
Szara plamistość liści kukurydzy
Cercospora zeae-maydisKrótkie przedstawienie: Szara plamistość liści kukurydzy
Szara plamistość liści kukurydzy jest chorobą grzybową powodowaną przez Cercospora zeae-maydis. Najpierw pojawiają się drobne plamy na dolnych liściach, które wydłużają się równolegle do nerwów i przybierają charakterystyczny prostokątny kształt. Ryzyko wzrasta podczas ciepłej, wilgotnej pogody, przy długim zwilżeniu liści, uprawie ciągłej i pozostawieniu porażonych resztek.
Typowe warunki
Przegląd
Szara plamistość liści kukurydzy, znana w literaturze międzynarodowej jako gray leaf spot, jest przede wszystkim chorobą aparatu asymilacyjnego kukurydzy. W Polsce może mieć znaczenie zwłaszcza w ciepłych, wilgotnych sezonach oraz na stanowiskach, gdzie długo utrzymuje się rosa lub zwilżenie liści.
Objawy zwykle rozpoczynają się w dolnej części rośliny i stopniowo przesuwają ku górze. Ostateczne potwierdzenie gatunku sprawcy może wymagać badań laboratoryjnych, ponieważ podobne plamy tworzą inne patogeny kukurydzy, a pokrewna Cercospora zeina może powodować zbliżony obraz choroby w niektórych regionach.
Objawy i rozpoznawanie
Pierwsze zmiany są drobne, oliwkowe, brunatne lub wodniste, czasem z wąską żółtą obwódką. Z czasem wydłużają się równolegle do nerwów liściowych i stają się jasnobrązowe, beżowe lub szare.
- Plamy są zwykle prostokątne, podłużne, o tępych końcach i wyraźnie ograniczone nerwami.
- Zmiany mogą przypominać krótkie „zapałki” ułożone wzdłuż liścia.
- Przy wysokiej wilgotności na plamach może pojawić się szarawy nalot zarodnikowania.
- Liczne plamy zlewają się, powodując rozległą nekrozę i przedwczesne zamieranie liści.
- Największe znaczenie ma porażenie liścia podkolbowego i liści górnych przed kwitnieniem lub w czasie nalewania ziarna.
W odróżnieniu od północnej plamistości liści kukurydzy zmiany nie są zwykle długie i wrzecionowate, natomiast w odróżnieniu od czarnej plamistości tworzonej przez tar spot nie mają typowych, wypukłych czarnych podkładek.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Źródłem infekcji są głównie porażone resztki kukurydzy. Ryzyko rośnie przy uprawie ciągłej, uproszczonej uprawie roli pozostawiającej dużo resztek na powierzchni, gęstym łanie oraz w obniżeniach terenu, gdzie długo utrzymuje się wilgoć.
Zarodniki są rozprzestrzeniane lokalnie przez wiatr i deszcz. Częste opady, rosa oraz nawadnianie zraszające zwiększają liczbę godzin zwilżenia liści. Zmianowanie ogranicza presję, ale nie zawsze eliminuje ryzyko, jeśli w pobliżu znajdują się porażone plantacje kukurydzy.
Cykl życia i przetrwanie
Grzyb przetrzymuje okres między uprawami przede wszystkim w porażonych liściach i innych resztkach kukurydzy pozostawionych na powierzchni gleby. W ciepłych i wilgotnych warunkach tworzy bezpłciowe zarodniki konidialne.
Konidia są przenoszone przez wiatr oraz rozpryskującą się wodę na dolne i młode liście kukurydzy. Do kiełkowania i infekcji potrzebne jest długotrwałe zwilżenie liścia. Nowe objawy mogą być widoczne po okresie inkubacji, a zarodnikowanie na świeżych zmianach często rozpoczyna się po około 2–3 tygodniach. W sprzyjającym środowisku kolejne cykle infekcji przesuwają chorobę z dolnych partii ku górze łanu.
Wiarygodne dane wskazują na silne związanie tego sprawcy z kukurydzą; nasiona nie są uznawane za główną drogę przenoszenia choroby.
Zwalczanie i ochrona
Po stwierdzeniu pierwszych typowych plam oceń ich liczbę, tempo pojawiania się nowych zmian, fazę rozwojową kukurydzy i udział liścia podkolbowego oraz liści górnych. Pojedyncze dolne plamy nie zawsze uzasadniają zabieg.
