Stonka ziemniaczana
Szkodnik

Stonka ziemniaczana

Leptinotarsa decemlineata (Say)
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Stonka ziemniaczana

Stonka ziemniaczana (Leptinotarsa decemlineata) jest ważnym szkodnikiem ziemniaka, spotykanym także na niektórych innych psiankowatych. Dorosłe chrząszcze i larwy wygryzają liście, niekiedy pozostawiając tylko nerwy. Największe zagrożenie dla plonu występuje podczas tworzenia i przyrastania bulw. W Polsce warto łączyć płodozmian, lustrację, metody mechaniczne, ochronę biologiczną i racjonalne zabiegi zgodne z etykietą.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyLiście, ogonki liściowe i młode łodygi; plon bulw jest ograniczany pośrednio przez utratę ulistnienia.
Korzystne warunkiCiepła pogoda, duża ilość liści roślin psiankowatych, uprawa ziemniaka w kolejnych latach w tym samym miejscu, obecność samosiewów ziemniaka i dzikich psiankowatych oraz osłonięte miejsca zimowania w glebie.
Poradnik roślinny

Przegląd

Stonka ziemniaczana (Leptinotarsa decemlineata) jest chrząszczem z rodziny stonkowatych i szkodnikiem roślin psiankowatych. Ziemniak (Solanum tuberosum) jest jej głównym, najbardziej odpowiednim żywicielem, ale żerowanie i rozwój mogą występować również na pomidorze oraz oberżynie.

Dorosłe osobniki mają żółtawe pokrywy skrzydeł z dziesięcioma czarnymi pasami. Larwy są pomarańczowe lub łososiowe, z czarną głową i ciemnymi plamkami po bokach. Szkodnik nie wywołuje choroby infekcyjnej — uszkodzenia powstają wskutek bezpośredniego zgryzania liści.

W Polsce stonka ma znaczenie przede wszystkim w uprawach ziemniaka. Pojawienie się pojedynczych osobników nie zawsze uzasadnia zabieg, lecz szybki wzrost liczebności larw może doprowadzić do znacznej utraty powierzchni liści.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • Na liściach pojawiają się nieregularne otwory wygryzione przez chrząszcze i larwy.
  • Przy silnym nasileniu blaszki liściowe są oszkieletowane, a pozostają głównie nerwy i ogonki.
  • Pod spodem liści widoczne są skupiska żółto-pomarańczowych jaj.
  • Larwy mają pomarańczowe, łososiowe lub czerwonawe ciało, czarną głowę i dwa rzędy ciemnych plamek.
  • Silne uszkodzenie powoduje zahamowanie wzrostu, przedwczesne starzenie roślin i spadek plonu, szczególnie podczas zawiązywania oraz przyrastania bulw.

Uszkodzenia mogą być mylone z żerowaniem innych chrząszczy. Obecność pasiastych dorosłych, skupisk jaj i charakterystycznych larw potwierdza rozpoznanie.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Bezpośrednią przyczyną uszkodzeń jest żerowanie dorosłych chrząszczy i larw, a nie patogen. Zimujące osobniki pojawiają się wiosną w pobliżu miejsc, gdzie wcześniej rosły ziemniaki, po czym przechodzą na młode rośliny lub dolatują z sąsiedztwa.

Rozprzestrzenianiu sprzyjają samosiewy ziemniaka, pozostawione bulwy oraz dzikie psiankowate na miedzach, przydrożach i obrzeżach pól. Przenoszenie roślin, resztek i gleby może ułatwiać zawleczenie szkodnika, choć na większe odległości najczęściej odpowiada aktywne przemieszczanie dorosłych.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Chrząszcze zimują w glebie, zwykle na obrzeżach lub w pobliżu wcześniejszych plantacji. Wiosną wychodzą, przemieszczają się pieszo do młodych ziemniaków, a przy ciepłej pogodzie mogą także przelatywać.

Po żerowaniu samice składają skupiska żółto-pomarańczowych jaj na spodniej stronie liści. Z jaj wylęgają się larwy przechodzące przez cztery stadia. Najstarsze larwy schodzą do gleby, gdzie przepoczwarzają się. Rozwój od jaja do dorosłego osobnika trwa zależnie od temperatury i jakości pokarmu zwykle od kilkunastu dni do kilku tygodni.

