Wciornastek palmowy
Szkodnik

Wciornastek palmowy

Thrips palmi Karny
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Wciornastek palmowy

Wciornastek palmowy (Thrips palmi Karny) jest bardzo małym, polifagicznym szkodnikiem o znaczeniu kwarantannowym w Unii Europejskiej. Żeruje na młodych liściach, kwiatach i zawiązkach owoców, powodując srebrzenie, brązowienie, deformacje oraz bliznowacenie. W warunkach Polski jego rozwój jest możliwy przede wszystkim w szklarniach, dlatego szczególne znaczenie mają zdrowy materiał roślinny, monitoring i szybkie zgłoszenie podejrzenia do PIORiN.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyMłode liście, wierzchołki pędów, kwiaty i pąki kwiatowe, zawiązki oraz rozwijające się owoce; także powierzchniowa warstwa gleby i ściółka pod roślinami.
Korzystne warunkiCiepło, ciągła obecność roślin żywicielskich, gęsty łan lub zwarcie roślin w szklarni, zachwaszczenie, zawleczony materiał rozmnożeniowy i brak przerwy między uprawami. W Polsce najważniejsze są ogrzewane szklarnie i inne osłonięte obiekty.
Poradnik roślinny

Przegląd

Wciornastek palmowy (Thrips palmi Karny) jest drobnym owadem z rzędu Thysanoptera i rodziny Thripidae. Osobniki dorosłe są zwykle jasnożółte do żółtawobiałych i mają około 1,3 mm długości; larwy są mniejsze i podobnie jasne. Identyfikacja na podstawie samego wyglądu jest trudna, ponieważ gatunek można pomylić z innymi bladymi wciornastkami.

Larwy i dorosłe osobniki żerują na nadziemnych częściach roślin, zwłaszcza na młodych liściach, wierzchołkach pędów, kwiatach i rozwijających się owocach. W Polsce gatunek może rozwijać się przede wszystkim w szklarniach na warzywach i roślinach ozdobnych. W przypadku podejrzenia w uprawie lub imporcie nie należy samodzielnie potwierdzać diagnozy wyłącznie na podstawie objawów.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • Drobne srebrzyste, białawe lub jasnożółte punkty, które mogą zlewać się w większe plamy, szczególnie wzdłuż nerwów liści.
  • Brązowienie, brązowosrebrzyste przebarwienia, marszczenie, zwijanie i karłowacenie liści.
  • Zahamowanie wzrostu wierzchołków pędów oraz deformacja młodych organów.
  • Skorkowaciałe blizny, ordzawienie lub zniekształcenia na owocach i strąkach.
  • Uszkodzenia kwiatów, opadanie pąków i zawiązków oraz miejscowe plamy nekrotyczne.
  • Przy silnym nasileniu możliwe są przedwczesne zamieranie liści, spadek plonu i pogorszenie jakości owoców.

Ruchome, blade larwy i dorosłe wciornastki można czasem wykryć po strząśnięciu liścia, kwiatu lub wierzchołka pędu na białą kartkę. Objawy wirusowe mogą być bardzo różne i nie powinny być przypisywane temu gatunkowi bez potwierdzenia zarówno owada, jak i patogenu.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Uszkodzenia powstają wskutek nakłuwania tkanek i wysysania zawartości komórek przez larwy oraz osobniki dorosłe. W miejscu żerowania tworzą się puste, wypełnione powietrzem przestrzenie widoczne jako srebrzyste punkty i plamy. Przy dużym nasileniu tkanki brązowieją, liście się deformują, a owoce pokrywają się bliznami.

Rozprzestrzenianiu sprzyjają porażone rozsady, sadzonki, kwiaty cięte, owoce, resztki roślinne, chwasty, narzędzia, odzież pracowników i opakowania. Dorosłe osobniki przemieszczają się na krótkie odległości między sąsiednimi roślinami. Szczególne ryzyko stanowi przenoszenie ukrytych jaj w tkankach oraz stadiów młodocianych z podłożem lub ściółką.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Samice składają pojedyncze jaja w tkankę liści, pąków, kwiatów, strąków lub innych miękkich części rośliny. Jaja są więc ukryte i niewidoczne na powierzchni liścia. Po kilku dniach wylęgają się larwy; w ciepłych warunkach rozwój przebiega szybciej.

