Rdza jałowcowo-jabłoniowa

Rdza jałowcowo-jabłoniowa jest dwudomową chorobą wywoływaną przez Gymnosporangium juniperi-virginianae Schwein. Do pełnego rozwoju potrzebuje jałowca oraz jabłoni lub innego podatnego przedstawiciela rodzaju Malus. Wiosną na galasach jałowca pojawiają się pomarańczowe, galaretowate wyrostki, a na liściach jabłoni powstają żółtopomarańczowe plamy. W Polsce gatunek ma znaczenie fitosanitarne jako organizm kwarantannowy niewykrywany dotąd na roślinach rosnących w kraju.

Rdza jałowcowo-jabłoniowa jest obligatoryjną chorobą rdzy wymagającą dwóch różnych żywicieli. Na jałowcu patogen zimuje w zdrewniałych galasach, natomiast na jabłoni rozwija plamy liściowe, a niekiedy także objawy na owocach.

W Polsce należy odróżniać ją od innych rdzy z rodzaju Gymnosporangium, zwłaszcza rdzy gruszowo-jałowcowej. Pewne oznaczenie wymaga uwzględnienia obu żywicieli, wyglądu struktur zarodnikowania i pochodzenia materiału; przy podejrzeniu zawleczenia należy skontaktować się z właściwym WIORiN.

Na jabłoni i jabłoniach ozdobnych początkowo pojawiają się jasnożółte plamy na górnej stronie liści. Z czasem stają się one intensywnie żółtopomarańczowe lub pomarańczowoczerwone, często z czerwonawą obwódką. W ich centrum mogą powstawać czarne, drobne pyknia.

Na spodniej stronie liścia rozwijają się krótkie, postrzępione rurki ecjalne w kolorze żółtym do pomarańczowego. Owoce mogą mieć powierzchniowe, zniekształcające plamy, szczególnie w pobliżu kielicha. Silne porażenie prowadzi do żółknięcia i przedwczesnego opadania liści.

Na jałowcu występują okrągławe, zdrewniałe, zielonobrązowe galasy na pędach i gałęziach. Po wiosennych opadach pęcznieją i wytwarzają widoczne pomarańczowe, galaretowate, palczaste wyrostki telialne.

Źródłem choroby są galasy na porażonych pędach jałowca. Wiosenny deszcz pobudza ich zarodnikowanie, a zarodniki podstawkowe z prądem powietrza docierają do młodych, długo mokrych liści jabłoni. Następnie ecjospory z jabłoni zakażają podatnego jałowca. Ryzyko rośnie przy jednoczesnej obecności obu żywicieli, deszczowej wiośnie, gęstych koronach i słabym wysychaniu liści.

W Polsce szczególne znaczenie ma możliwość zawleczenia patogenu z importowanym materiałem szkółkarskim lub ciętymi gałęziami. Podejrzanych roślin nie należy samodzielnie przemieszczać.

Patogen zimuje jako grzybnia w galasach na jałowcu. Wiosną, zwykle po deszczu i przy wysokiej wilgotności, galasy tworzą pomarańczowe wyrostki telialne. Powstające zarodniki podstawkowe są przenoszone przez wiatr na młode, mokre liście jabłoni.

Na jabłoni rozwijają się plamy, pyknia i następnie ecja z ecjosporami. Późną wiosną lub latem ecjospory zakażają młode pędy i igły podatnego jałowca. Nowe galasy powiększają się w kolejnym sezonie i zwykle zarodnikują następnej wiosny, dlatego pełny cykl trwa około dwóch lat.

Przy lekkim porażeniu zabiegi często nie są potrzebne, ponieważ objawy na jałowcu zwykle mają ograniczone znaczenie, a pojedyncze plamy na jabłoni są głównie kosmetyczne. Przy silnym porażeniu należy połączyć usunięcie galasów i porażonych części z poprawą przewiewności korony oraz doborem mniej podatnej odmiany.

Ochronę fungicydową w sadzie prowadzi się wyłącznie zapobiegawczo, zgodnie z lokalnym programem ochrony i aktualną etykietą środka dopuszczonego w Polsce dla konkretnej uprawy i zastosowania. Nie stosować preparatów pochodzących z innych krajów ani środków bez odpowiedniej rejestracji. Przy podejrzeniu pierwszego wystąpienia organizmu kwarantannowego priorytetem jest diagnostyka i kontakt z PIORiN, a nie samodzielne opryski.

W przydomowym ogrodzie najważniejsze są działania ograniczające źródło inokulum i czas zwilżenia liści:

• przed wiosennym uwalnianiem zarodników wycinać galasy z jałowca wraz z fragmentem zdrowej tkanki; silnie porażone gałęzie usuwać w okresie suchej pogody i niszczyć poza kompostem;
• usuwać porażone, opadłe liście jabłoni oraz chore owoce i pędy;
• utrzymywać przewiewną koronę przez właściwe cięcie, unikać nadmiernego zagęszczenia i podlewać glebę, nie liście;
• wybierać odmiany jabłoni o potwierdzonej mniejszej podatności, pamiętając, że odporność jest zależna od odmiany;
• nie sadzić podatnych jałowców bezpośrednio przy jabłoniach; odległość zmniejsza ryzyko, ale nie gwarantuje ochrony przed zarodnikami przenoszonymi z dalszej odległości.

Przed założeniem sadu lub nasadzeń ozdobnych sprawdzić podatność wybranej odmiany jabłoni oraz pochodzenie materiału roślinnego. W polskich warunkach nie zaleca się opierać decyzji wyłącznie na nazwie handlowej odmiany.

• kontrolować jałowce w okresie bezlistnym i wczesną wiosną;
• wycinać galasy przed pojawieniem się pomarańczowych wyrostków;
• utrzymywać przewiewne korony i usuwać opadłe resztki roślinne;
• unikać sadzenia podatnych jabłoni tuż przy podatnych jałowcach;
• w razie podejrzenia organizmu kwarantannowego zgłosić sprawę do właściwego WIORiN, zwłaszcza gdy roślina pochodzi z importu.

• Choroba wymaga żywicieli z dwóch rodzajów: Malus i Juniperus.
• Pomarańczowe wyrostki na galasie jałowca pojawiają się przede wszystkim po deszczu i mogą szybko wyschnąć.
• Zarodniki są przenoszone przez wiatr, więc usunięcie pojedynczego jałowca nie zawsze eliminuje ryzyko infekcji.
• W Polsce grupa nieeuropejskich rdzy jałowca, obejmująca ten gatunek, jest objęta regulacjami fitosanitarnymi.