
Mączniak rzekomy sałaty
Bremia lactucae RegelKrótkie przedstawienie: Mączniak rzekomy sałaty
Mączniak rzekomy sałaty to choroba liści powodowana przez obligatoryjnego lęgniowca Bremia lactucae. Na liściach pojawiają się jasnozielone do żółtych, kanciaste plamy, a od spodu biały lub szarobiały nalot zarodnikowania. Patogen szybko rozprzestrzenia się przy chłodzie, wysokiej wilgotności, rosie i długo mokrych liściach, obniżając jakość główek oraz sałaty liściowej.
Typowe warunki
Przegląd
Choroba może wystąpić od fazy siewki aż do zbioru. Zwykle pierwsze objawy pojawiają się na starszych, zewnętrznych liściach, lecz przy sprzyjających warunkach patogen może szybko zasiedlać młodsze partie rośliny i wnętrze główki.
Na górnej stronie liści widoczne są jasnozielone, żółte lub żółtawobrązowe plamy, często ograniczone nerwami. Po spodniej stronie odpowiadających im zmian rozwija się biały do szarobiałego, delikatnie puszysty nalot. W odróżnieniu od mączniaka prawdziwego nalot występuje głównie od spodu liścia i towarzyszą mu kanciaste, związane z wilgocią plamy.
Porażona tkanka zasycha i brązowieje, a uszkodzone liście mogą być wtórnie kolonizowane przez bakterie i grzyby powodujące gnicie.
Objawy i rozpoznawanie
- Jasnozielone, żółte lub żółtawobrązowe plamy na liściach.
- Plamy są zwykle kanciaste i często zatrzymują się na nerwach.
- Na spodniej stronie liścia pojawia się biały lub szarobiały, puszysty nalot zarodnikowania.
- Starsze zmiany brązowieją, zasychają i stają się papierzaste.
- Przy silnym porażeniu liście zamierają, główki pozostają niehandlowe, a siewki mogą wypadać.
- Uszkodzona tkanka może mięknąć wskutek wtórnego gnicia.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Źródłem infekcji są głównie zarodnie tworzone na żywych, porażonych liściach. Przenoszą się z prądami powietrza, wiatrem, kroplami deszczu oraz podczas pracy w wilgotnym łanie. Szczególnie niebezpieczna jest zakażona rozsada produkowana w tunelu lub szklarni.
- Rosa, mgła, opady i podlewanie zraszające utrzymują liście mokre.
- Gęste nasadzenia i zamknięte tunele ograniczają ruch powietrza.
- Chłodne noce oraz wysoka wilgotność sprzyjają zarodnikowaniu i infekcji.
- Przenoszenie patogenu ułatwia dotykanie mokrych roślin, narzędzia i przemieszczanie porażonej rozsady.
Cykl życia i przetrwanie
Bremia lactucae jest obligatoryjnym pasożytem i rozwija się przede wszystkim na żywej tkance gospodarza. Zarodnie pływkowe lub sporangia osiadają na wilgotnym liściu, kiełkują i wnikają przez aparaty szparkowe, a czasem bezpośrednio przez skórkę.
Patogen rozrasta się między komórkami i tworzy ssawki pobierające substancje z żywych tkanek. Po okresie inkubacji struktury zarodnikujące przebijają się zwykle przez aparaty szparkowe na spodniej stronie liścia. Zarodnie są przenoszone przez wiatr, ruch powietrza i rozpryskującą się wodę, wywołując kolejne infekcje.
W sprzyjających warunkach cykl wtórny może powtarzać się w ciągu około tygodnia. Populacja patogenu jest zróżnicowana na rasy lub patotypy, dlatego odporność odmianowa i skuteczność fungicydów mogą różnić się między sezonami i regionami. Oospory mogą sporadycznie powstawać w porażonych tkankach i pozostałościach roślinnych, ale głównym źródłem wczesnych infekcji często są porażone rośliny, rozsada i zarodnie przenoszone powietrzem.
Zwalczanie i ochrona
Najpierw potwierdzić rozpoznanie, oglądając spód świeżych plam w wilgotnych warunkach. Jeśli nalotu brak, objawy są nietypowe albo choroba występuje w produkcji towarowej, warto przekazać próbkę do laboratorium diagnostycznego.
- Usunąć pojedyncze porażone liście lub całe silnie chore rośliny.
- Nie dotykać i nie pielęgnować roślin, gdy są mokre.
- Natychmiast poprawić przewiew i ograniczyć zwilżanie liści.
- Nie oczekiwać regeneracji tkanek już zbrązowiałych i nekrotycznych.
- W uprawie profesjonalnej zabiegi ochronne, jeśli są potrzebne, powinny być rozpoczynane zapobiegawczo lub bardzo wcześnie, na podstawie lustracji i oceny ryzyka.
