Zgnilizna pąka palm wywoływana przez Phytophthora palmivora
Choroba

Zgnilizna pąka palm wywoływana przez Phytophthora palmivora

Phytophthora palmivora
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Zgnilizna pąka palm wywoływana przez Phytophthora palmivora

Phytophthora palmivora to organizm grzybopodobny z grupy lęgniowców, odpowiedzialny m.in. za zgniliznę pąka i liścia-sztandarowego palm, zgnilizny korzeni i korony oraz ciemną zgniliznę strąków kakaowca. W Polsce problem dotyczy głównie roślin tropikalnych uprawianych w szklarniach, oranżeriach i pojemnikach, zwłaszcza przy zastojach wody i długotrwałym zwilżeniu tkanek.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyMłode liście-sztandarowe i pąki palm, korony, korzenie i szyjki korzeniowe, łodygi, liście, kwiaty, owoce oraz strąki kakaowca.
Korzystne warunkiWolna woda, długotrwałe opady lub podlewanie z góry, wysoka wilgotność względna, temperatura około 24–30°C, podłoże nasycone wodą, słaby drenaż, zagęszczenie roślin, rany i uszkodzenia mechaniczne.
Poradnik roślinny

Przegląd

Patogen rozwija się przede wszystkim w warunkach obecności wolnej wody. U palm najczęściej zasiedla najmłodszy, nierozwinięty liść centralny, czyli liść-sztandarowy, oraz pąk wzrostu. U kakaowca poraża strąki, a u innych roślin tropikalnych może powodować zgnilizny korzeni, szyjki korzeniowej, łodyg, liści i owoców.

W polskich warunkach zagrożenie jest największe w ogrzewanych szklarniach, oranżeriach, kolekcjach roślin tropikalnych i pojemnikach z niedrożnym podłożem. W przypadku palmy z gnijącym stożkiem wzrostu szybka diagnostyka ma znaczenie, ponieważ jego zniszczenie zwykle uniemożliwia dalszy wzrost rośliny.

Potwierdzenie wymaga badania laboratoryjnego, najlepiej świeżej granicy między zdrową i chorą tkanką. Całkowicie rozłożony materiał często jest zasiedlony przez organizmy wtórne i daje mniej wiarygodny wynik.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

Palmy: najmłodszy liść-sztandarowy blednie, żółknie, wiotczeje lub wygląda na nasiąknięty wodą. Później brunatnieje, zasycha i może łatwo wysunąć się z miękkiego pąka. W koronie często pojawia się nieprzyjemny zapach zgnilizny.

Zaawansowana choroba: ustaje tworzenie nowych liści, korona otwiera się i przerzedza, podczas gdy starsze liście mogą przez pewien czas pozostawać zielone. Po zniszczeniu stożka wzrostu palma zwykle zamiera.

Strąki kakaowca i owoce: występują twarde, brązowe do czarnych, szybko powiększające się plamy. Przy wysokiej wilgotności zgnilizna może objąć cały owoc, prowadząc do jego przedwczesnego opadania i mumifikacji.

Korzenie i szyjka korzeniowa: więdnięcie, chloroza, zahamowanie wzrostu, brunatnienie oraz miękka zgnilizna korzeni lub podstawy pędu.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Patogen przenosi się z porażonym materiałem szkółkarskim, skażonym podłożem, wodą do podlewania, spływem powierzchniowym, rozpryskiem deszczu, narzędziami, obuwiem i pojemnikami. Zarodniki pływkowe przemieszczają się w wolnej wodzie. Ryzyko zwiększają rany po cięciu, uszkodzenia owadów, uszkodzenia mrozowe lub burzowe, zalanie oraz długotrwałe zwilżenie korony. W uprawach kakaowca źródłem infekcji są również chore strąki i ich resztki.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

W wilgotnym środowisku patogen tworzy zarodnie pływkowe, które mogą kiełkować bezpośrednio albo uwalniać ruchliwe zarodniki pływkowe. Zarodniki przemieszczają się w wodzie, osiadają na podatnej tkance, kiełkują i wnikają przez rany, naturalne otwory lub delikatne młode powierzchnie.

