Brunatna zgnilizna drzew pestkowych

Brunatna zgnilizna drzew pestkowych, powodowana przez grzyb Monilinia fructicola, poraża kwiaty, krótkopędy, gałęzie i dojrzewające owoce. Wiosną wywołuje brunatnienie kwiatów oraz zgorzele pędów, a latem szybko niszczy brzoskwinie, nektaryny, wiśnie, czereśnie, śliwki i morele. Charakterystyczne są jasnoszare skupienia zarodników oraz zaschnięte mumie owoców.

Brunatna zgnilizna drzew pestkowych rozwija się w dwóch powiązanych etapach: wiosną na kwiatach i krótkopędach, a następnie na dojrzewających owocach. Porażone kwiaty więdną, brązowieją i często pozostają przytwierdzone do pędu. Z kwiatostanu infekcja może przejść na szypułkę, ostrogę owoconośną lub młody pęd.

Na owocach pierwszym objawem jest zwykle mała, jędrna, okrągła, brunatna plama, która podczas ciepłej i wilgotnej pogody szybko się powiększa. Na powierzchni pojawiają się koncentryczne skupienia jasnobeżowych do szarych zarodników. Owoce mogą gnić na drzewie, zlepiać się w skupienia, a później wysychać w trwałe mumie.

W polskich sadach i ogrodach działkowych identyczny zespół objawów mogą powodować inne gatunki Monilinia. Sam wygląd owocu nie zawsze pozwala potwierdzić M. fructicola.

• Kwiaty: więdnięcie, brunatnienie i zasychanie całych kwiatów; porażone części często pozostają na drzewie.
• Pędy: brunatne, lekko zapadnięte nekrozy i zgorzele poniżej porażonych kwiatów; możliwe wycieki gumy oraz zamieranie części pędu powyżej obrączkującej zgorzeli.
• Owoce: małe, jędrne, brunatne plamy szybko obejmujące większą część owocu; później mięknięcie, gnicie i zasychanie.
• Zarodnikowanie: w wilgotnych warunkach na plamach tworzą się jasnobeżowe, popielate lub szarawe poduszeczki zarodników, często ułożone koncentrycznie.
• Mumie: zaschnięte owoce pozostają na drzewie lub leżą pod koroną i stanowią ważne źródło infekcji w następnym sezonie.

Źródłem infekcji są przede wszystkim zimujące mumie owoców, porażone krótkopędy i zgorzele. Zarodniki rozprzestrzeniają się z wodą deszczową, rozpryskiem, wiatrem, owadami oraz przez bezpośredni kontakt owoców.

Chorobie sprzyja długo utrzymująca się wilgoć podczas kwitnienia, deszczowa pogoda przed zbiorem, gęsta korona i zwarte grona lub skupiska owoców. Wrota infekcji tworzą uszkodzenia po owadach, gradzie, cięciu, pękaniu skórki, otarciach i niewłaściwym transporcie. Owoce dojrzewające są znacznie bardziej podatne niż owoce młode i nieuszkodzone.

Grzyb przetrzymuje okres zimowy głównie w zmumifikowanych owocach pozostających na drzewie lub na ziemi oraz w porażonych krótkopędach, gałęziach i zgorzelach. Wiosną w tych miejscach powstają zarodniki, które są przenoszone przez krople deszczu, wiatr, owady i kontakt tkanek.

Podczas kwitnienia zarodniki zakażają mokre płatki, działki kielicha i inne delikatne części kwiatu. Infekcja może przedostać się przez szypułkę do ostrogi lub pędu, gdzie tworzy zgorzel będącą kolejnym źródłem zarodników. Ryzyko jest większe przy długim zwilżeniu i temperaturze sprzyjającej rozwojowi grzyba.

