
Mszyca różano-szczeciowa
Macrosiphum rosae (Linnaeus)Krótkie przedstawienie: Mszyca różano-szczeciowa
Mszyca różano-szczeciowa (Macrosiphum rosae) jest drobnym, wysysającym soki szkodnikiem róż. Kolonie zasiedlają przede wszystkim delikatne wierzchołki pędów, młode liście, szypułki i pąki. Niewielka liczebność zwykle nie powoduje trwałych strat, lecz silne zasiedlenie może deformować przyrosty, pogarszać jakość kwiatów i pozostawiać lepki spadź, na którym rozwijają się sadzaki. Barwa owadów nie wystarcza do pewnego oznaczenia gatunku.
Typowe warunki
Przegląd
Macrosiphum rosae, znana w Polsce jako mszyca różano-szczeciowa, jest miękkociałym pluskwiakiem o kłująco-ssącym aparacie gębowym. Osobniki mogą być zielone, różowe, purpurowe lub czerwonobrązowe; występują formy bezskrzydłe i uskrzydlone. Zwykle tworzą kolonie na wierzchołkach młodych pędów, pąkach, szypułkach kwiatowych oraz na spodniej stronie młodych liści.
Sama barwa nie pozwala na pewne oznaczenie gatunku. Na różach mogą żerować również inne mszyce, dlatego przy nietypowym obrazie lub konieczności precyzyjnej identyfikacji należy ocenić budowę ciała, syfony i miejsce żerowania, a w razie potrzeby skorzystać z oznaczenia specjalistycznego.
Objawy i rozpoznawanie
Pierwszym objawem są skupiska małych mszyc na miękkich przyrostach, pąkach i spodniej stronie liści. Żerowanie może powodować zwijanie, marszczenie i deformację młodych liści, skrócenie pędów, słabszy rozwój pąków, ich przedwczesne opadanie oraz pogorszenie wyglądu kwiatów.
Mszyce wydalają lepką spadź, przez co liście i powierzchnie pod krzewem stają się błyszczące i lepkie. Na spadzi może pojawić się czarny nalot sadzaków. Jest on wtórny i powierzchniowy, a nie przyczyną pierwotnego uszkodzenia. Niewielkie kolonie na silnych różach często powodują jedynie szkody estetyczne.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Lokalne rozprzestrzenianie następuje głównie wtedy, gdy uskrzydlone mszyce opuszczają przepełnione kolonie i zasiedlają świeże przyrosty. Szkodnik może być także przenoszony z porażonym materiałem szkółkarskim, sadzonkami, narzędziami lub sąsiednimi różami.
Ryzyko wzrasta przy bujnym, miękkim wzroście, przenawożeniu azotem, osłonięciu liści i obecności mrówek. Deszcz, silny strumień wody, upał oraz naturalni wrogowie często ograniczają liczebność kolonii. Nie każda mszyca na róży jest jednak M. rosae.
Cykl życia i przetrwanie
W klimacie umiarkowanym jaja mogą zimować na pędach róż. Wiosną wylęgają się larwy, a bezskrzydłe samice rozmnażają się dzieworodnie, rodząc żywe młode przez kilka pokoleń. Nimfy przechodzą kolejne linienia i zwykle pozostają na rozwijających się pędach oraz pąkach.
Przy dużym zagęszczeniu kolonii lub zmianie warunków pojawiają się formy uskrzydlone, które zasiedlają nowe przyrosty. W zależności od regionu i populacji cykl może przebiegać niemal wyłącznie na różach albo obejmować żywicieli wtórnych, między innymi niektóre rośliny z rodzin szczeciowatych i kozłkowatych. Jesienią mogą pojawić się samce i samice płciowe składające jaja zimujące.
Zwalczanie i ochrona
Zabieg jest uzasadniony przede wszystkim wtedy, gdy kolonie szybko się powiększają, deformują nowe przyrosty, uszkadzają pąki lub roślina ma szczególną wartość ozdobną. Przy pojedynczych skupiskach zacznij od ręcznego usunięcia albo spłukania wodą i sprawdź efekt po kilku dniach.
