Wirus żółtej kędzierzawości liści pomidora
Choroba

Wirus żółtej kędzierzawości liści pomidora

Begomovirus coheni
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Wirus żółtej kędzierzawości liści pomidora

Wirus żółtej kędzierzawości liści pomidora (Begomovirus coheni) jest chorobą wirusową przenoszoną głównie przez mączlika ostroskrzydłego. Młode liście drobnieją, żółkną, marszczą się i zawijają ku górze, a roślina karłowacieje. Wczesne porażenie może zahamować kwitnienie i zawiązywanie owoców. Podobne objawy wywołują jednak także inne wirusy, szkodniki i stres środowiskowy.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyMłode liście, wierzchołki pędów, międzywęźla, kwiaty i zawiązki owoców; przy wczesnym zakażeniu cała roślina.
Korzystne warunkiCiepła pogoda, obecność mączlika ostroskrzydłego, zakażona rozsada, samosiewy pomidora, ciągłość upraw żywicielskich, zachwaszczenie i niedostateczne usuwanie resztek roślinnych; w Polsce szczególne znaczenie mają szklarnie i tunele.
Poradnik roślinny

Przegląd

Choroba ma charakter układowy: wirus namnaża się w roślinie i zaburza wzrost najmłodszych tkanek. Najsilniejsze objawy występują zwykle po zakażeniu młodych pomidorów. Rośliny stają się zwarte, z krótkimi międzywęźlami, a ich wierzchołki przypominają niekiedy formę „bonsai”. Późniejsze zakażenie może dawać łagodniejszy przebieg i pozwolić na częściowe owocowanie.

Sam widok zwiniętych, żółknących liści nie wystarcza do identyfikacji. Podobny obraz mogą powodować inne wirusy, szeroki roztocz, uszkodzenie herbicydem, upał, susza, zaburzenia korzeniowe lub problemy z odżywianiem. Przy decyzji o usuwaniu roślin matecznych, rozsady albo całej partii wskazane jest potwierdzenie przez laboratorium diagnostyki roślin.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

Pierwsze zmiany dotyczą zwykle najmłodszych liści. Są one małe, pogrubiałe, silnie pomarszczone i zawijają się ku górze. Brzegi liści oraz obszary między nerwami bledną i żółkną, czasem pojawia się żółtozielone mozaikowanie lub kubkowate wygięcie blaszki.

Roślina ma skrócone międzywęźla, sztywny, wyprostowany pokrój i wyraźne zahamowanie wzrostu. Kwiaty mogą opadać, a zawiązywanie owoców jest słabe lub ustaje. Przy infekcji we wczesnej fazie wzrostu plon może być znikomy; późne zakażenie często powoduje mniej nasilone objawy.

Na spodniej stronie liści mogą znajdować się dorosłe mączliki, jaja i larwy, ale ich obecność sama w sobie nie potwierdza zakażenia wirusem.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Głównym mechanizmem krótkodystansowego szerzenia jest żerowanie zakażonych mączlików ostroskrzydłych na zdrowych pomidorach. Źródłem może być zakażona rozsada, rośliny mateczne, samosiewy pomidora, pozostałości uprawy oraz niektóre chwasty i inne rośliny żywicielskie. Wektor może przemieszczać się z jednej uprawy na sąsiednią, szczególnie w ciepłych warunkach.

Wirus nie szerzy się zwykle przez przypadkowy kontakt ludzi z roślinami, a narzędzia do cięcia nie są podstawową drogą transmisji. Mimo to higiena pracy, mycie rąk i dezynfekcja sprzętu ograniczają ryzyko przenoszenia innych patogenów oraz przypadkowego przemieszczania owadów i materiału roślinnego.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Wirus utrzymuje się w żywych, zakażonych roślinach i krąży między roślinami za pośrednictwem mączlika ostroskrzydłego (Bemisia tabaci). Podczas żerowania na zakażonym pomidorze mączlik pobiera wirusa, a następnie może przekazać go zdrowej roślinie podczas kolejnych nakłuć. Wirus jest zatrzymywany w ciele wektora przez znaczną część jego życia.

Objawy pojawiają się często po około 2–3 tygodniach, lecz termin ten zależy od odmiany, wieku rośliny, izolatu wirusa i temperatury. W cieple mączlik szybko zwiększa liczebność; jego jaja składane są na spodniej stronie liści, po czym rozwijają się larwy i nieruchome stadia nimfalne, a następnie osobniki dorosłe. Wczesne zakażenie rozsady zwykle powoduje największe straty.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Nie ma zabiegu, który wyleczy zakażonego pomidora. Przy pojedynczych ogniskach i niewielkim nasileniu usuń silnie porażone rośliny wraz z możliwie dużą częścią systemu korzeniowego, wcześniej ograniczając ruch mączlików. Rośliny zamknij w workach i usuń zgodnie z lokalnymi zasadami gospodarowania odpadami; nie kompostuj ich.