W porażonej tkance rozwija się zgnilizna nasiąknięta wodą. Przy utrzymującej się wysokiej wilgotności powstają kolejne zarodnie, co umożliwia powtarzające się cykle infekcji. Przetrwalnikowe chlamydospory mogą utrzymywać się w skażonej glebie, resztkach roślinnych i podłożu przez dłuższy czas. Tempo i przebieg cyklu zależą od gospodarza, izolatu, temperatury i wilgotności.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Najpierw odizoluj roślinę i ogranicz podlewanie bez dopuszczania do trwałego przesuszenia gatunku. Usuń całkowicie rozłożone liście, owoce i resztki, a narzędzia po pracy umyj i zdezynfekuj.

Jeżeli stożek wzrostu palmy jest już miękki, cuchnący i całkowicie zniszczony, szanse na uratowanie rośliny są małe. Przy wczesnym porażeniu można usunąć chore tkanki do granicy zdrowej tkanki, ale cięcie korony może dodatkowo tworzyć rany i powinno być wykonywane tylko wtedy, gdy jest uzasadnione diagnostycznie.

Wymień skażone podłoże i pojemnik albo poddaj je zatwierdzonej procedurze higienizacji. Środki ochrony roślin mogą mieć znaczenie głównie zapobiegawcze lub we wczesnej fazie i wymagają prawidłowego rozpoznania; nie odtworzą obumarłego pąka ani zgniłych korzeni.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Najważniejsze działania bez użycia syntetycznych fungicydów to ograniczenie wody na liściach i w koronie, poprawa odpływu oraz bezwzględna higiena.

  • Usuwaj silnie porażone rośliny, gnijące części korony, opadłe chore owoce i skażone resztki; nie dodawaj ich do kompostu.
  • Używaj czystych pojemników, narzędzi, stołów i podłoża. Nie przenoś mokrej ziemi między doniczkami.
  • Podlewaj przy podłożu, nie zraszaj korony palm, i pozwól powierzchni podłoża przeschnąć zgodnie z wymaganiami gatunku.
  • Zwiększ odstępy między roślinami oraz wentylację szklarni.
  • Preparaty biologiczne mogą być rozważane tylko wtedy, gdy są legalnie dopuszczone w Polsce do danej uprawy i zastosowania; ich skuteczność jest zależna od organizmu, podłoża i warunków.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Kupuj rośliny z wiarygodnych źródeł i odrzucaj egzemplarze z przebarwionym liściem-sztandarowym, miękką koroną, gniciem korzeni lub niewyjaśnionym więdnięciem.
  • Zapewnij pojemnikom odpływ, przepuszczalne podłoże i brak stałej wody w osłonce lub podstawce.
  • W szklarni stosuj podlewanie strefy korzeniowej, ogranicz zamgławianie oraz zapewnij ruch powietrza.
  • Nie przycinaj ani nie przenoś roślin, gdy liście i korony są mokre; dezynfekuj narzędzia między roślinami.
  • Izoluj podejrzane okazy i badaj próbki z pogranicza zdrowej i chorej tkanki.
  • W uprawach tropikalnych usuwaj chore owoce i resztki, aby ograniczyć źródła zarodników.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Phytophthora palmivora nie jest prawdziwym grzybem, lecz lęgniowcem; w praktyce ogrodniczej bywa jednak opisywana jako patogen grzybopodobny.
  • U dużej palmy pierwszym zauważalnym objawem może być brak nowych liści i otwarta korona, a nie przebarwienie liścia-sztandarowego.
  • Jeden patogen może powodować różne syndromy: zgniliznę pąka palm, zgniliznę korzeni oraz czarną zgniliznę strąków kakaowca.
  • Sam wygląd chorej tkanki zwykle nie wystarcza do odróżnienia P. palmivora od innych gatunków Phytophthora.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie dopuszczone do obrotu dla konkretnej uprawy i zwalczanego problemu; przed użyciem sprawdź bieżący rejestr MRiRW oraz etykietę środka. Nie przenoś dawek ani programów z innych krajów. Zabiegi chemiczne nie zastępują drenażu, higieny i usunięcia źródła inokulum.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

18 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.