Mszyca burakowa

Mszyca burakowa (Aphis fabae) jest polifagicznym, wysysającym soki szkodnikiem bobu, buraków i wielu roślin zielnych oraz ozdobnych. Ciemne kolonie pojawiają się głównie na wierzchołkach pędów, ogonkach liściowych i spodniej stronie liści. Żerowanie powoduje deformacje, zahamowanie wzrostu i osadzanie spadzi, a uskrzydlone osobniki mogą przenosić niektóre wirusy. Ciemne mszyce wymagają potwierdzenia identyfikacji, ponieważ łatwo pomylić je z innymi gatunkami.

Mszyca burakowa jest niewielkim, miękkim pluskwiakiem o kłująco-ssącym aparacie gębowym. Bezskrzydłe osobniki są zwykle matowoczarne, czarnozielone lub oliwkowe i mają około 1–2,5 mm długości; nimfy mogą mieć jasne, woskowe plamki na odwłoku. Formy uskrzydlone mają ciemną głowę i tułów oraz odpowiadają za migrację między roślinami. Rozpoznanie wyłącznie po barwie bywa niepewne, dlatego przy nietypowym porażeniu warto skorzystać z diagnostyki specjalistycznej.

Na wierzchołkach pędów, ogonkach liściowych i spodniej stronie liści widoczne są skupiska ciemnych mszyc oraz drobnych nimf.

• Młode liście zwijają się, marszczą, żółkną lub ulegają deformacji.
• Silnie zasiedlone pędy słabiej rosną, a kwiaty i nasiona mogą rozwijać się gorzej.
• Na liściach i pod rośliną pojawia się lepka spadź; z czasem może rozwijać się czarny nalot sadzakowy.
• Przy dużym i długotrwałym nasileniu możliwy jest spadek wigoru i plonu.
• Objawy wirusowe nie mogą być rozpoznane wyłącznie na podstawie obecności mszyc; wymagają oceny rośliny i, w razie potrzeby, badania laboratoryjnego.

Kolonie rozprzestrzeniają się głównie za sprawą uskrzydlonych samic migrujących z żywicieli zimowych, chwastów, starszych upraw i przegęszczonych roślin. Mszyce mogą być przenoszone także z porażonym materiałem roślinnym. Nadmiar azotu tworzy miękkie, soczyste przyrosty sprzyjające zasiedleniu. Opóźnione usuwanie resztek i chwastów utrzymuje źródła kolonii. Mrówki, chroniąc mszyce, mogą zwiększać trwałość ich skupisk. Ryzyko transmisji wirusa zależy od konkretnego wirusa, rośliny i relacji wektor–gospodarz.

W Polsce gatunek zwykle rozwija pełny, dwudomny cykl. Jaja zimują przede wszystkim na trzmielinie pospolitej (Euonymus europaeus), kalinie koralowej (Viburnum opulus) i jaśminowcu (Philadelphus). Wiosną wylęgają się samice bezskrzydłe, które rozmnażają się dzieworodnie. Później pojawiają się samice uskrzydlone i migrują na żywicieli letnich, między innymi bób, buraki i inne rośliny zielne. W sezonie powstaje kilka lub więcej pokoleń bezskrzydłych. Pod koniec lata formy uskrzydlone wracają na żywicieli zimowych, gdzie po rozmnożeniu płciowym składane są jaja. W cieplejszych lub osłoniętych warunkach część kolonii może rozwijać się bez pełnej zmiany żywiciela.

Przy pojedynczych koloniach rozpocznij od spłukiwania wodą, usuwania silnie porażonych końców pędów i poprawy warunków wzrostu. Nie każda obecność mszyc uzasadnia zabieg, ponieważ naturalni wrogowie mogą szybko ograniczyć ich liczebność.

Zabieg rozważ, gdy młode rośliny są osłabione, przyrosty wyraźnie się deformują, kolonie szybko rosną, a ochrona plonu lub ograniczenie ryzyka wirusów ma znaczenie. Wybieraj rozwiązania selektywne i wykonuj je po dokładnym rozpoznaniu szkodnika, z uwzględnieniem fazy rośliny, okresu karencji oraz ochrony zapylaczy. Po zabiegu skontroluj nowe przyrosty i nie powtarzaj oprysku automatycznie bez oceny skuteczności.

Najpierw oceń wielkość kolonii i kondycję roślin. Niewielkie lub umiarkowane zasiedlenie często można pozostawić naturalnym wrogom, zwłaszcza biedronkom, larwom bzygów, złotookom i parazytoidom.

• Spłucz mszyce silnym, ale nieuszkadzającym strumieniem wody, kierując go także na spodnią stronę liści.
• Usuń silnie zasiedlone wierzchołki bobu lub pojedyncze ogniska, jeżeli nie zagraża to plonowi.
• Chroń pasy kwietne i rośliny dostarczające nektaru, aby wspierać owady pożyteczne.
• Preparaty kontaktowe dopuszczone do upraw ekologicznych, takie jak środki na bazie mydeł potasowych lub olejów, mogą działać tylko przy dokładnym pokryciu kolonii; używaj ich wyłącznie zgodnie z aktualną polską etykietą.
• Unikaj szerokiego działania insektycydów, które mogą zniszczyć naturalnych wrogów i wywołać wtórne nasilenie mszyc.

Monitoruj rośliny od wschodów do kwitnienia, szczególnie obrzeża pól, wierzchołki bobu oraz spodnią stronę młodych liści.

• Oglądaj i izoluj podejrzane rozsady oraz sadzonki przed posadzeniem.
• W razie potrzeby stosuj siatkę przeciw owadom lub włókninę na młodych warzywach, zakładając ją przed nalotem mszyc.
• Usuwaj chwasty i samosiewy z koloniami, lecz nie niszcz bez potrzeby niezasiedlonych roślin kwitnących wspierających pożyteczne owady.
• Unikaj jednostronnego i nadmiernego nawożenia azotem; utrzymuj równomierne nawodnienie.
• Po zbiorze szybko usuwaj porażone resztki roślinne i zachowuj prawidłowe zmianowanie.
• W uprawach, dla których są dostępne odpowiednie odmiany, wybieraj materiały mniej podatne na mszyce lub wirusy.

• Gatunek jest polifagiem i według źródeł entomologicznych może wykorzystywać ponad 200 roślin żywicielskich, jednak znaczenie gospodarcze zależy od regionu i formy żywicielskiej.
• Mszyce wydalają spadź, która przyciąga mrówki; mrówki mogą chronić kolonie przed częścią naturalnych wrogów.
• W Polsce mszyca burakowa częściej nasila się w ciepłych latach, zwłaszcza gdy w pobliżu znajdują się żywiciele zimowi i rośliny pośrednie.
• Może uczestniczyć w przenoszeniu niektórych wirusów roślin, lecz sama obecność Aphis fabae nie dowodzi transmisji konkretnego wirusa.
• Kolonie mogą gwałtownie zwiększać liczebność, zanim drapieżce i parazytoidy osiągną odpowiednią liczebność.