Na plantacjach o wysokim ryzyku, z wczesnym rozwojem choroby i podatną odmianą, decyzję o ochronie fungicydowej podejmuje się na podstawie aktualnej lustracji, prognoz pogody i obowiązującej etykiety. Zabieg ma największą wartość przed rozległym zamieraniem górnych liści; nie regeneruje tkanki już zniszczonej. Po sezonie połącz ocenę skuteczności z analizą odmiany, zmianowania i gospodarowania resztkami.
Łagodna i biologiczna ochrona
W uprawie ekologicznej i w ograniczaniu inokulum najważniejsze są działania agrotechniczne, ponieważ bezpośrednie zwalczanie już porażonych liści jest mało skuteczne.
- Stosuj odmiany kukurydzy o możliwie wysokiej tolerancji na plamistości liści, dobierając je do lokalnych wyników doświadczeń i warunków gospodarstwa.
- Unikaj wieloletniej uprawy kukurydzy po sobie; w miarę możliwości wprowadź zmianowanie z rośliną nieżywicielską.
- Rozdrabniaj resztki pożniwne i wspieraj ich szybki rozkład, np. przez prawidłowe wymieszanie z glebą, jeżeli jest to zgodne z systemem gospodarowania.
- Ograniczaj nadmierne zagęszczenie łanu i poprawiaj przewiewność stanowiska.
- Nie przenoś porażonych resztek wraz z maszynami na zdrowe pola; czyść sprzęt po pracy na silnie porażonej plantacji.
Zapobieganie
- Wybieraj odmiany o potwierdzonej tolerancji na szarą plamistość liści w warunkach zbliżonych do własnego gospodarstwa.
- Wprowadź co najmniej jeden sezon przerwy od kukurydzy, a przy wysokiej presji rozważ dłuższe zmianowanie.
- Po zbiorze dobrze rozdrobnij resztki i przyspiesz ich rozkład; sposób uprawy gleby dopasuj do ochrony przeciwerozyjnej i lokalnych zaleceń.
- Prowadź lustrację od dolnych liści od fazy szybkiego wzrostu, szczególnie po okresach ciepłej i wilgotnej pogody.
- Zwracaj szczególną uwagę na liść podkolbowy i liście bezpośrednio nad kolbą przed kwitnieniem oraz podczas nalewania ziarna.
- Unikaj długotrwałego zwilżania liści przez deszczowanie i poprawiaj odpływ wody z zastoisk.
Ciekawostki
- Charakterystyczny prostokątny kształt plam wynika z ograniczania ich rozwoju przez nerwy liściowe.
- Choroba może długo pozostawać niezauważona, ponieważ zwykle zaczyna się w dolnej, słabiej widocznej części rośliny.
- Największe straty są możliwe wtedy, gdy nekroza obejmuje liść podkolbowy i górną część rośliny przed zakończeniem nalewania ziarna.
- Podobne objawy mogą wywoływać inne choroby kukurydzy, dlatego sam kolor plam nie wystarcza do pewnego rozpoznania.
Środki ochrony roślin stosuj wyłącznie wtedy, gdy dany preparat jest aktualnie legalnie dopuszczony w Polsce do ochrony konkretnej uprawy przed tym problemem. Przed użyciem sprawdź bieżący rejestr MRiRW oraz etykietę środka; przestrzegaj dawki, terminu stosowania, okresu karencji, wymagań dotyczących ochrony zapylaczy i zasad integrowanej ochrony roślin. Nie wykonuj zabiegu wyłącznie na podstawie podobieństwa objawów.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Kukorica (Zea mays ‘Kukorica’)Zea mays 'Kukorica'
Begonia semperflorensBegonia semperflorens
Aster nowobelgijski (Aster ‘Novi Belgii’)Aster 'Novi Belgii'
Aster alpejski (Aster alpinus)Aster alpinus
Aster dumosusAster dumosus
Aster tongolensisAster tongolensis
Aster frikartiiAster frikartii
Geum macrophyllumGeum macrophyllum
Penstemon ‘Stapleford Gem’Penstemon 'Stapleford Gem'
Penstemon palczasty ‘Husker Red’ (Penstemon digitalis ‘Husker Red’)Penstemon digitalis 'Husker Red'
Begonia ‘Olympia’Begonia 'Olympia'