- Substancje o różnych mechanizmach działania należy rotować zgodnie z aktualną etykietą i zasadami przeciwdziałania odporności.
W Polsce używać wyłącznie środków aktualnie zarejestrowanych dla sałaty i tego zastosowania. Żaden zabieg chemiczny nie zastąpi usunięcia źródła infekcji, zdrowej rozsady i osuszania liści.
Łagodna i biologiczna ochrona
W uprawie ekologicznej podstawą jest profilaktyka i ograniczanie czasu zwilżenia liści. Wybierać odmiany sałaty z aktualnie użyteczną odpornością lub podwyższoną tolerancją, pamiętając o możliwym przełamywaniu odporności przez nowe patotypy.
- Używać zdrowej, sprawdzonej rozsady i usuwać partie z plamami lub nalotem od spodu liści.
- Zapewnić większy rozstaw roślin, przewiew i szybkie obsychanie liści.
- Stosować nawadnianie kroplowe lub podlewać tak, aby liście wyschły przed nocą.
- W chłodnej, wilgotnej pogodzie często lustrować starsze liście i usuwać pojedyncze ogniska.
- Porażone rośliny wynosić z uprawy; nie wrzucać ich do małego, zimnego kompostownika.
- Ograniczać samosiewy sałaty oraz dzikie rośliny z rodzaju Lactuca w bezpośrednim sąsiedztwie, jeśli mogą podtrzymywać lokalne źródło zarodników.
Preparaty dopuszczone do stosowania w produkcji ekologicznej mogą mieć działanie ograniczone i muszą być używane zgodnie z aktualną etykietą oraz zasadami obowiązującymi w Polsce.
Zapobieganie
Najskuteczniejsza jest strategia łącząca zdrowy materiał roślinny, odporność odmianową, higienę i zarządzanie mikroklimatem.
- Wybierać odmiany z odpornością potwierdzoną dla aktualnych patotypów występujących w danym regionie.
- Kupować rozsadę z wiarygodnego źródła i dokładnie oglądać spód starszych liści przed sadzeniem.
- Nie zagęszczać roślin; w tunelach wietrzyć, zwłaszcza po podlewaniu i przed nocnym spadkiem temperatury.
- Preferować nawadnianie przykorzeniowe oraz podlewanie rano.
- Regularnie usuwać chore liście i silnie porażone rośliny, nie pracując w mokrym łanie.
- Po zbiorze usuwać resztki sałaty i kontrolować samosiewy oraz dzikie rośliny żywicielskie.
- Stosować zmianowanie z gatunkami niebędącymi żywicielami; sama wymiana podłoża nie zastąpi kontroli porażonej rozsady i materiału roślinnego.
Ciekawostki
- Patogen należy do lęgniowców, czyli organizmów grzybopodobnych, a nie do grzybów właściwych.
- Sałata uprawna (Lactuca sativa) jest najważniejszym gospodarzem, lecz w literaturze opisano także wyspecjalizowane izolaty związane z niektórymi dzikimi astrowatymi.
- Odporność sałaty jest często zależna od rasy patogenu; odmiana odporna w jednym regionie nie musi być odporna na wszystkie lokalne populacje.
- Choroba może rozwijać się podczas produkcji rozsady, a porażone rośliny mogą zawlec patogen na pole lub do tunelu.
- Nie należy mylić jej z mączniakiem prawdziwym: typowy nalot znajduje się głównie pod liściem, a plamy mają kanciasty, „wodny” charakter.
Środki ochrony roślin stosować wyłącznie wtedy, gdy dany produkt jest aktualnie prawnie dopuszczony w Polsce do ochrony sałaty przed tym problemem. Zawsze sprawdzać bieżący rejestr MRiRW i etykietę środka, w tym zakres zastosowania, dawkę, liczbę zabiegów, odstępy, karencję oraz wymagane środki ochrony osobistej. Nie stosować preparatu tylko dlatego, że jest przeznaczony ogólnie przeciwko mączniakom rzekomym lub zawiera substancję czynną skuteczną na innych roślinach.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Żagwin ‘Crimson’ (Aubrieta ‘Crimson’)Aubrieta 'Crimson'
Żagwin ogrodowy (Aubrieta cultorum)Aubrieta cultorum
Kuklik rozesłany (Geum reptans)Geum reptans
Kuklik zwisły (Geum rivale)Geum rivale
Geranium magnificumGeranium magnificum
Bodziszek łąkowy (Geranium pratense)Geranium pratense
Geranium nodosumGeranium nodosum
Geranium maculatumGeranium maculatum
Geranium himalayenseGeranium himalayense
Bodziszek łąkowy ‘Summer Skies’ (Geranium ‘Summer Skies’)Geranium 'Summer Skies'
Geranium ‘Mavis Simpson’Geranium 'Mavis Simpson'
Bodziszek korzeniasty (Geranium ‘Macrorrhizum’)Geranium 'Macrorrhizum'