Zgorzel siewek i zgnilizna korzeni powodowane przez Pythium ultimum

Pythium ultimum jest glebowym lęgniowcem związanym z gniciem nasion, zgorzelą przed- i powschodową oraz zgnilizną korzeni. Największe straty występują w rozsadzie i młodych roślinach rosnących w mokrym, słabo przepuszczalnym podłożu. Objawy nie pozwalają pewnie odróżnić tego gatunku od innych Pythium, Phytophthora, Rhizoctonia czy Fusarium, dlatego identyfikacja laboratoryjna może być konieczna.

Pythium ultimum należy do lęgniowców, czyli organizmów grzybopodobnych, a nie do grzybów właściwych. Przetrzymuje się głównie w glebie, podłożach ogrodniczych, resztkach roślinnych, pojemnikach i wilgotnych elementach systemu nawadniania.

Przed wschodami patogen zasiedla kiełkujące nasiona, które miękną, brunatnieją i rozpadają się. Po wschodach infekcja obejmuje korzenie lub część łodygi poniżej powierzchni podłoża, prowadząc do przewężenia i przewracania się siewek. U starszych roślin choroba może ograniczać system korzeniowy, powodując zahamowanie wzrostu, żółknięcie i więdnięcie.

Podobny obraz mogą powodować inne gatunki Pythium, Phytophthora, Rhizoctonia i Fusarium. Potwierdzenie P. ultimum wymaga zwykle izolacji, obserwacji mikroskopowej lub badania molekularnego.

• Nasiona nie wschodzą albo gniją krótko po wysiewie.
• Podstawa łodygi siewki staje się nasiąknięta wodą, brunatna, miękka i przewężona.
• Siewki przewracają się i zamierają, często placami lub w nieregularnych skupiskach.
• Korzenie są nieliczne, brunatne, zapadnięte; zewnętrzna warstwa może odpadać, pozostawiając cienki walec centralny.
• Starsze rośliny rosną słabo, żółkną i więdną podczas ciepłej części dnia, a po podlaniu nie odzyskują szybko turgoru.
• Na świeżo obumarłych tkankach w bardzo wilgotnych warunkach może pojawić się delikatna biała grzybnia, ale nie jest ona cechą rozstrzygającą.

Źródłem infekcji może być skażona gleba, podłoże, nasiona, resztki roślinne, tace, doniczki, narzędzia, stoły produkcyjne oraz woda używana do nawadniania. Rozprzestrzenianie następuje wraz z przemieszczaniem mokrego podłoża, przez rozprysk lub przepływ wody, kontakt z chorymi korzeniami oraz pracę przy roślinach.

Ryzyko rośnie przy nadmiernym podlewaniu, podłożu bez odpływu, zagęszczeniu siewek, chłodnej i mokrej glebie, wolnym kiełkowaniu, uszkodzeniach korzeni oraz stresie po przesadzaniu. Woda umożliwia lokalne przemieszczanie się propagul, a mokre podłoże sprzyja szybkiemu zasiedlaniu kolejnych korzeni.

Patogen przetrwa w glebie i resztkach roślinnych przede wszystkim jako odporne oospory. W sprzyjającej wilgotności kiełkują one bezpośrednio przez rurkę kiełkową albo tworzą zarodnie; zależnie od izolatu i warunków mogą powstawać ruchliwe zoospory lub dochodzić do kiełkowania bezpośredniego.

Propagule są przyciągane przez wydzieliny kiełkujących nasion i młodych wierzchołków korzeni. Zakażenie postępuje najszybciej w młodych, uszkodzonych lub niedotlenionych korzeniach. W mokrym podłożu patogen może przemieszczać się do sąsiednich roślin wraz z wodą. W obumarłych tkankach tworzą się nowe struktury przetrwalnikowe, które podtrzymują cykl między uprawami.

Usuń i wyrzuć silnie porażone siewki oraz rośliny z rozległą zgnilizną. Materiału z aktywnego ogniska nie przeznaczaj do zwykłego kompostownika, chyba że proces kompostowania jest profesjonalnie kontrolowany i osiąga warunki zapewniające higienizację.

Ogranicz podlewanie, usuń przecieki, popraw drenaż i rozluźnij zbite lub zaskorupiałe podłoże. Jeżeli system korzeniowy jest tylko częściowo uszkodzony, zdrową część rośliny można przesadzić do czystego pojemnika ze świeżym, przepuszczalnym podłożem, unikając przenoszenia starej bryły i skażonej wody.

Przy powtarzających się stratach pobierz próbkę obejmującą granicę zdrowej i chorej tkanki oraz podłoże do laboratorium fitopatologicznego. Nie zakładaj automatycznie, że każde zamieranie siewek powoduje P. ultimum; podobne objawy występują przy innych lęgniowcach, grzybach, zasoleniu i błędach nawadniania.

Najważniejsze jest ograniczenie wilgotności i higiena produkcji. Wysiewaj nasiona do czystego, handlowego i dobrze przepuszczalnego podłoża, używaj umytych oraz zdezynfekowanych pojemników, narzędzi i powierzchni roboczych. Zapewnij odpływ wody i nie pozostawiaj tac w stojącej wodzie.

Podlewaj oszczędnie, dopiero gdy jest to uzasadnione potrzebami roślin, oraz poprawiaj przewiewność i rozstaw rozsady. Chore siewki usuwaj wraz z bryłą podłoża; nie przenoś skażonej ziemi, korzeni ani wody na czyste stanowiska. W integrowanej ochronie można rozważyć biologiczne preparaty zawierające zarejestrowane mikroorganizmy antagonistyczne, takie jak wybrane szczepy Trichoderma lub Bacillus, ale tylko zgodnie z aktualną polską etykietą i zakresem rejestracji.

• Stosuj nowe albo prawidłowo umyte i zdezynfekowane tace, doniczki, narzędzia, stoły oraz elementy nawadniania.
• Wysiewaj do czystego, profesjonalnego, dobrze drenowanego podłoża bez dodatku nieodkażonej ziemi ogrodowej.
• Zapewnij otwory odpływowe i nie dopuszczaj do zalegania wody pod pojemnikami.
• Podlewaj według potrzeb roślin; unikaj stałego przemoczenia podłoża.
• Ogranicz zagęszczenie rozsady, poprawiaj cyrkulację powietrza i szybko usuwaj przewrócone siewki.
• Wybieraj zdrowy materiał siewny i stosuj wyłącznie zalecane, legalnie dostępne zaprawianie nasion, jeśli jest zarejestrowane dla danej uprawy.
• Nie przenoś skażonego podłoża, korzeni, resztek ani wody do czystych zagonów i pomieszczeń.
• Rotację wykorzystuj pomocniczo, pamiętając o szerokim zakresie żywicieli patogenu.

• Pythium ultimum ma szeroki zakres żywicieli i może porażać rośliny warzywne, polowe, ozdobne, szkółkarskie oraz niektóre trawy.
• Nazwa „grzybnia” bywa używana opisowo, ale biologicznie jest to lęgniowiec spokrewniony z Phytophthora, a nie grzyb właściwy.
• W obrębie populacji występują różnice w agresywności i reakcji na substancje czynne, dlatego wynik doświadczenia z jednym izolatem nie gwarantuje skuteczności w każdej uprawie.
• Rotacja sama w sobie ma ograniczoną wartość, ponieważ patogen może zasiedlać wiele różnych gatunków roślin i przetrwać w glebie.