
Mszyca kapuściana
Brevicoryne brassicaeKrótkie przedstawienie: Mszyca kapuściana
Mszyca kapuściana (Brevicoryne brassicae) to wyspecjalizowany szkodnik roślin kapustowatych. Szarozielone, woskowate osobniki tworzą zwarte kolonie na młodych liściach, wierzchołkach wzrostu, pąkach kwiatowych oraz wewnątrz główek kapusty i różyczek brokułu. Silne żerowanie powoduje deformacje, zahamowanie wzrostu i zanieczyszczenie plonu, a owady mogą także uczestniczyć w przenoszeniu niektórych wirusów.
Typowe warunki
Przegląd
Osobniki bezskrzydłe są małe, miękkie, owalne i zwykle szarozielone lub szarobiałe z powodu charakterystycznego nalotu woskowego. Kolonie występują głównie na spodniej stronie liści, w załamaniach młodych liści, na stożkach wzrostu, pąkach kwiatowych oraz wewnątrz rozwijających się główek kapusty i brukselki. Formy uskrzydlone są ciemniejsze i pojawiają się częściej przy dużym zagęszczeniu kolonii lub pogorszeniu jakości rośliny. Identyfikację gatunkową warto potwierdzić dokładnym oglądem, ponieważ na kapustowatych występują również inne mszyce.
Objawy i rozpoznawanie
Najbardziej charakterystyczne są zwarte kolonie szarozielonych do szarobiałych mszyc pokrytych woskowym nalotem. Zasiedlają one młode liście, ich spodnią stronę, wierzchołki pędów, pąki kwiatowe oraz wnętrze główek.
- zwijanie, marszczenie, żółknięcie i deformacja liści;
- zahamowanie wzrostu młodych roślin;
- słabsze tworzenie główek, róż brokułu i zawiązków brukselki;
- lepka spadź oraz wtórny czarny nalot sadzaków;
- żywe mszyce, wylinki i wosk zanieczyszczające plon.
Jeżeli pojawią się mozaiki, chlorozy lub późniejsze nekrotyczne plamienia, należy rozważyć także infekcję wirusową. Sama obecność mszyc nie potwierdza choroby wirusowej.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Larwy i osobniki dorosłe nakłuwają tkanki aparatem kłująco-ssącym i wysysają sok floemowy. Kolonie często rozpoczynają się na młodych częściach roślin, w porażonej rozsadzie, na samosiewach kapustowatych lub na chwastach z tej rodziny. Formy uskrzydlone rozprzestrzeniają się z wiatrem, zwłaszcza gdy kolonia jest liczna albo roślina jest osłabiona.
Źródłem lokalnego zasiedlenia mogą być także nieusunięte resztki pożniwne i rośliny pozostawione po zbiorze. Krótkie nakłucia wykonane przez mszyce mogą umożliwiać niepersisten tne przenoszenie niektórych wirusów kapustowatych, lecz transmisja nie zachodzi zawsze i wymaga osobnej diagnostyki.
Cykl życia i przetrwanie
W Polsce i innych rejonach klimatu umiarkowanego gatunek może rozmnażać się dzieworodnie przez większą część sezonu. Samice rodzą żywe larwy, a pokolenia nakładają się na siebie. Larwy przechodzą kilka linień i dojrzewają do form bezskrzydłych pozostających w kolonii albo do form uskrzydlonych, które przemieszczają się z wiatrem na nowe rośliny.
Jesienią, przy skracającym się dniu i spadku temperatury, mogą pojawić się formy płciowe. Samice składają jaja na roślinach kapustowatych, chwastach lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie; jaja mogą zimować i dać początek zasiedleniu wiosną. Tempo rozwoju zależy od temperatury, dlatego w polskich warunkach skuteczniejsze od sztywnego kalendarza jest regularne lustracje upraw.
Zwalczanie i ochrona
Po wykryciu kolonii oceń ich liczebność, rozmieszczenie i obecność naturalnych wrogów. W ogrodzie można najpierw spłukać mszyce wodą, usunąć silnie zasiedlone liście i powtórzyć kontrolę po kilku dniach. W uprawach towarowych zabieg rozważ dopiero wtedy, gdy zasiedlenie szybko narasta, obejmuje młode części roślin lub zagraża jakości handlowej główek i róż.
Oprysk powinien dokładnie pokrywać spodnią stronę liści, wierzchołki wzrostu i wnętrze główek, ponieważ tam kolonie są często ukryte. Należy chronić bzygi, złotooki, biedronki i pasożytnicze błonkówki oraz unikać powtarzania tej samej grupy mechanizmu działania. Każdy chemiczny zabieg wykonuj wyłącznie według aktualnej etykiety środka zarejestrowanego w Polsce dla konkretnej rośliny i problemu.