Jeżeli objawy występują w większej części uprawy, skoncentruj się na ograniczeniu wektora, ochronie zdrowej rozsady i przerwaniu ciągłości żywicieli. Przy wartościowej uprawie lub niejasnej diagnozie pobierz próbkę do laboratorium, ponieważ podobne objawy mogą wynikać z innych wirusów, roztoczy, herbicydu albo stresu wodnego i cieplnego.

Zabiegi przeciw mączlikom mogą ograniczać nowe zakażenia, ale nie cofają zmian już obecnych. Prowadź je wyłącznie według aktualnej etykiety legalnie dopuszczonego produktu i w połączeniu z monitoringiem, higieną oraz metodami biologicznymi.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Podstawą biologicznej ochrony jest ograniczanie wektora w ramach integrowanej ochrony roślin. W szklarni można wykorzystywać zatwierdzone programy biologicznego zwalczania mączlików z użyciem organizmów pożytecznych, dobierając gatunki i terminy do temperatury, wilgotności oraz fazy uprawy. Nie należy uwalniać organizmów pożytecznych bez sprawdzenia ich przydatności i zgodności z innymi zabiegami.

  • Stosuj żółte tablice lepowe do monitorowania nalotu, nie jako jedyną metodę ochrony.
  • Usuwaj chwasty i samosiewy będące potencjalnym źródłem wirusa oraz mączlików.
  • Izoluj podejrzane partie rozsady i nie przenoś ich między szklarniami.
  • Przy małej liczbie porażonych roślin usuwaj je ostrożnie, po zamknięciu w worku, aby ograniczyć wzbijanie i przemieszczanie mączlików.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

Kupuj rozsadę z pewnego źródła i przed posadzeniem dokładnie oglądaj spody liści pod kątem mączlików, jaj oraz nimf. Podejrzanego materiału nie wprowadzaj do szklarni ani tunelu. W okresie produkcji rozsady używaj siatki o drobnych oczkach i utrzymuj oddzielone, czyste strefy dla młodych roślin.

  • Wybieraj odmiany pomidora z deklarowaną odpornością lub tolerancją na TYLCV, pamiętając, że ochrona może zależeć od izolatu.
  • Monitoruj mączliki od początku sezonu, zwłaszcza przy wejściach, otworach wentylacyjnych i na obrzeżach uprawy.
  • W miarę możliwości stosuj ściółkę odblaskową oraz zabezpieczenia przeciw owadom.
  • Nie utrzymuj nakładających się terminów upraw pomidora; po zbiorach szybko usuwaj rośliny, samosiewy i resztki.
  • Kontroluj chwasty w szklarni, tunelu i pasie przybrzeżnym, a silnie porażone rośliny usuwaj i zamykaj w workach zamiast kompostować.
  • W Polsce przestrzegaj wymagań fitosanitarnych dotyczących przemieszczania roślin oraz zgłaszaj podejrzenia zgodnie z aktualnymi zasadami Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Określenie TYLCV bywa stosowane niejednoznacznie, ponieważ różne begomowirusy mogą powodować podobną „żółtą kędzierzawość” pomidora.
  • EPPO wymienia pomidor jako głównego gospodarza, ale dokumentuje także naturalne zakażenia m.in. fasoli, papryki i tytoniu oraz liczne rośliny dzikie i chwasty.
  • Papryka może być gospodarzem ślepym dla niektórych izolatów, więc obecność wirusa w roślinie nie zawsze oznacza równie duże znaczenie epidemiologiczne jak w pomidorze.
  • Największe ryzyko w Polsce dotyczy chronionych upraw pomidora, obrotu rozsadą oraz zawleczenia mączlika z materiałem roślinnym.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Nie istnieje zabieg chemiczny leczący zakażoną roślinę ani eliminujący wirusa z jej tkanek. Środki przeciwko mączlikom stosuj wyłącznie wtedy, gdy dany produkt jest aktualnie legalnie dopuszczony w Polsce do określonej uprawy i zastosowania. Zawsze przestrzegaj aktualnej etykiety, dawek, liczby zabiegów, okresu karencji oraz wymagań dotyczących ochrony zapylaczy i organizmów pożytecznych. W uprawach pod osłonami skuteczność chemicznego zwalczania może ograniczać odporność populacji mączlika.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

29 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.

Weryfikowalność

Źródła

90–95%; wysoka dla tożsamości patogenu i typowego obrazu, ale rozpoznanie na podstawie samych objawów pozostaje niepewne bez testu laboratoryjnego.