Kiła kapusty

Kiła kapusty jest trwałą chorobą odglebową roślin z rodziny kapustowatych, wywoływaną przez obligatoryjnego pasożyta Plasmodiophora brassicae. Na korzeniach powstają nieregularne zgrubienia i guzy, które ograniczają pobieranie wody oraz składników pokarmowych. Porażone rośliny żółkną, więdną i słabiej plonują, a silnie chore korzenie gniją.

Kiła kapusty występuje na kapuście, kalafiorze, brokule, brukselce, jarmużu, kalarepie, rzepie, rzodkwi, rzepaku i innych podatnych roślinach kapustowatych. Najbardziej charakterystyczne są jasne, nieregularne zgrubienia na korzeniu głównym i korzeniach bocznych. Uszkodzony system korzeniowy gorzej pobiera wodę i składniki mineralne.

Początkowo objawy nadziemne mogą być słabo widoczne. Później rośliny karłowacieją, bledną lub żółkną i więdną podczas ciepłej, nawet umiarkowanej suszy, często odzyskując turgor nocą. Silne porażenie może uniemożliwić wytworzenie plonu handlowego. Rozpoznanie należy potwierdzić przez wykopanie rośliny i obejrzenie korzeni, ponieważ podobne objawy powodują susza, niedobory pokarmowe i inne choroby korzeni.

• Na korzeniach powstają nieregularne, jasne guzy, zgrubienia lub maczugowate narośla.
• Korzenie boczne mogą być silnie pogrubiałe, poskręcane i zdeformowane.
• Rośliny są zahamowane we wzroście, mają blade lub żółtawe liście i tworzą mniejsze główki, róże lub zgrubienia.
• W czasie ciepłej pogody i niedoboru wody szybko więdną, mimo że gleba nie jest całkowicie sucha.
• Starsze guzy ciemnieją, pękają i gniją pod wpływem organizmów wtórnych.
• Przy silnym porażeniu młode rośliny mogą zamierać, a starsze nie tworzą plonu użytkowego.

Źródłem infekcji są zarodniki przetrwalnikowe obecne w zakażonej glebie i resztkach porażonych korzeni. Patogen rozprzestrzenia się głównie z glebą, a nie przez zdrowe nasiona. Do wprowadzenia choroby mogą przyczynić się zakażona rozsada, zanieczyszczone podłoże lub kompost, ziemia przyklejona do narzędzi, obuwia, kół i maszyn oraz spływ powierzchniowy i erozja.

Ryzyko rośnie w miejscach podmokłych, przy kwaśnym odczynie i częstej uprawie roślin kapustowatych. Sam odczyn gleby nie przesądza jednak o wystąpieniu choroby — znaczenie mają także podatność odmiany, ilość inokulum, temperatura, wilgotność i cechy lokalnej populacji patogenu.

Patogen przeżywa w glebie jako grubościenne zarodniki przetrwalnikowe, które mogą zachować żywotność przez wiele lat, niekiedy ponad 10 lat, a w sprzyjających warunkach znacznie dłużej. W obecności korzeni i wolnej wody zarodniki kiełkują, uwalniając ruchliwe pływki — zoospory. Przemieszczają się one w cienkich warstwach wody i infekują włośniki korzeniowe.

W korzeniach patogen namnaża się, a następnie wtórne zoospory zakażają głębsze tkanki. Pobudzone komórki nadmiernie się rozrastają, tworząc guzy. W ich wnętrzu powstają nowe zarodniki przetrwalnikowe, które trafiają do gleby podczas rozkładu porażonych korzeni. Różne populacje patogenu, określane jako patotypy, mogą różnić się zdolnością przełamywania odporności odmian.

Nie ma niezawodnego zabiegu, który wyleczy roślinę po powstaniu rozległych guzów korzeni. Silnie porażone egzemplarze należy możliwie szybko usunąć wraz z całym systemem korzeniowym i przylegającą ziemią, nie rozrzucając jej po zagonie. Nie przeznaczaj takich korzeni na kompost.

