Rdza czosnku

Rdza czosnku to choroba grzybowa liści powodowana przez Puccinia allii, spotykana także na cebuli i porze. Na początku pojawiają się jasne plamki, następnie pomarańczowe lub rdzawoczerwone, pylące krostki. Później mogą ciemnieć wskutek tworzenia teliospor. Silne porażenie ogranicza powierzchnię zielonych liści, zmniejsza dorastanie cebul i pogarsza jakość plonu. Identyfikację warto potwierdzić, ponieważ kompleks Puccinia allii obejmuje blisko spokrewnione formy.

Rdza czosnku rozwija się przede wszystkim na blaszkach liściowych i pochwach liściowych roślin z rodzaju Allium. Początkowo widoczne są drobne, jasne plamki lub przejaśnienia, które przekształcają się w wypukłe, pomarańczowe do rdzawoczerwonych krostki. Są to uredinia zawierające łatwo rozsiewające się zarodniki powtórne.

W dalszej części sezonu niektóre zmiany ciemnieją, gdy tworzą się telia z teliosporami. Przy dużym nasileniu liście żółkną, zasychają i przedwcześnie tracą zdolność do asymilacji. U czosnku może to ograniczyć dorastanie główek i pogorszyć ich wyrównanie oraz jakość. Objawy mogą przypominać inne plamistości liści, dlatego przy produkcji towarowej lub nietypowym przebiegu wskazana jest konsultacja diagnostyczna.

• Najpierw pojawiają się drobne białawe, żółtawe lub jasnozielone punkty, często na starszych liściach.
• Na ich miejscu powstają owalne, wydłużone albo romboidalne krostki w kolorze pomarańczowym, rdzawoczerwonym lub brunatnopomarańczowym.
• Po rozerwaniu krostek uwalnia się pomarańczowy pył zarodnikowy, który łatwo osiada na palcach i sąsiednich liściach.
• Później część zmian przybiera barwę ciemnobrązową lub prawie czarną wskutek tworzenia teliów.
• Silnie porażone liście żółkną, zasychają od wierzchołków i przedwcześnie obumierają.
• W czosnku skutkiem może być mniejszy rozmiar główek, słabsze wypełnienie ząbków i spadek jakości handlowej.

Pomarańczowe, pylące krostki przechodzące w ciemne skupienia są bardziej charakterystyczne dla rdzy niż same żółte plamki.

Głównym sposobem rozprzestrzeniania są przenoszone przez wiatr urediniospory z porażonych liści czosnku, cebuli, pora lub innych żywych roślin Allium. Źródłem inokulum mogą być także samosiewy, rośliny pozostawione po zbiorze, dzikie Allium, sterty odrzuconych cebul oraz wieloletnie nasadzenia ozdobne.

Infekcjom sprzyja długie zwilżenie liści podczas chłodnej i wilgotnej pogody. Gęsty łan, zacienienie i podlewanie nadliściowe zwiększają ryzyko. Narzędzia, ręce i materiał roślinny mogą przenosić porażone fragmenty, ale w skali pola najważniejszy jest transport zarodników przez wiatr.

Puccinia allii jest rdzą rozwijającą kolejne stadia zarodnikowe na żywicielach z rodzaju Allium. W praktyce polowej największe znaczenie mają urediniospory, które powstają w pomarańczowych urediniach i są przenoszone przez wiatr. Po osiadnięciu na wilgotnym liściu mogą kiełkować, zakażać tkankę i wytwarzać nowe pokolenia zarodników w tym samym sezonie.

W starszych zmianach rozwijają się ciemne telia z teliosporami. Znaczenie teliospor, resztek pożniwnych, samosiewów, cebul pozostawionych w polu i wieloletnich roślin ozdobnych różni się zależnie od regionu oraz formy patogenu. Z tego powodu nie należy zakładać, że każdy lokalny izolat ma identyczny cykl rozwojowy lub taki sam zakres gospodarzy.

Po wykryciu pierwszych krostek ogranicz zwilżanie liści, popraw przewiew i usuń najmocniej porażone fragmenty, o ile można to zrobić bez rozcierania i rozsiewania zarodników. Silnie porażone pojedyncze rośliny lepiej usunąć z plantacji niż pozostawić jako źródło infekcji.

Warto kontynuować lustrację aż do zbioru i możliwie szybko zebrać plon, gdy liście tracą zdrową powierzchnię asymilacyjną. Po zbiorze dokładnie posortuj cebule i ząbki, odrzucając materiał podejrzany o porażenie lub uszkodzenia. Zabiegi fungicydowe mogą mieć sens wyłącznie po wczesnym wykryciu choroby i przy wysokim ryzyku jej rozwoju, ale ich dostępność oraz legalność w Polsce zależą od aktualnej rejestracji dla konkretnej uprawy i wskazania.

W uprawie amatorskiej i ekologicznej najważniejsze są działania ograniczające źródło zarodników oraz czas zwilżenia liści:

• używać zdrowych, pewnych cebul, ząbków, dymki i rozsady;
• regularnie usuwać silnie porażone liście, najlepiej zanim krostki intensywnie pylą; materiał wynosić z plantacji i nie kompostować w zwykłym kompostowniku;
• po zbiorze usuwać porażone resztki, samosiewy czosnku i cebuli oraz dzikie lub ozdobne rośliny Allium, jeśli stanowią źródło infekcji;
• podlewać rano i kierować wodę do podłoża, a nie na liście;
• utrzymywać odstępy zapewniające przewiew i unikać nadmiernego nawożenia azotem, które sprzyja bujnej, długo wilgotnej masie liściowej;
• wybierać stanowisko przepuszczalne, bez zastoin wody, oraz prowadzić płodozmian z kilkuletnią przerwą od Allium, choć sama rotacja nie zawsze eliminuje zarodniki przenoszone z sąsiedztwa.

• Sadź zdrowy materiał rozmnożeniowy pochodzący z wiarygodnego źródła.
• Nie zakładaj kolejnej plantacji czosnku, cebuli lub pora bezpośrednio obok silnie porażonego stanowiska.
• Stosuj co najmniej 2–3-letnią przerwę od upraw Allium, gdy pozwala na to wartość i organizacja gospodarstwa.
• Usuwaj samosiewy, odrzuty i dzikie Allium utrzymujące zieloną tkankę między sezonami.
• Zapewnij dobry drenaż, właściwe zagęszczenie roślin i szybkie obsychanie liści.
• W okresach chłodnej, deszczowej pogody kontroluj plantację przynajmniej raz w tygodniu, zwracając uwagę na dolne i starsze liście.
• Nie pozostawiaj zielonych, porażonych resztek na powierzchni gleby po zbiorze.

• Nazwa Puccinia allii jest używana dla złożonej grupy blisko spokrewnionych form rdzy, których zakres gospodarzy i specjalizacja mogą się różnić.
• Pomarańczowe urediniospory odpowiadają za wielokrotne infekcje i szybkie szerzenie się choroby w okresie sprzyjającej pogody.
• W Polsce rdza czosnku jest zwykle mniej typowym problemem niż wiele chorób odglebowych i przechowalniczych, ale może pojawić się szczególnie w chłodnych, wilgotnych sezonach.
• Nie każda roślina z rodzaju Allium musi być jednakowo podatna; wyniki obserwowane na jednym typie gospodarza lub w jednym regionie nie powinny być automatycznie uogólniane.