Mszyca jabłoniowa

Mszyca jabłoniowa (Aphis pomi) jest drobnym, wysysającym soki szkodnikiem jabłoni oraz wybranych roślin z rodziny różowatych. Najczęściej tworzy skupiska na młodych liściach, wierzchołkach pędów i wilkach, gdzie powoduje zwijanie, deformacje i zahamowanie wzrostu. Spadź wydzielana przez kolonie brudzi liście i owoce, sprzyjając rozwojowi czarnej sadzowej naleciałości. Oznaczenie gatunku wymaga ostrożności, ponieważ podobne objawy i wygląd ma m.in. mszyca spirejowa.

Mszyca jabłoniowa to niewielki pluskwiak z rodziny mszycowatych. Formy bezskrzydłe są zwykle jasnozielone do żółtawozielonych, z ciemniejszymi czułkami, syfonami i ogonkiem. Kolonie tworzą często zwarte, rękawowate skupiska na miękkich wierzchołkach pędów, młodych liściach i wilkach jabłoni.

Żerowanie polega na nakłuwaniu tkanek przewodzących i wysysaniu soku floemowego. Gatunek jest związany głównie z jabłonią, ale odnotowywano go także na innych przedstawicielach Rosaceae. Na jabłoni może występować również podobna morfologicznie mszyca spirejowa (Aphis spiraecola), dlatego pewne rozpoznanie wymaga oględzin cech owada, a nie tylko objawów.

• Skupiska jasnozielonych mszyc na wierzchołkach pędów, spodniej stronie młodych liści i wilkach.
• Zwijanie, marszczenie, żółknięcie lub zniekształcenie młodych liści.
• Skrócone, nieregularne i słabo rozwinięte przyrosty, szczególnie u młodych drzew.
• Lepka spadź na liściach i owocach oraz ciemna, sadzowata naleciałość rozwijająca się na jej powierzchni.
• Białe wylinki pozostające wśród kolonii.

Objawy nie są swoiste. Podobne uszkodzenia mogą powodować inne gatunki mszyc, dlatego diagnostykę należy oprzeć także na wyglądzie osobników, ich syfonów i miejscu żerowania.

Mszyca nakłuwa tkanki przewodzące i pobiera sok floemowy. Liczebność szybko wzrasta, gdy jabłoń wytwarza dużo młodych, miękkich tkanek, zwłaszcza po nadmiernym nawożeniu azotem, silnym cięciu lub intensywnym wzroście wilków. Zagęszczenie kolonii i pogorszenie jakości żerowiska sprzyjają powstawaniu form uskrzydlonych, które przenoszą się na sąsiednie pędy i drzewa.

Rozprzestrzenianiu sprzyga także zakup zasiedlonego materiału szkółkarskiego oraz brak lustracji. Mrówki zbierające spadź mogą chronić mszyce przed drapieżcami i ułatwiać utrzymywanie się kolonii.

Mszyca jabłoniowa jest zwykle gatunkiem jednodomnym i holocyklicznym, czyli cały cykl roczny odbywa na roślinach z rodziny różowatych. Zimuje w stadium lśniącego, czarnego jaja na cienkich pędach, w pobliżu pąków lub krótkopędów.

Wylęg pierwszych larw przypada w Polsce na okres pękania pąków, najczęściej od fazy srebrzystego pąka do początku rozwoju liści, zależnie od przebiegu pogody. Wiosną i latem samice rozmnażają się głównie partenogenetycznie i rodzą żywe larwy. Powstaje kilka pokoleń, a formy uskrzydlone mogą przenosić się na inne pędy i drzewa. Pod koniec sezonu pojawiają się formy płciowe; po kopulacji samice składają jaja zimowe.

Decyzję o zwalczaniu podejmuj na podstawie lustracji, wieku drzewa, siły wzrostu, liczebności kolonii i obecności naturalnych wrogów. Na starszych jabłoniach niewielkie kolonie często nie wymagają zabiegu. Szczególnej uwagi wymagają młode drzewa, szkółki oraz pędy, na których kolonie są liczne i powodują wyraźne zwijanie liści lub zahamowanie przyrostu.

Najpierw zastosuj spłukiwanie wodą i usuń tylko najbardziej zasiedlone, niepotrzebne pędy. Po kilku dniach ponownie oceń sytuację. W sadzie prowadź zapisy obserwacji i uwzględniaj liczebność drapieżców oraz parazytoidów. Jeżeli konieczny jest zabieg chemiczny, wybierz wyłącznie aktualnie zarejestrowany preparat dla jabłoni i mszyc w Polsce, przestrzegając etykiety, karencji, ochrony zapylaczy i zasad rotacji mechanizmów działania.

W małych nasadzeniach i na młodych drzewach kolonie można spłukiwać silnym strumieniem wody, kierując go szczególnie na wierzchołki pędów i spodnią stronę liści. Zabieg powtarzaj po kilku dniach, ponieważ część larw pozostaje w zwiniętych liściach.

Silnie zasiedlone, łatwe do usunięcia końcówki pędów można wyciąć i wynieść poza uprawę, bez wykonywania intensywnego cięcia, które pobudziłoby nowy, soczysty przyrost. Zachowuj siedliska dla biedronek, złotooków, bzygów i parazytoidów. Przydatne jest ograniczanie mrówek opiekujących się koloniami, na przykład przez odpowiednio dobrane bariery na pniu. Preparaty biologiczne lub mydła owadobójcze stosuj tylko wtedy, gdy są legalnie dopuszczone w Polsce do danej rośliny i szkodnika oraz zgodnie z aktualną etykietą.

• Od fazy pękania pąków do lata regularnie oglądaj wierzchołki pędów, wilki i spodnią stronę młodych liści.
• Usuwaj zbędne wilki i chwasty drzewiaste wyrastające przy pniu, ale unikaj nadmiernego cięcia pobudzającego soczysty odrost.
• Stosuj zbilansowane nawożenie i nie podawaj azotu bez potwierdzonej potrzeby.
• Kontroluj mrówki, jeśli aktywnie opiekują się koloniami, stosując metody odpowiednie dla miejsca i zgodne z etykietą.
• Chroniąc kwitnące rośliny i zróżnicowane runo, zapewniaj pokarm oraz schronienie dla biedronek, złotooków, bzygów i parazytoidów.
• Przed posadzeniem dokładnie sprawdzaj materiał szkółkarski, zwłaszcza młode pędy i podstawę liści.

• Gatunek może tworzyć charakterystyczne, zwarte kolonie przypominające rękaw na młodym pędzie jabłoni.
• Mszyce wydalają spadź, dlatego ich kolonie często odwiedzają mrówki, które mogą odstraszać część naturalnych wrogów.
• W sadach i ogrodach mszyce jabłoniowe są atakowane przez biedronki, larwy złotooków, larwy bzygów, skorki oraz parazytoidy.
• Silne zasiedlenie młodych drzew może pogarszać przyrost i zwiększać ich wrażliwość na stres, ale na starszych, dobrze rozwiniętych drzewach naturalni wrogowie często ograniczają liczebność poniżej poziomu szkodliwości.