Na zakażonym stanowisku skoncentruj się na ograniczeniu dalszego rozprzestrzeniania: przerwij uprawę podatnych kapustowatych na kilka lat, popraw drenaż, kontroluj chwasty żywicielskie, ograniczaj przejazdy po mokrej glebie i utrzymuj higienę sprzętu. Wapnowanie może zmniejszać nasilenie infekcji w kwaśnej glebie, lecz nie gwarantuje eliminacji choroby. Przy podejrzeniu nietypowych objawów warto przekazać korzenie do oceny specjalistycznej lub laboratorium diagnostycznego.

W uprawie ekologicznej i amatorskiej najskuteczniejsza jest profilaktyka połączona z higieną. Używaj zdrowej rozsady i czystego, niezakażonego podłoża. Chore rośliny wykopuj w całości, nie otrząsając ziemi na grządce, i nie dodawaj ich korzeni do kompostu przeznaczonego do upraw.

• Wprowadź wieloletnią przerwę w uprawie podatnych kapustowatych; praktycznie warto planować co najmniej 5–7 lat bez kapusty, rzepaku, rzodkwi, rzepy i innych podatnych żywicieli.
• Usuwaj samosiewy i chwasty z rodziny kapustowatych, które mogą podtrzymywać populację patogenu.
• Popraw drenaż, unikaj zastoisk wody i rozważ uprawę na podwyższonych zagonach.
• Nie przenoś mokrej gleby między zagonami; po pracy usuń ziemię z obuwia, narzędzi, kół i maszyn, a następnie je oczyść.
• Na glebach kwaśnych wykonuj wapnowanie na podstawie analizy gleby, z uwzględnieniem potrzeb następnej uprawy. Podwyższenie pH może ograniczyć chorobę, ale nie usuwa patogenu.
• Wybieraj odmiany odporne lub tolerancyjne odpowiednie dla danej uprawy, pamiętając, że odporność może być zależna od populacji patogenu.

Nie istnieje pewny sposób całkowitego usunięcia kiły kapusty z zakażonej gleby, dlatego zapobieganie wprowadzeniu patogenu jest ważniejsze niż ratowanie silnie chorych roślin.

• Kupuj rozsadę od sprawdzonych producentów i, jeśli to możliwe, kontroluj korzenie przed sadzeniem.
• Nie sadź kapustowatych na stanowisku, na którym stwierdzono charakterystyczne guzy.
• Stosuj zmianowanie z roślinami niebędącymi żywicielami i unikaj częstego następstwa kapusty, rzepaku, rzodkwi oraz rzepy.
• Ograniczaj przemieszczanie gleby: czyść narzędzia, obuwie, koła i sprzęt przed przejściem na czyste stanowisko.
• Zapewnij odpływ nadmiaru wody, nie zakładaj uprawy w trwałych zastoinach i nie nawadniaj nadmiernie.
• Wapnowanie stosuj tylko po analizie gleby i zgodnie z zaleceniami agronomicznymi; zbyt wysokie pH może szkodzić innym roślinom i ograniczać dostępność części składników.
• Wybieraj odmiany o potwierdzonej odporności dla konkretnego gatunku i lokalnych warunków, ponieważ nie wszystkie źródła odporności działają przeciw każdemu patotypowi.

• Plasmodiophora brassicae nie jest typowym grzybem, lecz obligatoryjnym pasożytniczym protistem z grupy plazmodioforidów.
• Najłatwiej rozpoznać chorobę po wykopaniu rośliny — objawy korzeniowe mogą pojawić się wcześniej niż wyraźne objawy na liściach.
• Rozkładające się guzy uwalniają do gleby ogromną liczbę zarodników przetrwalnikowych.
• Odporność odmianowa nie jest absolutna, ponieważ populacje patogenu różnią się wirulencją i mogą przełamywać odporność.
• Niektóre rośliny niekapustowate mogą umożliwiać przeżywanie patogenu w włośnikach bez tworzenia typowych dużych guzów; dlatego dobór roślin zmianowania powinien być ostrożny.