcze mogą być użyte przede wszystkim zapobiegawczo lub na początku infekcji, ale wybór preparatu zależy od aktualnej rejestracji w Polsce, gatunku uprawnego i etykiety.
Łagodna i biologiczna ochrona
W ochronie ekologicznej i amatorskiej najważniejsze są działania ograniczające źródło zarodników oraz czas zwilżenia roślin:
- usuwaj porażone owoce, liście i pędy, najlepiej zanim pojawi się wyraźny nalot zarodników;
- resztki wynoś z grządki i nie dodawaj ich do zwykłego kompostu, jeśli nie masz pewności, że kompost osiąga temperaturę niszczącą patogeny;
- podlewaj doglebowo, rano, kierując wodę pod rośliny;
- zapewnij przewiew przez właściwe odstępy, prowadzenie ogórków na podporach i usuwanie chwastów;
- nie pracuj wśród dyniowatych, gdy liście są mokre, a narzędzia dezynfekuj po cięciu chorych tkanek;
- wybieraj odmiany ogórka z udokumentowaną odpornością na parch, jeśli są dostępne;
- preparaty biologiczne stosuj tylko wtedy, gdy są zarejestrowane w Polsce do konkretnej uprawy i zgodnie z etykietą; ich skuteczność zależy od wczesnego, zapobiegawczego użycia.
Zapobieganie
- Wysiewaj kwalifikowane lub wiarygodnie zdrowe nasiona i nie pozyskuj ich z porażonych owoców.
- Wybieraj odmiany ogórka z potwierdzoną odpornością na parch, gdy są dostępne; odporność u innych dyniowatych jest mniej równomiernie dostępna.
- Stosuj płodozmian: przez co najmniej 2–3 lata nie uprawiaj dyniowatych na tej samej kwaterze; po silnym wystąpieniu choroby wybierz dłuższą przerwę.
- Po zbiorach dokładnie usuwaj i niszcz porażone resztki, zwłaszcza owoce, liście i pędy.
- Używaj nawadniania kroplowego lub przewodów sączących i podlewaj rano, aby liście szybko wyschły.
- Zachowuj odpowiednie rozstawy, prowadź ogórki pionowo i ograniczaj chwasty, by poprawić cyrkulację powietrza.
- Dezynfekuj narzędzia oraz unikaj przechodzenia między roślinami podczas rosy, deszczu lub po podlewaniu.
Ciekawostki
- Wrażliwość poszczególnych gatunków i odmian jest różna; arbuz jest na ogół uznawany za silnie odporny, dlatego nie powinien być automatycznie traktowany jako typowy gospodarz.
- Straty są zwykle największe wtedy, gdy infekcji ulegają młode owoce, a nie same liście.
- Oliwkowy nalot w zagłębieniach owoców może wskazywać na intensywne zarodnikowanie grzyba.
- Uszkodzone owoce łatwo są zasiedlane przez bakterie powodujące wtórną, miękką zgniliznę.
W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie prawnie dopuszczone do danego gatunku uprawnego i tego problemu oraz zawsze przestrzegaj obowiązującej etykiety-instrukcji stosowania, dawek, terminów karencji i środków ochrony osobistej. Zabiegi fungicydowe mają największe znaczenie zapobiegawcze lub na początku infekcji; nie naprawią już zniszczonej tkanki. W uprawach amatorskich dostępność legalnych zastosowań może być ograniczona.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Momordica Group (Cucumis melo Momordica Group)Cucumis melo Momordica Group
Makuwa Group (Cucumis melo Makuwa Group)Cucumis melo Makuwa Group
Inodorus Group (Cucumis melo Inodorus Group)Cucumis melo Inodorus Group
Flexuosus Group (Cucumis melo Flexuosus Group)Cucumis melo Flexuosus Group
Dudaim Group (Cucumis melo Dudaim Group)Cucumis melo Dudaim Group
Conomon Group (Cucumis melo Conomon Group)Cucumis melo Conomon Group
Chito Group (Cucumis melo Chito Group)Cucumis melo Chito Group
Cantalupensis Group (Cucumis melo Cantalupensis Group)Cucumis melo Cantalupensis Group
Cucumis melo – uprawa i pielęgnacjaCucumis melo
Trichosanthes cucumerina – uprawa i pielęgnacjaTrichosanthes cucumerina
Sicana odorifera – uprawa i pielęgnacjaSicana odorifera
Luffa aegyptiaca – uprawa i naturalna gąbkaLuffa aegyptiaca