Jeśli konieczna jest ochrona chemiczna, wybierz wyłącznie aktualnie dopuszczony w Polsce preparat na róże i mszyce. Oprysk musi dokładnie pokryć wierzchołki pędów, pąki oraz spodnią stronę liści, ponieważ preparaty kontaktowe działają tylko tam, gdzie dotrą. Nie stosuj zabiegów podczas oblotu zapylaczy ani automatycznie według stałego kalendarza; po zabiegu ponownie oceń liczebność szkodnika.
Łagodna i biologiczna ochrona
Przy małych i lokalnych koloniach najpierw zastosuj metody mechaniczne:
- strząśnij lub rozgnieć mszyce na młodych pędach,
- spłucz je zdecydowanym, ale nieuszkadzającym pąków strumieniem wody, kierując wodę także na spodnią stronę liści,
- wytnij silnie zasiedlone końcówki pędów, jeśli nie usuniesz w ten sposób cennych pąków,
- powtarzaj obserwację po kilku dniach, ponieważ część kolonii może szybko odrosnąć.
Wspieraj organizmy pożyteczne, pozostawiając w ogrodzie rośliny kwitnące i ograniczając nieselektywne opryski. W razie potrzeby można rozważyć preparat dopuszczony w Polsce do uprawy róż przeciw mszycom, zgodnie z aktualną etykietą; przed użyciem sprawdź reakcję odmiany na małej powierzchni.
Zapobieganie
- Od wiosennego ruszenia wegetacji do lata kontroluj co najmniej raz w tygodniu wierzchołki pędów, pąki i spody młodych liści.
- Unikaj nadmiernego nawożenia azotem; stosuj nawożenie zgodne z potrzebami odmiany i analizą stanowiska.
- Utrzymuj równomierne podlewanie, ściółkę i dobrą kondycję roślin, bez wymuszania nadmiernie soczystych przyrostów.
- Nowe róże oglądaj przed posadzeniem, a znalezione kolonie spłucz lub odizoluj.
- Zapewnij przewiewny pokrój i regularnie usuwaj silnie zasiedlone końcówki, jeśli nie zagraża to kwitnieniu.
- Chroń biedronki, złotooki, bzygi i pasożytnicze błonkówki, unikając zabiegów wykonywanych bez monitoringu.
Ciekawostki
- Kolonie mogą mieć barwę od zielonej po różową, purpurową i czerwonobrązową.
- Na jednej róży mogą występować różne gatunki mszyc o podobnym wyglądzie.
- Spadź przyciąga mrówki i sprzyja rozwojowi sadzaków, ale sadzaki są wtórnym nalotem.
- Ważnymi naturalnymi wrogami są biedronki, larwy złotooków, larwy bzygów oraz pasożytnicze błonkówki.
Środki ochrony roślin stosuj wyłącznie wtedy, gdy monitoring wskazuje na rzeczywistą potrzebę zabiegu. W Polsce wybieraj tylko preparaty aktualnie dopuszczone do stosowania na różach przeciw mszycom i używaj ich ściśle zgodnie z obowiązującą etykietą-instrukcją, dawką, terminem, liczbą zabiegów oraz okresem prewencji. Nie opryskuj kwitnących roślin podczas oblotu pszczół i innych zapylaczy. Przed zabiegiem sprawdź aktualny rejestr środków ochrony roślin MRiRW.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Oleander ‘Red Beauty’ (Nerium oleander ‘Red Beauty’)Nerium oleander 'Red Beauty'
Fuksja ‘Royal Velvet’ (Fuchsia ‘Royal Velvet’)Fuchsia 'Royal Velvet'
Zaślaz (Abutilon)Abutilon
Klonik pokojowy (Abutilon pictum ‘Thompsonii’)Abutilon pictum 'Thompsonii'
Callianthe megapotamicaCallianthe megapotamica
Abutilon hirtumAbutilon hirtum
Callianthe darwiniiCallianthe darwinii
Abutilon ‘Ashford Red’ (Abutilon ‘Ashford Red’)Abutilon 'Ashford Red'
Platycerium bifurcatumPlatycerium bifurcatum
Nancy’s Revenge (Colocasia esculenta ‘Nancy’s Revenge’)Colocasia esculenta 'Nancy's Revenge'
Illustris (Colocasia esculenta ‘Illustris’)Colocasia esculenta 'Illustris'
Kolokazja jadalna ‘Black Magic’ (Colocasia esculenta ‘Black Magic’)Colocasia esculenta 'Black Magic'