
Wciornastek palmowy
Thrips palmi KarnyKrótkie przedstawienie: Wciornastek palmowy
Wciornastek palmowy (Thrips palmi Karny) jest bardzo małym, polifagicznym szkodnikiem o znaczeniu kwarantannowym w Unii Europejskiej. Żeruje na młodych liściach, kwiatach i zawiązkach owoców, powodując srebrzenie, brązowienie, deformacje oraz bliznowacenie. W warunkach Polski jego rozwój jest możliwy przede wszystkim w szklarniach, dlatego szczególne znaczenie mają zdrowy materiał roślinny, monitoring i szybkie zgłoszenie podejrzenia do PIORiN.
Typowe warunki
Przegląd
Wciornastek palmowy (Thrips palmi Karny) jest drobnym owadem z rzędu Thysanoptera i rodziny Thripidae. Osobniki dorosłe są zwykle jasnożółte do żółtawobiałych i mają około 1,3 mm długości; larwy są mniejsze i podobnie jasne. Identyfikacja na podstawie samego wyglądu jest trudna, ponieważ gatunek można pomylić z innymi bladymi wciornastkami.
Larwy i dorosłe osobniki żerują na nadziemnych częściach roślin, zwłaszcza na młodych liściach, wierzchołkach pędów, kwiatach i rozwijających się owocach. W Polsce gatunek może rozwijać się przede wszystkim w szklarniach na warzywach i roślinach ozdobnych. W przypadku podejrzenia w uprawie lub imporcie nie należy samodzielnie potwierdzać diagnozy wyłącznie na podstawie objawów.
Objawy i rozpoznawanie
- Drobne srebrzyste, białawe lub jasnożółte punkty, które mogą zlewać się w większe plamy, szczególnie wzdłuż nerwów liści.
- Brązowienie, brązowosrebrzyste przebarwienia, marszczenie, zwijanie i karłowacenie liści.
- Zahamowanie wzrostu wierzchołków pędów oraz deformacja młodych organów.
- Skorkowaciałe blizny, ordzawienie lub zniekształcenia na owocach i strąkach.
- Uszkodzenia kwiatów, opadanie pąków i zawiązków oraz miejscowe plamy nekrotyczne.
- Przy silnym nasileniu możliwe są przedwczesne zamieranie liści, spadek plonu i pogorszenie jakości owoców.
Ruchome, blade larwy i dorosłe wciornastki można czasem wykryć po strząśnięciu liścia, kwiatu lub wierzchołka pędu na białą kartkę. Objawy wirusowe mogą być bardzo różne i nie powinny być przypisywane temu gatunkowi bez potwierdzenia zarówno owada, jak i patogenu.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Uszkodzenia powstają wskutek nakłuwania tkanek i wysysania zawartości komórek przez larwy oraz osobniki dorosłe. W miejscu żerowania tworzą się puste, wypełnione powietrzem przestrzenie widoczne jako srebrzyste punkty i plamy. Przy dużym nasileniu tkanki brązowieją, liście się deformują, a owoce pokrywają się bliznami.
Rozprzestrzenianiu sprzyjają porażone rozsady, sadzonki, kwiaty cięte, owoce, resztki roślinne, chwasty, narzędzia, odzież pracowników i opakowania. Dorosłe osobniki przemieszczają się na krótkie odległości między sąsiednimi roślinami. Szczególne ryzyko stanowi przenoszenie ukrytych jaj w tkankach oraz stadiów młodocianych z podłożem lub ściółką.
Cykl życia i przetrwanie
Samice składają pojedyncze jaja w tkankę liści, pąków, kwiatów, strąków lub innych miękkich części rośliny. Jaja są więc ukryte i niewidoczne na powierzchni liścia. Po kilku dniach wylęgają się larwy; w ciepłych warunkach rozwój przebiega szybciej.
Dwa stadia larwalne żerują głównie na liściach, kwiatach i młodych owocach. Następnie przedpoczwarka i poczwarka przemieszczają się na powierzchnię gleby albo do jej płytkiej warstwy i nie żerują. Dorosłe osobniki wracają na roślinę i rozmnażają się. W sprzyjającym cieple pokolenie może zamknąć się w około 2–3 tygodniach, natomiast niższa temperatura wyraźnie wydłuża cykl.
Zwalczanie i ochrona
Po wykryciu podejrzanych osobników odizoluj partię roślin, wstrzymaj przemieszczanie materiału i potwierdź oznaczenie u specjalisty lub w laboratorium. Następnie połącz kilka metod:
- Usuń i bezpiecznie zniszcz silnie zasiedlone liście, kwiaty oraz resztki roślin; nie kompostuj ich w pobliżu szklarni.
- Zwiększ częstotliwość lustracji i monitoringu tablicami lepowymi, sprawdzając także kwiaty, wierzchołki i podłoże.
- W uprawie pod osłonami zastosuj odpowiednio dobranych wrogów naturalnych albo środki biologiczne, uwzględniając wszystkie stadia szkodnika.
- Jeżeli presja przekracza próg ekonomicznej szkodliwości, zabieg chemiczny wykonuj wyłącznie środkiem z aktualną etykietą dla konkretnej uprawy i agrofaga. Ze względu na ukryte jaja, nierównomierne zasiedlenie oraz ryzyko odporności konieczna jest ocena skuteczności i przestrzeganie zasad rotacji mechanizmów działania.
