Azjatycka miodówka cytrusowa (Diaphorina citri)

Azjatycka miodówka cytrusowa, Diaphorina citri, jest drobnym owadem wysysającym soki z młodych przyrostów cytrusów i innych rutowatych. Powoduje deformacje świeżych liści, pozostawia woskowe wydzieliny i spadź, ale największe zagrożenie wiąże się z możliwością przenoszenia bakterii związanych z chorobą zazielenienia cytrusów, HLB. W Polsce wymaga szczególnej ostrożności przy imporcie roślin.

Dorosłe osobniki są małe, nakrapiane, brązowoszare i podczas żerowania ustawiają ciało skośnie, z głową blisko powierzchni liścia oraz uniesionym odwłokiem. Jaja i nimfy znajdują się przede wszystkim na rozwijających się liściach, młodych ogonkach i zielonych pędach cytrusów.

W warunkach Polski gatunek ma znaczenie przede wszystkim jako organizm kwarantannowy związany z importem roślin do sadzenia. W ogrzewanych szklarniach, oranżeriach i kolekcjach cytrusów należy traktować każde podejrzane znalezisko jako wymagające potwierdzenia diagnostycznego oraz konsultacji z właściwymi służbami ochrony roślin.

Bezpośrednie uszkodzenia mogą przypominać skutki niedoborów lub innych szkodników. Objawy choroby HLB są odrębnym problemem i nie można rozpoznawać jej wyłącznie na podstawie wyglądu liści.

Bezpośrednie objawy żerowania obejmują:

• skręcanie, karłowacenie i nierównomierne rozwijanie się młodych liści;
• zahamowanie wzrostu świeżych pędów;
• skupiska powolnych nimf na młodych przyrostach;
• białe, woskowe rurki lub nitkowate wydzieliny wokół nimf;
• lepką spadź i wtórny czarny nalot sadzaków.

Jeżeli owad przeniesie bakterie HLB, mogą pojawić się asymetryczne, nieregularne chlorozy liści, zamieranie gałązek, przedwczesne opadanie owoców oraz owoce małe, niesymetryczne i nierównomiernie wybarwione. Objawy te nie są swoiste i wymagają potwierdzenia laboratoryjnego.

Diaphorina citri pobiera bakterie podczas żerowania na zakażonych cytrusach i może przekazywać je podczas kolejnych nakłuć. Dorosłe osobniki przemieszczają się krótkimi lotami, a wiatr może ułatwiać ich rozprzestrzenianie.

Najważniejszą drogą dalekiego transportu są porażone lub zasiedlone rośliny do sadzenia, sadzonki, zrazy, pędy i inne regulowane części roślin. Jaja i nimfy skupiają się na młodych przyrostach, dlatego szczególne ryzyko występuje przy wysyłce roślin w fazie intensywnego wzrostu.

Nie przenosić cytrusów ani materiału rozmnożeniowego z niepewnego źródła. W Polsce podejrzane znalezisko należy zgłosić do Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

Samica składa drobne, żółtopomarańczowe jaja w zagłębieniach i fałdach świeżo rozwijających się liści oraz przy młodych pędach. Występuje pięć stadiów nimfalnych. Nimfy są mało ruchliwe, zwykle skupione na delikatnych przyrostach i pokryte charakterystycznymi białawymi wydzielinami woskowymi.

Dorosłe osobniki są ruchliwe, mogą przemieszczać się między roślinami i wielokrotnie składać jaja. W sprzyjających warunkach pełne pokolenie rozwija się w przybliżeniu w ciągu 2–7 tygodni, zależnie od temperatury i dostępności młodych tkanek. W ogrzewanych obiektach możliwe jest nakładanie się pokoleń.

Najpierw potwierdzić oznaczenie owada, ocenić liczbę zasiedlonych przyrostów i sprawdzić pochodzenie rośliny. Na małych roślinach można mechanicznie usunąć pojedyncze skupiska nimf, spłukać owady wodą i odizolować egzemplarz od pozostałych cytrusów.

Silnie zasiedlone części można przyciąć, jeśli zabieg nie zaburzy kondycji rośliny; odcięty materiał należy szczelnie zabezpieczyć i usunąć zgodnie z lokalnymi zaleceniami. Samo cięcie nie eliminuje dorosłych osobników, które mogą odlecieć.

W produkcji profesjonalnej decyzję o zabiegu podejmuje się na podstawie monitoringu, fazy rozwojowej przyrostów, liczebności szkodnika i aktualnych wymagań fitosanitarnych. Należy chronić zapylacze i organizmy pożyteczne, unikać powtarzania tej samej substancji czynnej oraz stosować wyłącznie rozwiązania z aktualną rejestracją w Polsce.

Rośliny z potwierdzonym HLB nie mają znanego leczenia przywracającego zdrowie; dalsze postępowanie powinno odbywać się według instrukcji właściwych służb ochrony roślin.

W warunkach domowych i szklarniowych stosować przede wszystkim integrowaną ochronę roślin:

• izolować nowo zakupione cytrusy i obserwować każdy nowy przyrost;
• usuwać silnie zasiedlone, młode fragmenty tylko wtedy, gdy nie osłabi to rośliny, a materiał zamknąć i zutylizować bez przemieszczania do innych upraw;
• spłukiwać widoczne owady silnym strumieniem wody, pamiętając, że działanie jest krótkotrwałe;
• chronić miejscowe owady pożyteczne i unikać nieselektywnych zabiegów;
• utrzymywać dobrą higienę narzędzi, donic i stanowiska.

W literaturze opisano pasożytniczą błonkówkę Tamarixia radiata oraz inne parazytoidy i drapieżce. W Polsce nie należy samodzielnie introdukować organizmów pożytecznych; ewentualne zastosowanie biologiczne musi być zgodne z obowiązującymi przepisami i dostępnością zarejestrowanego rozwiązania.

Najskuteczniejsza jest prewencja fitosanitarna:

• kupować cytrusy i rośliny rutowate wyłącznie z legalnych, wiarygodnych źródeł;
• sprawdzać, czy materiał do sadzenia spełnia aktualne wymagania zdrowotności i przemieszczania obowiązujące w Polsce oraz UE;
• przez kilka tygodni izolować nowe rośliny i oglądać spód młodych liści, kąty liściowe oraz świeże pędy;
• prowadzić lustrację szczególnie wiosną i latem, a w ogrzewanych obiektach także podczas zimowych fal wzrostu;
• nie przenosić sadzonek, zrazów, gałęzi ani resztek z podejrzanej rośliny;
• przy podejrzeniu szkodnika lub HLB zachować owada i fragment rośliny do diagnostyki oraz skontaktować się z PIORiN.

Występowanie D. citri nie oznacza automatycznie występowania HLB, lecz ze względu na status kwarantannowy i rolę wektora wymaga profesjonalnej oceny.

• Gatunek jest związany przede wszystkim z rodziną Rutaceae, a szczególnie z rodzajem Citrus.
• Jest uznawany w systemie EPPO i Unii Europejskiej za organizm kwarantannowy.
• Największe znaczenie gospodarcze ma nie tylko bezpośrednie wysysanie soków, lecz także przenoszenie bakterii związanych z HLB.
• Preferencja do młodych przyrostów sprawia, że lustrację trzeba nasilać podczas każdej fali wzrostu.
• Ważnym naturalnym wrogiem nimf jest pasożytnicza błonkówka Tamarixia radiata, lecz jej wykorzystanie wymaga zgodności z krajowymi przepisami i warunkami biologicznymi.