Łagodna i biologiczna ochrona
W małych uprawach zacznij od metod mechanicznych i ochrony organizmów pożytecznych.
- spłukuj kolonie silnym, ale nieuszkadzającym strumieniem wody, kierując go na spodnią stronę liści i wierzchołki wzrostu;
- usuwaj pojedyncze, silnie zasiedlone liście lub fragmenty roślin i wynoś je poza zagon;
- stosuj siatki lub włókniny na młodych nasadzeniach, zanim rośliny zostaną zasiedlone;
- ograniczaj mrówki opiekujące się koloniami, ponieważ mogą utrudniać działanie naturalnych wrogów;
- zachowuj kwitnące rośliny dostarczające pokarmu bzygom, złotookom i innym pożytecznym owadom, ale nie dopuszczaj do zachwaszczenia zagonów kapustowatymi.
Preparaty dopuszczone do upraw ekologicznych, takie jak środki oparte na mydłach potasowych, olejach lub innych substancjach aktywnych, mogą działać wyłącznie po bezpośrednim pokryciu mszyc. Ich użycie musi być zgodne z aktualną polską etykietą i przeznaczeniem dla konkretnej uprawy.
Zapobieganie
Regularnie lustruj uprawy, co najmniej raz w tygodniu, a przy suchej i łagodnej pogodzie częściej. Sprawdzaj spodnią stronę liści, najmłodsze liście, stożki wzrostu, pąki oraz wnętrze rozwijających się główek.
- nie wysadzaj rozsady z widocznymi koloniami;
- usuwaj samosiewy rzepaku, kapusty i inne chwasty kapustowate w bezpośrednim sąsiedztwie zagonu;
- po zbiorze szybko rozdrabniaj lub usuwaj resztki roślinne;
- stosuj zmianowanie i unikaj następowania kapustowatych po sobie, gdy warunki gospodarstwa na to pozwalają;
- utrzymuj równomierne zaopatrzenie w wodę i unikaj przenawożenia azotem;
- na nowych nasadzeniach stosuj osłony, zdejmując je przed kwitnieniem, jeśli potrzebne jest zapylenie;
- nie wykonuj zabiegów przeciw mszycom, gdy monitoring wskazuje jedynie pojedyncze osobniki bez tendencji wzrostowej.
Ciekawostki
- Mszyca kapuściana jest silnie związana z rodziną kapustowatych i nie ma tak szerokiego zakresu żywicieli jak niektóre inne pospolite mszyce.
- Białawe zabarwienie kolonii wynika głównie z obfitego woskowego nalotu na ciele owadów.
- Formy uskrzydlone powstają częściej, gdy kolonia jest zatłoczona albo roślina traci dobrą jakość pokarmową.
- Gatunek może gromadzić związki pochodzące z glukozynolanów kapustowatych, co wpływa na jego relacje z niektórymi drapieżcami.
- Mszyce mogą przyczyniać się do krótkotrwałego, niepersisten tnego przenoszenia niektórych wirusów roślin kapustowatych, ale nie każda kolonia oznacza obecność wirusa.
W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie prawnie dopuszczone do stosowania w danej uprawie i przeciwko danemu szkodnikowi. Przed zabiegiem sprawdź aktualną etykietę produktu, dawkę, liczbę zabiegów, okres karencji, wymagania dotyczące ochrony zapylaczy oraz możliwość zastosowania na jadalnych częściach roślin. Nie wykonuj zabiegów rutynowo ani podczas oblotu kwitnących roślin przez pszczoły.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Brassica nigraBrassica nigra
Rugosa Group (Brassica juncea Rugosa Group)Brassica juncea Rugosa Group
Multiceps Group (Brassica juncea Multiceps Group)Brassica juncea Multiceps Group
Integrifolia Group (Brassica juncea Integrifolia Group)Brassica juncea Integrifolia Group
Brassica oleracea – uprawa i pielęgnacjaBrassica oleracea
Brassica rapa – uprawa i pielęgnacjaBrassica rapa
Brassica napus – uprawa rzepakuBrassica napus
Gorczyca sarepska (Brassica juncea)Brassica juncea
Brassica carinata – uprawa i pielęgnacjaBrassica carinata
Sinapis alba (gorczyca biała) – uprawa i pielęgnacjaSinapis alba
Ognik szkarłatny ‘Red Column’ (Pyracantha ‘Red Column’)Pyracantha 'Red Column'
Vicia faba – uprawa i pielęgnacjaVicia faba