Nie traktuj samych srebrzystych plam jako wystarczającego dowodu obecności Thrips palmi; podobne objawy powodują inne wciornastki, przędziorki i niektóre zaburzenia fizjologiczne.
Łagodna i biologiczna ochrona
Biologiczne zwalczanie powinno być elementem programu IPM, a nie jedyną reakcją na silne porażenie. W uprawach pod osłonami można rozważyć, po konsultacji z doradcą i zgodnie z dostępnością dla konkretnej uprawy, drapieżne roztocze z rodzajów Amblyseius i Neoseiulus, pluskwiaki z rodzaju Orius oraz pożyteczne nicienie lub grzyby entomopatogeniczne ukierunkowane na stadia związane z podłożem.
- Wprowadzaj organizmy pożyteczne wcześnie, zanim populacja szkodnika gwałtownie wzrośnie.
- Unikaj szerokospektralnych i długotrwałych insektycydów, które niszczą naturalnych wrogów.
- Usuwaj silnie zasiedlone liście i kwiaty, ograniczaj zachwaszczenie oraz wynoś odpady poza obiekt.
- Przy preparatach mikrobiologicznych stosuj wyłącznie produkty dopuszczone w Polsce i przestrzegaj ich etykiety oraz warunków wilgotności i temperatury.
Zapobieganie
Najważniejsza jest prewencja fitosanitarna i wczesne wykrywanie:
- Kupuj materiał roślinny z pewnego źródła, oglądaj wierzchołki, spodnią stronę liści, kwiaty i zawiązki, a nowe rośliny trzymaj osobno przez kilka tygodni.
- Co najmniej raz w tygodniu strząsaj rośliny na białą kartkę i używaj lupy; żółte lub niebieskie tablice lepowe wykorzystuj do monitoringu dorosłych.
- W szklarni stosuj siatki w otworach wentylacyjnych, ograniczaj niepotrzebne wejścia i utrzymuj czystość strefy produkcyjnej.
- Po zbiorach szybko usuwaj resztki roślinne, dezynfekuj narzędzia i, jeśli technologia na to pozwala, wprowadzaj przerwę bez roślin żywicielskich.
- Kontroluj chwasty w szklarni i jej otoczeniu, ponieważ mogą podtrzymywać populację, lecz nie usuwaj pochopnie kwitnących roślin stanowiących pożytek dla drapieżców bez przygotowania zastępczego siedliska.
- Nie ustawiaj nowej partii podatnej uprawy bezpośrednio przy partii podejrzanej lub silnie porażonej.
W Polsce podejrzenie wystąpienia tego agrofaga w materiale importowanym lub krajowej uprawie należy zgłosić do najbliższej jednostki PIORiN.
Ciekawostki
- Wciornastek palmowy jest uznawany w Unii Europejskiej za agrofaga kwarantannowego podlegającego obowiązkowi zwalczania.
- W Polsce był notowany na importowanych kwiatach ciętych storczyków, lecz nie stwierdzono jego trwałego występowania w krajowych uprawach.
- Gatunek jest szczególnie ważny dla dyniowatych i psiankowatych, ale odnotowano go także na wielu innych roślinach uprawnych, ozdobnych i chwastach.
- Jaja są składane wewnątrz tkanek, a stadia poczwarkowe występują w glebie lub ściółce, dlatego pojedynczy zabieg na liście nie obejmuje wszystkich stadiów.
- Na większe odległości może być przenoszony głównie z roślinami do sadzenia, kwiatami ciętymi, owocami i materiałem opakowaniowym.
Nie stosuj preparatów „na wciornastki” bez sprawdzenia aktualnej rejestracji w Polsce. Używaj wyłącznie środków ochrony roślin legalnie dopuszczonych do stosowania w danej uprawie i przeciwko danemu agrofagowi, zgodnie z aktualną etykietą, dawką, terminem karencji oraz wymaganiami dotyczącymi ochrony użytkowników, zapylaczy i organizmów pożytecznych. Przed zabiegiem sprawdź rejestr i wyszukiwarkę MRiRW; rotuj mechanizmy działania, aby ograniczać ryzyko odporności.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Papryka (Capsicum annuum) – uprawa i pielęgnacjaCapsicum annuum
Bishop’s Crown (Capsicum annuum ‘Bishop’s Crown’)Capsicum annuum 'Bishop's Crown'
Cherry Bomb (Capsicum annuum ‘Cherry Bomb’)Capsicum annuum 'Cherry Bomb'
Papryka chili Explosive Ember (Capsicum annuum ‘Explosive Ember’)Capsicum annuum 'Explosive Ember'
Numex Twilight (Capsicum annuum ‘Numex Twilight’)Capsicum annuum 'Numex Twilight'
Purple Beauty (Capsicum annuum ‘Purple Beauty’)Capsicum annuum 'Purple Beauty'
Papryka Serrano (Capsicum annuum ‘Serrano’)Capsicum annuum 'Serrano'
Capsicum baccatum – poradnik uprawyCapsicum baccatum
Papryka chili yellow lantern (Capsicum chinense) – uprawa i pielęgnacjaCapsicum chinense
Momordica Group (Cucumis melo Momordica Group)Cucumis melo Momordica Group
Makuwa Group (Cucumis melo Makuwa Group)Cucumis melo Makuwa Group
Inodorus Group (Cucumis melo Inodorus Group)Cucumis melo Inodorus Group