Bawełnica topolowo-sałatowa
Szkodnik

Bawełnica topolowo-sałatowa

Pemphigus bursarius
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Bawełnica topolowo-sałatowa

Bawełnica topolowo-sałatowa, Pemphigus bursarius, to dwudomna mszyca związana z topolami i roślinami z rodziny astrowatych. Wiosną tworzy charakterystyczne, workowate galasy na ogonkach liści topoli, a następnie przenosi się na korzenie sałaty. Żerowanie ogranicza pobieranie wody, powoduje więdnięcie w ciągu dnia, zahamowanie wzrostu i spadek jakości główek.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyDrobne korzenie, szyjka korzeniowa i podstawa łodygi sałaty; ogonki liściowe, rzadziej nerwy liściowe topoli.
Korzystne warunkiCiepła pogoda, sąsiedztwo zasiedlonych topól, susza lub nierównomierne nawadnianie, podatna odmiana, zachwaszczenie astrowatymi oraz powtarzająca się uprawa sałaty w tej samej glebie.
Poradnik roślinny

Przegląd

Pemphigus bursarius należy do mszycowatych i prowadzi złożony, zwykle holocykliczny cykl rozwojowy z przemianą żywicieli. Wiosną rozwija się na topolach, szczególnie na topoli czarnej (Populus nigra) i jej odmianach, indukując na ogonkach liściowych charakterystyczne, pęcherzykowate lub workowate galasy. Później uskrzydlone osobniki przelatują na korzenie sałaty i innych podatnych astrowatych.

Na korzeniach mszyce tworzą skupiska pokryte białą, watowatą lub proszkowatą wydzieliną woskową. Wysysanie soków z drobnych korzeni ogranicza pobieranie wody i może osłabiać rozwój główek. Sama obecność topoli w pobliżu plantacji nie potwierdza jednak rozpoznania, ponieważ podobne kolonie mogą tworzyć inne gatunki mszyc korzeniowych.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • Więdnięcie sałaty przede wszystkim w najcieplejszej części dnia, nawet przy dostatecznie wilgotnej glebie.
  • Zahamowanie wzrostu, małe rośliny oraz luźne, słabo wykształcone główki.
  • Żółknięcie lub szarzenie liści przy silnym osłabieniu rośliny.
  • Brązowienie i zamieranie drobnych korzeni.
  • Żółtawe, bladozielone lub szarobiałe mszyce w skupiskach na korzeniach, zwykle oblepione białym woskiem.
  • Przy silnym i długotrwałym żerowaniu – całkowite załamanie wzrostu, więdnięcie i zamieranie roślin.
  • Na topolach – obrzmiałe, workowate galasy na ogonkach liściowych, niekiedy przy nerwach liści.

Po wykopaniu podejrzanej rośliny należy delikatnie usunąć ziemię lub opłukać korzenie. Białe naloty na korzeniach nie są wystarczające do pewnego rozpoznania, ponieważ podobny wygląd mogą mieć inne bawełnice i mszyce korzeniowe.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Głównym źródłem zasiedlenia są uskrzydlone mszyce opuszczające wiosenne galasy na topolach i przelatujące na sałatę oraz inne odpowiednie astrowate. Lokalnie populacja może utrzymywać się również na roślinach żywicielskich wtórnych, chwastach lub w glebie, dlatego brak widocznych galasów nie wyklucza porażenia.

Na krótkie odległości szkodnik może być przenoszony z rozsadą, bryłą korzeniową, glebą przyczepioną do narzędzi i obuwia oraz resztkami roślin. Ryzyko rośnie przy uprawie sałaty tuż obok silnie zasiedlonych topól, szczególnie w ciepłych i suchych okresach. Sama bliskość topoli nie jest jednak dowodem obecności P. bursarius.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Jaja zimują przede wszystkim w szczelinach kory topoli. Wiosną wylęgają się bezskrzydłe samice założycielki, które żerują na młodych ogonkach liściowych i wywołują powstawanie galasów. Wewnątrz galasów rozwija się kilka pokoleń, a następnie pojawiają się uskrzydlone migrantki.

Późną wiosną i latem migrantki zasiedlają korzenie sałaty oraz niektórych innych astrowatych. Na żywicielach wtórnych rozmnażają się głównie bez udziału samców, tworząc kolejne pokolenia w glebie. Pod koniec lata lub jesienią uskrzydlone formy mogą wracać na topole, gdzie powstają formy płciowe i składane są jaja zimujące.

Cykl nie zawsze przebiega identycznie. W niektórych populacjach mszyce mogą przetrwać na żywicielach wtórnych lub w glebie bez pełnego powrotu na topolę.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Najpierw potwierdź obecność szkodnika na korzeniach. Samo więdnięcie liści nie uzasadnia zabiegu, ponieważ podobne objawy powodują susza, uszkodzenia systemu korzeniowego, nicienie i choroby odglebowe.

