Brunatna plamistość liści pomidora

Brunatna plamistość liści pomidora, wywoływana przez grzyb Passalora fulva, rozwija się przede wszystkim pod osłonami, gdzie długo utrzymuje się wysoka wilgotność powietrza i kondensacja. Najpierw pojawiają się żółtozielone plamy na starszych liściach, a od spodu charakterystyczny oliwkowobrązowy, aksamitny nalot. Silne porażenie prowadzi do zasychania liści i spadku plonu.

Brunatna plamistość liści pomidora jest grzybową chorobą aparatu asymilacyjnego. Najczęściej występuje w szklarniach i tunelach foliowych, zwłaszcza podczas chłodniejszych, wilgotnych okresów oraz przy niedostatecznej wymianie powietrza. W uprawie polowej pojawia się znacznie rzadziej, ale może rozwinąć się po długotrwałej wilgotnej pogodzie. Najbardziej charakterystyczne jest jednoczesne występowanie jasnych plam na górnej stronie liścia i aksamitnego nalotu na stronie spodniej. Ciężkie porażenie ogranicza powierzchnię fotosyntetyczną, osłabia rośliny i może zmniejszyć plon. Podobne objawy powodują m.in. niedobór magnezu, septorioza, alternarioza, szara pleśń oraz Pseudocercospora fuligena; w nietypowych przypadkach potrzebna jest diagnostyka laboratoryjna.

Pierwsze objawy pojawiają się zwykle na najstarszych lub najniżej położonych liściach. Na górnej stronie blaszki widoczne są małe, jasnozielone do żółtych plamy, często o niewyraźnych granicach. Zwykle nie mają one koncentrycznych pierścieni typowych dla części innych plamistości.

Na spodniej stronie, dokładnie naprzeciwko plam, rozwija się oliwkowozielony, szarobrązowy lub brunatny, aksamitny nalot zarodnikowania. Z czasem plamy powiększają się i zlewają, liście żółkną, brązowieją, zwijają się, zasychają i mogą przedwcześnie opadać albo pozostawać na roślinie jako kruche, martwe blaszki.

W zaawansowanej chorobie zamieranie postępuje ku górze rośliny i prowadzi do silnego ogołocenia. Porażone kwiaty mogą czernieć i opadać. Objawy na owocach są rzadkie; sporadycznie opisywane są suche, ciemne, skórzaste i lekko zapadnięte zmiany przy szypułce.

Przed diagnozą zawsze obejrzyj spód liści. Żółknięcie między nerwami związane z niedoborem magnezu jest zwykle bardziej rozlane i nie tworzy charakterystycznego aksamitnego nalotu.

Źródłem choroby są zarodniki powstające na porażonych liściach oraz pozostawione resztki roślinne. Roznoszą się z prądami powietrza, kroplami wody, na rękach i odzieży pracowników, narzędziach, podporach oraz podczas pielęgnacji roślin.

Ryzyko gwałtownie rośnie przy wilgotności względnej przekraczającej około 85%, nocnej kondensacji, gęstym ulistnieniu, słabym ruchu powietrza i podlewaniu z góry. Patogen może zostać wniesiony z zakażonymi sadzonkami lub zanieczyszczonym nasieniem. Pozostawienie chorych liści i resztek po zbiorze umożliwia rozpoczęcie infekcji w następnym cyklu.

Passalora fulva tworzy liczne bezpłciowe zarodniki konidialne przede wszystkim na spodniej stronie porażonych liści. Są one przenoszone przez ruchy powietrza, krople wody, dłonie, odzież, narzędzia i kontakt roślin. Do infekcji dochodzi głównie przez aparaty szparkowe, gdy powierzchnia liścia pozostaje wilgotna lub atmosfera jest niemal stale nasycona parą wodną.

W sprzyjających warunkach pierwsze objawy mogą pojawić się po około 7–14 dniach, a następnie choroba przechodzi przez kolejne cykle zarodnikowania. Patogen może przetrwać między uprawami w porażonych resztkach roślinnych, na konstrukcji i wyposażeniu osłon, a także zostać wprowadzony z zanieczyszczonym materiałem siewnym. Występowanie wielu ras patogenu sprawia, że odporność odmianowa nie zawsze jest pełna ani trwała.

