Mączniak prawdziwy dębu

Mączniak prawdziwy dębu to powierzchniowa choroba młodych liści, pędów i pąków, związana przede wszystkim z grzybem Erysiphe alphitoides. Na dębach pojawia się biały, mączysty nalot, zwłaszcza podczas ciepłych dni, chłodnych nocy i w gęstych, słabo przewiewnych koronach. Zwykle ma znaczenie estetyczne, lecz u siewek i młodych drzew może deformować przyrosty i powodować przedwczesne opadanie liści.

Erysiphe alphitoides tworzy na powierzchni młodych liści, pędów i pąków biały do szarawobiałego, mączysty lub filcowaty nalot. Grzyb pobiera substancje pokarmowe z żywych komórek epidermy za pomocą wyspecjalizowanych struktur ssących, dlatego nie zachowuje się jak typowy patogen powodujący mokre zgnilizny.

W Europie często wiąże się go z dębem szypułkowym (Quercus robur) i dębem bezszypułkowym (Quercus petraea). Na dębach mogą jednak występować także inne, blisko spokrewnione gatunki mączniaków. Pewne oznaczenie gatunku wymaga badania mikroskopowego, a w sytuacjach diagnostycznych lub naukowych także analizy molekularnej.

Pierwszym objawem są niewielkie, białe plamy na górnej stronie młodych liści. Nalot szybko rozszerza się, tworząc mączystą, mechatą lub filcowatą warstwę, która może pokrywać dużą część blaszki albo przechodzić na młody pęd.

• młode liście zwijają się, marszczą, wyginają lub pozostają mniejsze;
• porażone pędy i pąki mogą być zahamowane lub zdeformowane;
• pod rozległym nalotem starsza tkanka może żółknąć, brunatnieć i zamierać;
• wczesne, silne infekcje siewek i młodych drzew mogą prowadzić do częściowego, przedwczesnego opadania liści;
• pod koniec sezonu w nalocie mogą pojawić się drobne, ciemne, kuliste owocniki przetrwalnikowe.

Biały nalot należy odróżnić od kurzu, osadów oraz sadzaków rozwijających się na spadzi owadów.

Źródłem choroby są zarodniki i grzybnia rozwijające się na porażonych, żywych tkankach dębu. Zarodniki konidialne rozprzestrzeniają się głównie z prądami powietrza między sąsiednimi drzewami i młodymi przyrostami.

Ryzyko wzrasta w gęstych, zacienionych koronach o słabej cyrkulacji powietrza, podczas układu ciepłe dni–chłodne noce oraz przy obfitym wzroście pędów wodnych. Podatność zależy od gatunku i pochodzenia dębu, wieku liścia, wigoru rośliny oraz lokalnej pogody. Do kiełkowania nie jest konieczna długotrwała wilgotność liści.

Grzyb przetrzymuje okres zimowy na żywych tkankach dębu, zwłaszcza w porażonych pąkach i pędach, a w części populacji także w postaci ciemnych owocników płciowych, czyli kleistotecjów. Wiosną grzybnia lub zarodniki workowe zasiedlają rozwijające się liście.

Na młodych koloniach powstają liczne bezpłciowe zarodniki konidialne przenoszone przez wiatr. Umożliwiają one kolejne infekcje w czasie sezonu wegetacyjnego. W miarę starzenia się liści ich podatność zwykle maleje, dlatego rozwój choroby często zwalnia w drugiej części lata. Znaczenie poszczególnych sposobów zimowania może różnić się zależnie od klimatu, gospodarza i lokalnej populacji grzyba.

Najpierw należy potwierdzić, że biały nalot jest mączniakiem, a nie kurzem, spadzią z sadzakiem lub inną chorobą. W przypadku zdrowych, starszych dębów zabieg często nie jest potrzebny, ponieważ liście z czasem dojrzewają i stają się mniej podatne.

Na siewkach, młodych drzewach i w szkółkach warto wcześnie usuwać silnie porażone delikatne przyrosty, ograniczać zagęszczenie oraz korygować podlewanie i nawożenie. Jeżeli porażenie jest nasilone, zabiegi ochrony roślin trzeba rozpocząć zgodnie z aktualną etykietą produktu dopuszczonego w Polsce; najlepszą skuteczność zwykle uzyskuje się przed pełnym pokryciem młodych liści. Nie należy stosować preparatów na podstawie samej substancji czynnej, porad dla innych roślin ani nieaktualnych etykiet.

W większości przypadków wystarczają metody niechemiczne, szczególnie gdy porażenie dotyczy starszego, ugruntowanego drzewa i ma charakter głównie kosmetyczny.

• usuwać silnie porażone, delikatne odrosty i pędy wodne, o ile zabieg można wykonać bez nadmiernego osłabienia lub oszpecenia drzewa;
• wycinać porażone młode pędy podczas suchej pogody i usuwać resztki poza koronę;
• poprawiać przewiewność korony tylko przez umiarkowane, fachowe cięcie;
• utrzymywać dobrą kondycję drzewa przez prawidłowe podlewanie, ściółkowanie i ochronę strefy korzeniowej;
• unikać nadmiaru azotu, który sprzyja tworzeniu miękkich, podatnych przyrostów.

Preparaty biologiczne lub środki o działaniu kontaktowym można rozważać wyłącznie wtedy, gdy ich aktualna polska etykieta obejmuje daną roślinę i zastosowanie.

Dęby należy sadzić w miejscu zapewniającym docelowej koronie dostateczne światło i przewiew. W szkółkach oraz młodych nasadzeniach trzeba unikać nadmiernego zagęszczenia i ograniczać powstawanie silnych, soczystych odrostów.

• podlewać obficie przy podłożu, zamiast regularnie moczyć liście;
• nie stosować nadmiernego nawożenia azotem;
• kontrolować odrosty pniowe i pędy wodne, szczególnie po silnym cięciu lub uszkodzeniach;
• wykonywać niezbędne cięcie w suche dni, narzędziami utrzymanymi w czystości;
• stosować ściółkę bezpośrednio na glebie, ale nie przysypywać nią nasady pnia;
• chronić korzenie przed ugniataniem, przesuszeniem i mechanicznym uszkodzeniem.

Na dużych drzewach profilaktyczne opryski zwykle nie są uzasadnione, jeśli choroba pozostaje słaba i nie wpływa wyraźnie na wzrost.

• Mączniaki prawdziwe zwykle nie wymagają trwałej warstwy wody na liściu; długotrwałe zwilżenie może nawet ograniczać przeżywanie części zarodników.
• Największe szkody obserwuje się zwykle na młodych dębach, siewkach, odrostach pniowych i późnych przyrostach, a nie na dojrzałych liściach.
• W Europie mączniak dębu może obejmować kompleks kilku blisko spokrewnionych taksonów, dlatego nazwa choroby i oznaczenie gatunku sprawcy nie zawsze są równoważne.
• Podatność zależy między innymi od gatunku i genotypu dębu, wieku tkanki, wigoru rośliny oraz zagęszczenia korony.