Zielone, nieuszkodzone owoce są zwykle mniej podatne, lecz wrażliwość gwałtownie rośnie w miarę dojrzewania. Rany, pęknięcia, żerowanie owadów i stykające się owoce ułatwiają zakażenie. Porażone owoce mogą szybko zakażać sąsiednie, a mumie i zgorzele zamykają cykl choroby.

Porażone owoce usuwaj natychmiast z drzewa i ziemi; nie kompostuj ich w zwykłej pryzmie. Zaschnięte mumie są równie ważne jak świeżo gnijące owoce. Pędy z objawami wycinaj podczas suchej pogody, kilka–kilkanaście centymetrów poniżej widocznej zgorzeli, aż do zdrowego drewna. Narzędzia czyść i dezynfekuj przy przechodzeniu między wyraźnie chorymi i zdrowymi częściami.

Jeżeli choroba powtarza się co roku, sama higiena może nie wystarczyć. Ochronę fungicydową planuje się przede wszystkim pod kątem kwitnienia oraz okresu przed zbiorem, gdy występują opady i owoce dojrzewają. Dobór substancji, terminu i liczby zabiegów musi wynikać z aktualnej polskiej etykiety oraz programu ochrony konkretnej uprawy; należy unikać wielokrotnego stosowania środków o tym samym mechanizmie działania.

W uprawie amatorskiej i ekologicznej najważniejsze są działania ograniczające źródło inokulum oraz czas zwilżenia tkanek:

• usuń przed ruszeniem wegetacji wszystkie mumie z drzew i spod koron;
• wytnij zaschnięte pędy i zgorzele z zapasem zdrowej tkanki, najlepiej podczas suchej pogody, a odpady wynieś z sadu;
• regularnie zbieraj opadłe, chore i przejrzałe owoce;
• prześwietlaj korony zgodnie z wymaganiami gatunku, aby poprawić przewiewność i szybsze obsychanie;
• ograniczaj uszkodzenia przez owady, grad, pękanie i otarcia oraz delikatnie obchodź się z owocami podczas zbioru;
• można rozważyć biologiczne preparaty z mikroorganizmami dopuszczone w Polsce do danej uprawy i zastosowania, zawsze zgodnie z aktualną etykietą.

• W okresie spoczynku usuń mumie owoców z korony i ziemi oraz wytnij porażone pędy i zgorzele.
• Nie pozostawiaj pod drzewami gnijących owoców; usuwaj je w trakcie sezonu.
• Prześwietlaj korony i przerzedzaj nadmiernie zwarte zawiązki, aby ograniczyć wilgotny mikroklimat.
• Podlewaj przy szyjce lub nawadnianiem kroplowym zamiast zraszania koron.
• Kontroluj szkodniki powodujące rany i zbieraj owoce w odpowiednim terminie, zanim przejrzeją.
• Podczas zbioru, sortowania i przechowywania odrzucaj owoce z ranami i nie obtłukuj zdrowych.
• W sadach z historią choroby obserwuj kwitnienie oraz okres dojrzewania i korzystaj z lokalnych komunikatów sygnalizacyjnych oraz zaleceń integrowanej ochrony roślin.

• Monilinia fructicola znajduje się na liście A2 EPPO i została odnotowana także w Polsce, ale identyfikacja konkretnego gatunku w obrębie rodzaju Monilinia nie wynika wyłącznie z obrazu objawów.
• Najważniejszymi żywicielami są brzoskwinia i inne gatunki rodzaju Prunus; udokumentowano również porażenie jabłoni, gruszy, pigwy, głogu, ognika? Nie należy jednak utożsamiać każdego stwierdzenia brunatnej zgnilizny z potwierdzeniem M. fructicola.
• Jedna pozostawiona mumia owocu może dostarczać zarodników przez kolejny sezon, dlatego higiena sadu jest podstawą ochrony.
• Infekcje po zbiorze mogą rozwijać się podczas przechowywania, zwłaszcza gdy owoce zostały obtłuczone lub mają mikropęknięcia.