Dwa stadia larwalne żerują głównie na liściach, kwiatach i młodych owocach. Następnie przedpoczwarka i poczwarka przemieszczają się na powierzchnię gleby albo do jej płytkiej warstwy i nie żerują. Dorosłe osobniki wracają na roślinę i rozmnażają się. W sprzyjającym cieple pokolenie może zamknąć się w około 2–3 tygodniach, natomiast niższa temperatura wyraźnie wydłuża cykl.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Po wykryciu podejrzanych osobników odizoluj partię roślin, wstrzymaj przemieszczanie materiału i potwierdź oznaczenie u specjalisty lub w laboratorium. Następnie połącz kilka metod:

  • Usuń i bezpiecznie zniszcz silnie zasiedlone liście, kwiaty oraz resztki roślin; nie kompostuj ich w pobliżu szklarni.
  • Zwiększ częstotliwość lustracji i monitoringu tablicami lepowymi, sprawdzając także kwiaty, wierzchołki i podłoże.
  • W uprawie pod osłonami zastosuj odpowiednio dobranych wrogów naturalnych albo środki biologiczne, uwzględniając wszystkie stadia szkodnika.
  • Jeżeli presja przekracza próg ekonomicznej szkodliwości, zabieg chemiczny wykonuj wyłącznie środkiem z aktualną etykietą dla konkretnej uprawy i agrofaga. Ze względu na ukryte jaja, nierównomierne zasiedlenie oraz ryzyko odporności konieczna jest ocena skuteczności i przestrzeganie zasad rotacji mechanizmów działania.

Nie traktuj samych srebrzystych plam jako wystarczającego dowodu obecności Thrips palmi; podobne objawy powodują inne wciornastki, przędziorki i niektóre zaburzenia fizjologiczne.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Biologiczne zwalczanie powinno być elementem programu IPM, a nie jedyną reakcją na silne porażenie. W uprawach pod osłonami można rozważyć, po konsultacji z doradcą i zgodnie z dostępnością dla konkretnej uprawy, drapieżne roztocze z rodzajów Amblyseius i Neoseiulus, pluskwiaki z rodzaju Orius oraz pożyteczne nicienie lub grzyby entomopatogeniczne ukierunkowane na stadia związane z podłożem.

  • Wprowadzaj organizmy pożyteczne wcześnie, zanim populacja szkodnika gwałtownie wzrośnie.
  • Unikaj szerokospektralnych i długotrwałych insektycydów, które niszczą naturalnych wrogów.
  • Usuwaj silnie zasiedlone liście i kwiaty, ograniczaj zachwaszczenie oraz wynoś odpady poza obiekt.
  • Przy preparatach mikrobiologicznych stosuj wyłącznie produkty dopuszczone w Polsce i przestrzegaj ich etykiety oraz warunków wilgotności i temperatury.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

Najważniejsza jest prewencja fitosanitarna i wczesne wykrywanie:

  • Kupuj materiał roślinny z pewnego źródła, oglądaj wierzchołki, spodnią stronę liści, kwiaty i zawiązki, a nowe rośliny trzymaj osobno przez kilka tygodni.
  • Co najmniej raz w tygodniu strząsaj rośliny na białą kartkę i używaj lupy; żółte lub niebieskie tablice lepowe wykorzystuj do monitoringu dorosłych.
  • W szklarni stosuj siatki w otworach wentylacyjnych, ograniczaj niepotrzebne wejścia i utrzymuj czystość strefy produkcyjnej.
  • Po zbiorach szybko usuwaj resztki roślinne, dezynfekuj narzędzia i, jeśli technologia na to pozwala, wprowadzaj przerwę bez roślin żywicielskich.
  • Kontroluj chwasty w szklarni i jej otoczeniu, ponieważ mogą podtrzymywać populację, lecz nie usuwaj pochopnie kwitnących roślin stanowiących pożytek dla drapieżców bez przygotowania zastępczego siedliska.
  • Nie ustawiaj nowej partii podatnej uprawy bezpośrednio przy partii podejrzanej lub silnie porażonej.

W Polsce podejrzenie wystąpienia tego agrofaga w materiale importowanym lub krajowej uprawie należy zgłosić do najbliższej jednostki PIORiN.

Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Wciornastek palmowy jest uznawany w Unii Europejskiej za agrofaga kwarantannowego podlegającego obowiązkowi zwalczania.
  • W Polsce był notowany na importowanych kwiatach ciętych storczyków, lecz nie stwierdzono jego trwałego występowania w krajowych uprawach.
  • Gatunek jest szczególnie ważny dla dyniowatych i psiankowatych, ale odnotowano go także na wielu innych roślinach uprawnych, ozdobnych i chwastach.
  • Jaja są składane wewnątrz tkanek, a stadia poczwarkowe występują w glebie lub ściółce, dlatego pojedynczy zabieg na liście nie obejmuje wszystkich stadiów.
  • Na większe odległości może być przenoszony głównie z roślinami do sadzenia, kwiatami ciętymi, owocami i materiałem opakowaniowym.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Nie stosuj preparatów „na wciornastki” bez sprawdzenia aktualnej rejestracji w Polsce. Używaj wyłącznie środków ochrony roślin legalnie dopuszczonych do stosowania w danej uprawie i przeciwko danemu agrofagowi, zgodnie z aktualną etykietą, dawką, terminem karencji oraz wymaganiami dotyczącymi ochrony użytkowników, zapylaczy i organizmów pożytecznych. Przed zabiegiem sprawdź rejestr i wyszukiwarkę MRiRW; rotuj mechanizmy działania, aby ograniczać ryzyko odporności.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

363 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.