Po potwierdzeniu choroby natychmiast ogranicz wilgotność i popraw cyrkulację powietrza. Ostrożnie usuń najbardziej porażone liście, zaczynając od dolnych partii; narzędzia dezynfekuj przed przejściem do zdrowych roślin. Silnie porażone rośliny lepiej usunąć w całości, aby ograniczyć źródło zarodników.

Nie oczekuj, że liście z rozległym nalotem odzyskają zdrowy wygląd. Celem jest zatrzymanie nowych infekcji i utrzymanie aktywnej powierzchni liści do końca zbiorów. Kontynuuj lustrację także po usunięciu pierwszych ognisk.

W produkcji profesjonalnej ewentualne zabiegi fungicydowe wykonuj wyłącznie zgodnie z aktualną polską etykietą środka dopuszczonego do pomidora i wskazanego zastosowania. Zabieg chemiczny nie zastąpi wietrzenia, higieny, usuwania źródeł infekcji ani ograniczenia zwilżania liści.

W uprawie ekologicznej i amatorskiej najważniejsze są działania ograniczające wilgotność oraz ilość inokulum, a nie późne próby „wyleczenia” zainfekowanych liści.

• Usuwaj pojedyncze porażone liście możliwie wcześnie, najlepiej w suchy dzień; nie potrząsaj rośliną, aby nie rozsiewać zarodników.
• Wynoś porażony materiał poza szklarnię lub tunel i nie odkładaj go na kompost przeznaczony do późniejszego użycia przy pomidorach.
• Popraw wentylację, rozstaw rośliny, prowadź je przy podporach i ostrożnie usuwaj nadmiernie zagęszczające liście.
• Podlewaj kroplowo lub bezpośrednio podłoże, unikając zraszania liści, szczególnie wieczorem.
• Po zakończeniu uprawy usuń wszystkie resztki, umyj i zdezynfekuj konstrukcję, stoły, doniczki, podpory oraz narzędzia.
• Wybieraj odmiany pomidora z udokumentowaną odpornością na brunatną plamistość liści, pamiętając o możliwości przełamania odporności.

Profilaktykę rozpocznij przed pojawieniem się objawów. W Polsce szczególnie ważne jest zarządzanie mikroklimatem tunelu lub szklarni, ponieważ wiosenna i jesienna kondensacja sprzyja chorobie.

• Kupuj nasiona i rozsady z pewnego źródła, a nowych roślin nie wprowadzaj bez obserwacji.
• Wybieraj odmiany z potwierdzoną odpornością na rasy Passalora fulva odpowiednie dla danego systemu uprawy.
• Zachowuj właściwe odstępy, prowadź pomidory pionowo i utrzymuj przewiewny, niezbyt gęsty baldachim.
• Wietrz szklarnię i tunel, szczególnie rano po chłodnej nocy, aby szybko usuwać skroploną wodę.
• Stosuj nawadnianie kroplowe i nie wykonuj regularnego podlewania nadziemnego.
• Co najmniej raz w tygodniu oglądaj dolne i wewnętrzne liście z obu stron.
• Po zbiorach całkowicie usuń rośliny i resztki, oczyść konstrukcję oraz odkaź wielokrotnego użytku wyposażenie.
• Jeżeli jest to możliwe, zmieniaj miejsce tunelu lub włączaj do płodozmianu rośliny niesolanowate; sama rotacja nie zastępuje higieny.

• Choroba jest znana także pod dawnymi nazwami taksonomicznymi: Fulvia fulva i Cladosporium fulvum.
• Najbardziej typowy obraz diagnostyczny tworzą dwie strony tego samego liścia: jasna plama od góry i aksamitne zarodnikowanie od spodu.
• Istnieje wiele ras patogenu, dlatego odmiana opisana jako odporna może nadal zachorować po pojawieniu się odpowiedniej rasy.
• Choroba jest przede wszystkim problemem upraw pod osłonami; w polu ma zwykle mniejsze znaczenie.