Ćma bukszpanowa

Ćma bukszpanowa (Cydalima perspectalis) jest inwazyjnym szkodnikiem, którego gąsienice żerują głównie na gatunkach bukszpanu (Buxus). Początkowo pozostawiają szkieletyzowane liście, oprzędy i zielonoczarny kał, a przy licznej populacji mogą szybko doprowadzić do całkowitego ogołocenia krzewu, uszkodzenia kory, zamierania pędów, a nawet śmierci rośliny.

Ćma bukszpanowa atakuje głównie bukszpany wykorzystywane na żywopłoty, obwódki, formy topiaryczne i nasadzenia ozdobne. Dorosły motyl nie powoduje istotnych uszkodzeń; liście zjadają larwy, które początkowo żerują skrycie, a później mogą w krótkim czasie ogołocić cały krzew.

Rozpoznanie warto oprzeć na kilku cechach jednocześnie: zielonych gąsienicach z ciemnymi podłużnymi pasami i czarną głową, białawych lub półprzezroczystych oprzędach, zielonoczarnym kale oraz szkieletyzowanych liściach. Uszkodzenia mogą przypominać żerowanie innych gąsienic, dlatego nie należy identyfikować szkodnika wyłącznie na podstawie wyglądu zasychającego bukszpanu.

Pierwszym objawem są jasne, półprzezroczyste lub szkieletyzowane fragmenty liści. Starsze gąsienice wygryzają całe blaszki liściowe i delikatne wierzchołki pędów, pozostawiając wygląd przypominający przycięty lub ogołocony krzew.

• jedwabiste oprzędy spinające liście i pędy;
• zielonoczarny kał wewnątrz korony;
• liniejące skórki oraz gąsienice ukryte w głębi krzewu;
• częściowe lub całkowite ogołocenie, brązowienie i zamieranie pędów;
• po zjedzeniu liści — ogryzanie kory, możliwe obrączkowanie pędów i zamieranie rośliny.

Dorosły motyl zwykle ma białe skrzydła z szerokim brązowym obrzeżeniem; spotyka się też ciemniejszą formę barwną.

Na krótkim dystansie dorosłe motyle przelatują między bukszpanami. Najważniejszą drogą dalekiego rozprzestrzeniania jest przemieszczanie porażonych roślin, sadzonek, gałęzi, ścinków i odpadów zielonych, w których mogą znajdować się jaja, larwy lub poczwarki.

Ciepłe warunki przyspieszają rozwój i mogą zwiększać liczbę pokoleń w sezonie. Późne wykrycie jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ larwy ukryte wewnątrz gęstej korony pozostają niewidoczne aż do pojawienia się znacznych szkód.

Samice składają jaja w skupieniach, zwykle na spodniej stronie liści, często wewnątrz zwartej korony. Wylęgające się larwy przechodzą kilka stadiów. Młode gąsienice żerują mniej widocznie w oprzędach, a starsze są większe, zielone, z ciemnymi pasami i intensywnie wyjadają liście.

Poczwarki znajdują się w jedwabistych kokonach między liśćmi lub w osłoniętych fragmentach rośliny. W warunkach Europy liczba pokoleń zależy od temperatury i długości sezonu; w cieplejszych rejonach może dochodzić do czterech, a w chłodniejszych zwykle występują dwa. Zimują najczęściej młode gąsienice w oprzędach między liśćmi, po czym wznawiają żerowanie wiosną. W Polsce lustrację warto rozpocząć już w kwietniu, a przy ciepłej wiośnie nawet wcześniej, i prowadzić ją do września lub października.

Po zauważeniu objawów obejrzeć cały krzew oraz wszystkie bukszpany w pobliżu. Przy małej infestacji usunąć gąsienice, poczwarki i oprzędy ręcznie lub spłukać je wodą. Mocno zasiedlone pędy można przyciąć, a materiał natychmiast szczelnie zapakować i usunąć zgodnie z lokalnymi zasadami gospodarki odpadami.

W większych nasadzeniach zabieg ochronny planować na obecność młodych larw, zanim dojdzie do całkowitego ogołocenia. Po każdym działaniu przeprowadzać kolejne lustracje, ponieważ jaja i larwy mogą znajdować się w różnych częściach korony, a pokolenia mogą się nakładać. Przy powtarzających się, bardzo silnych uszkodzeniach rozważyć usunięcie krzewów i zastąpienie ich gatunkami niebędącymi żywicielami, jeśli jest to zgodne z celem nasadzenia.

Przy niewielkiej liczebności dokładnie przeglądać cały krzew, szczególnie jego wnętrze, spody liści i miejsca z oprzędem. Gąsienice, poczwarki i oplecione pędy usuwać ręcznie, strząsać na podłożoną płachtę albo spłukiwać silnym strumieniem wody, a następnie zebrać i zamknąć w worku.

Silnie zasiedlone fragmenty można wyciąć i szczelnie zapakować. Nie wrzucać porażonych ścinków do kompostu ani nie przemieszczać ich do innych ogrodów. Preparaty mikrobiologiczne zawierające Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki mogą być użyte tylko wtedy, gdy konkretny produkt jest aktualnie dopuszczony w Polsce do danego zastosowania; działają przede wszystkim na młode gąsienice, dlatego konieczne jest dokładne pokrycie liści i powtórna kontrola zgodnie z etykietą.

Od wiosny do jesieni kontrolować bukszpany kilka razy w miesiącu. Rozchylać gałązki i sprawdzać wnętrze korony, spody liści, oprzędy, kał oraz młode pędy. Nowo kupione rośliny oglądać przed posadzeniem i przez pewien czas trzymać osobno.

• ustawiać pułapki feromonowe do wykrywania lotu samców, ale łączyć je z lustracją liści;
• usuwać i bezpiecznie pakować porażone ścinki oraz opadłe fragmenty;
• nie przekazywać innym osobom bukszpanów ani materiału z niepewnego źródła;
• utrzymywać rośliny w dobrej kondycji przez właściwe podlewanie i nawożenie, bez nadmiernego zagęszczania korony;
• po każdym sezonie dokładnie sprawdzać miejsca, w których mogą zimować oprzędy.

• Największe szkody powodują gąsienice, nie dorosłe motyle.
• Gąsienice mogą przetrwać zimę w oprzędach wewnątrz korony bukszpanu.
• W temperaturze około 20°C rozwój od wylęgu larwy do pojawu dorosłego osobnika może trwać około 40 dni, dlatego pokolenia mogą się nakładać.
• Pułapki feromonowe pomagają wykryć lot samców, ale nie pokazują bezpośrednio liczebności żerujących larw.
• Głównymi żywicielami są gatunki rodzaju Buxus; doniesienia o żerowaniu na innych rodzajach są rzadsze i nie powinny prowadzić do automatycznego uznawania każdej rośliny za równorzędnego żywiciela.