  • W ogrodzie usuń i zniszcz silnie porażone rośliny, a narzędzia oczyść z przyklejonej gleby.
  • Wyrównaj podlewanie i ogranicz stres roślin, lecz nie próbuj kompensować uszkodzonych korzeni nadmiernym podlewaniem lub nawożeniem.
  • W produkcji towarowej prowadź lustrację kilku roślin z różnych miejsc pola i dokumentuj termin pojawienia się kolonii oraz sąsiedztwo topól.
  • Zabiegi nalistne zwykle nie docierają do kolonii żerujących na korzeniach. Ewentualną ochronę chemiczną rozważaj wyłącznie po sprawdzeniu aktualnej rejestracji środka w Polsce dla konkretnej uprawy i zastosowania.

Przy silnym porażeniu bardziej praktyczne może być zakończenie uprawy, usunięcie resztek i zaplanowanie zmianowania niż wielokrotne, nieskuteczne opryskiwanie liści.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Najważniejsza jest integracja metod ograniczających źródła migracji i liczebność kolonii w glebie:

  • Regularnie kontroluj wiosną topole w sąsiedztwie zagonów, zwracając uwagę na świeże galasy na ogonkach liściowych.
  • W małym ogrodzie usuwaj silnie porażone rośliny sałaty wraz z bryłą korzeniową i nie przeznaczaj ich na kompost.
  • Po zbiorze usuwaj resztki roślinne, samosiewy sałaty oraz chwasty astrowate, zwłaszcza gdy ich korzenie są pokryte białą wydzieliną.
  • Wykorzystuj zmianowanie z roślinami spoza rodziny astrowatych; nie sadź kolejnej sałaty bezpośrednio w silnie zasiedlonym miejscu.
  • W szklarni i tunelu sprawdzaj podłoże, rozsadę i bryły korzeniowe przed wniesieniem roślin. Zakażoną ziemię i podłoże traktuj jako potencjalne źródło przeniesienia kolonii.
  • Wspieraj organizmy pożyteczne, ale pamiętaj, że biedronki, złotooki i larwy bzygów mają ograniczony dostęp do mszyc żerujących na korzeniach.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Jeśli problem powtarza się co roku, nie zakładaj zagonów sałaty bezpośrednio przy topoli czarnej lub jej odmianach, zwłaszcza topoli włoskiej.
  • Wiosną oglądaj ogonki liściowe topól, a od początku wzrostu sałaty kontroluj korzenie kilku roślin z różnych części zagonu.
  • Wybieraj odmiany sałaty o potwierdzonej tolerancji lub odporności, jeżeli są dostępne dla danego systemu produkcji.
  • Stosuj zdrową rozsadę i nie przenoś do czystych zagonów ziemi z porażonych miejsc.
  • Usuwaj samosiewy sałaty, chwasty astrowate i resztki silnie porażonej uprawy.
  • Wprowadź zmianowanie z gatunkami spoza astrowatych i unikaj wieloletniego powtarzania sałaty w tym samym miejscu.
  • Utrzymuj równomierne nawadnianie i ograniczaj stres suszy, nie dopuszczając jednocześnie do trwałego zalania gleby.
  • Po zakończeniu uprawy, zależnie od rodzaju gleby i następstwa roślin, wykonaj uprawki ograniczające resztki korzeni i pozwól przeschnąć wierzchniej warstwie podłoża.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Gatunek jest określany w polskiej literaturze jako bawełnica topolowo-sałatowa, a w leśnictwie spotyka się także nazwę przerośtek torebkowiec.
  • Galas na topoli ma zwykle kształt przypominający małą sakiewkę lub woreczek i jest bardziej efektowny niż szkodliwy dla dobrze rozwiniętego drzewa.
  • Na sałacie mszyce żyją pod ziemią, dlatego naturalni wrogowie obecni na liściach nie zawsze skutecznie ograniczają ich liczebność.
  • Powtarzające się zasiedlenie przez mniszek lub inne astrowate chwasty może utrudniać ograniczenie populacji, choć znaczenie poszczególnych żywicieli zależy od regionu i populacji mszycy.
  • Więdnięcie w południe przy pozornie wilgotnej glebie jest ważną wskazówką diagnostyczną, ale nie jest objawem swoistym wyłącznie dla tego gatunku.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie dopuszczone do obrotu i zarejestrowane dla konkretnej uprawy oraz danego problemu. Przestrzegaj bieżącej etykiety środka, dawek, liczby zabiegów, okresu karencji i wymagań dotyczących ochrony zapylaczy. Zabiegi nalistne często są mało skuteczne, ponieważ kolonie znajdują się na korzeniach; nie stosuj preparatów ani dawek opartych wyłącznie na zaleceniach z innych krajów.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

7 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.