W Polsce przebieg rozwoju i liczba pokoleń mogą różnić się między sezonami. Ciepłe lato przyspiesza rozwój, dlatego lustrację należy kontynuować od wschodów do końca okresu największej wrażliwości roślin.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Najpierw potwierdź obecność stonki i oceń liczebność na reprezentatywnej liczbie roślin. W ogrodzie usuń ręcznie dorosłe osobniki, larwy i skupiska jaj, zwracając szczególną uwagę na spodnią stronę liści. Zabieg mechaniczny jest najłatwiejszy przed rozproszeniem młodych larw.

W uprawach towarowych zabiegi chemiczne powinny wynikać z monitoringu, lokalnych progów ekonomicznej szkodliwości i fazy rozwojowej ziemniaka. Szczególnej uwagi wymagają okres kwitnienia oraz zawiązywania i przyrastania bulw, gdy utrata liści może silniej obniżać plon.

Jeśli konieczna jest ochrona insektycydowa, stosuj wyłącznie aktualnie zarejestrowany produkt dla danej uprawy i stonki ziemniaczanej w Polsce. Przestrzegaj etykiety, karencji, liczby zabiegów i zasad rotacji grup mechanizmu działania. Nie zwiększaj dawki ani częstotliwości poza etykietę.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

W małych ogrodach regularnie przeglądaj spody liści i ręcznie usuwaj jaja, larwy oraz chrząszcze do pojemnika z wodą z dodatkiem detergentu. Najlepiej robić to od wschodów, co kilka dni, zanim larwy rozproszą się po roślinach.

Można stosować włókninę lub siatkę przeciw owadom na młodych, odizolowanych zasiewach, pod warunkiem że osłona nie utrudnia wzrostu i nie zwiększa ryzyka przegrzania ani chorób. Ściółka ze słomy między rzędami może utrudniać przemieszczanie się chrząszczy i dostęp do gleby.

W uprawach ekologicznych rozważ wyłącznie biologiczne środki ochrony roślin dopuszczone w Polsce dla danej uprawy i agrofaga. Ich skuteczność zależy od terminowego zwalczania młodych larw, dokładnego pokrycia roślin i ścisłego przestrzegania etykiety. Chroń naturalnych wrogów, ograniczając niepotrzebne zabiegi szerokospektralne.

Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Stosuj płodozmian i, gdy jest to możliwe, zakładaj ziemniaki z dala od ubiegłorocznej plantacji ziemniaka lub innych silnie porażonych psiankowatych.
  • Usuwaj samosiewy ziemniaka oraz dzikie psiankowate w bezpośrednim sąsiedztwie uprawy, szczególnie przed sezonem rozmnażania szkodnika.
  • Wybieraj zdrowe sadzeniaki i prowadź dokładną lustrację od wschodów do kwitnienia oraz w okresie tworzenia bulw.
  • Na małych powierzchniach stosuj ręczne zbieranie i niszczenie skupisk jaj.
  • Po zbiorze likwiduj resztki roślin i pozostawione bulwy, nie tworząc miejsc sprzyjających przetrwaniu populacji.
  • W większych plantacjach prowadź zapisy liczebności chrząszczy, jaj, stadiów larwalnych i procentu utraty ulistnienia; decyzję o zabiegu podejmuj na podstawie monitoringu oraz lokalnych zaleceń doradczych.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Nazwa gatunkowa decemlineata odnosi się do dziesięciu ciemnych pasów na pokrywach skrzydeł.
  • Największą część uszkodzeń często powodują starsze stadia larwalne, które intensywnie zwiększają pobieranie pokarmu przed przepoczwarczeniem.
  • Stonka może wykorzystywać inne psiankowate, ale ziemniak jest zwykle żywicielem preferowanym i pozwala na najszybszy rozwój.
  • Populacje tego szkodnika łatwo uodparniają się na wielokrotnie stosowane insektycydy, dlatego rotacja mechanizmów działania ma znaczenie praktyczne.
  • W sprzyjających warunkach osobniki dorosłe mogą przemieszczać się między odległymi plantacjami, więc sam płodozmian nie zawsze całkowicie zapobiega nalotowi.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie legalnie dopuszczone w Polsce do zwalczania stonki ziemniaczanej w konkretnej uprawie i zawsze przestrzegaj obowiązującej etykiety, dawek, terminów oraz wymagań dotyczących ochrony użytkowników, zapylaczy i środowiska. Nie wykonuj zabiegów rutynowo ani według kalendarza. Zmieniaj grupy mechanizmów działania zgodnie z aktualnymi zaleceniami zapobiegania odporności; nie powtarzaj wielokrotnie preparatów o tym samym mechanizmie.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

44 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.