Przypalenie cieplne roślin

Przypalenie cieplne roślin nie jest chorobą zakaźną, lecz fizjologicznym uszkodzeniem powstającym wtedy, gdy liście tracą wodę szybciej, niż korzenie mogą ją dostarczyć. Upał, intensywne słońce, suchy wiatr, przesuszenie podłoża i przegrzane pojemniki powodują więdnięcie, zwijanie liści, brunatnienie brzegów, opadanie kwiatów oraz oparzenia owoców.

Do przypalenia cieplnego dochodzi, gdy parowanie z liści i nagrzewanie tkanek przewyższają możliwości chłodzenia oraz przewodzenia wody przez system korzeniowy. Ryzyko rośnie podczas fal upałów, przy niskiej wilgotności powietrza, suchym wietrze, intensywnym słońcu, nieregularnym podlewaniu i ograniczonej objętości podłoża.

Szczególnie podatne bywają młode rozsady, rośliny świeżo przesadzone, warzywa o dużych liściach, rośliny płytko korzeniące się oraz okazy doniczkowe stojące na nagrzanym betonie lub tarasie. Zjawisko nie przenosi się z rośliny na roślinę, choć ten sam epizod pogodowy może uszkodzić wiele okazów jednocześnie. Nie należy mylić go z bakteryjnym przypaleniem liści powodowanym przez Xylella fastidiosa.

• Przejściowe więdnięcie w najcieplejszej części dnia, nawet przy wilgotnym podłożu.
• Zwijanie lub podwijanie liści, często silniejsze po stronie nasłonecznionej.
• Suche, kruche, brązowe brzegi i wierzchołki liści oraz nieregularne wybielone plamy.
• Przedwczesne żółknięcie i opadanie liści, a przy silnym stresie zamieranie młodych pędów.
• U pomidora i papryki opadanie kwiatów, słabe zawiązywanie owoców i oparzenia słoneczne owoców.
• U ogórka, cukinii i dyni zasychanie obrzeży liści; u sałaty, szpinaku, kolendry, brokułu i kalafiora zahamowanie wzrostu, pogorszenie jakości lub wybijanie w pęd kwiatostanowy.
• Na owocach mogą powstawać jasne, wodniste, zapadnięte albo stwardniałe obszary po stronie wystawionej na słońce.

Objawy pojawiające się równocześnie na wielu roślinach po upalnym, suchym lub wietrznym dniu przemawiają za przyczyną środowiskową. Wyraźne, punktowe plamy z obwódką, nalotem, owocnikami lub wyciekiem wymagają diagnostyki różnicowej.

Przyczyną są przede wszystkim długotrwały upał, intensywne promieniowanie, niska wilgotność powietrza, suchy wiatr i niedobór wody w tkankach. Stres nasilają nieregularne podlewanie, zbita lub przesuszona gleba, utrata korzeni, szok po przesadzeniu, mała doniczka, odbite ciepło od muru lub nawierzchni oraz nagła zmiana z cienia na pełne słońce.

Mocne cięcie może odsłonić wcześniej zacienione liście i owoce. Zaburzenie nie rozprzestrzenia się biologicznie; podobne objawy u sąsiednich roślin wskazują raczej na wspólne warunki pogodowe lub stanowiskowe.

Nie występuje cykl życiowy patogenu. Uszkodzenie zaczyna się, gdy zapotrzebowanie atmosfery na wodę przewyższa jej dopływ z korzeni do liści. Aparaty szparkowe zamykają się, transpiracyjne chłodzenie słabnie, a fotosynteza i wzrost są ograniczane.

Jeżeli roślina szybko zostanie schłodzona i otrzyma wodę w strefie korzeniowej, część liści może odzyskać turgor. Tkanki już brązowe i kruche pozostaną martwe. Powtarzające się fale upałów mogą prowadzić do defoliacji, ograniczenia kwitnienia i opóźnionej regeneracji.

1. Sprawdź wilgotność podłoża na głębokości kilku centymetrów oraz stan korzeni, jeśli roślina pozostaje wiotka mimo podlewania.
2. Podlej dokładnie u podstawy rośliny, a następnie pozwól nadmiarowi wody odpłynąć. Nie utrzymuj stale podmokłego podłoża.
3. Przenieś rośliny doniczkowe do jasnego cienia lub zastosuj czasową osłonę przed popołudniowym słońcem; w razie potrzeby osłoń także pojemnik.
4. Nie wycinaj od razu częściowo zielonych liści. Usuń dopiero tkanki całkowicie martwe, gdy minie okres wysokich temperatur.
5. Nie nawoź i nie wykonuj silnego cięcia podczas fali upałów. Po ochłodzeniu oceń nowy przyrost i stopniowo przywróć zwykłą pielęgnację.
6. Jeśli objawy nie pasują do przebiegu pogodowego, zbadaj korzenie, zasolenie podłoża i możliwość choroby, szkodnika albo uszkodzenia herbicydowego.

• Podlewaj rano, bezpośrednio na podłoże, powoli i obficie tak, aby zwilżyć całą aktywną strefę korzeniową; unikaj krótkiego, powierzchniowego zraszania.
• Ściółkuj glebę warstwą materiału organicznego, pozostawiając wolną przestrzeń przy szyjce korzeniowej.
• Podczas fali upałów zastosuj cieniówkę lub białą włókninę nad wrażliwymi warzywami, szczególnie rozsadą, sałatą i roślinami świeżo posadzonymi.
• Przenieś doniczki do jasnego, filtrowanego cienia, osłoń pojemniki przed słońcem i ogranicz wpływ gorącego wiatru.
• Usuwaj chwasty konkurujące o wodę, poprawiaj strukturę gleby dojrzałą materią organiczną i wybieraj odmiany dostosowane do stanowiska.

• Dobieraj gatunki i odmiany do polskiego stanowiska, ekspozycji oraz lokalnych warunków wodnych.
• Rozsadę i rośliny domowe hartuj stopniowo: najpierw wystawiaj je na łagodne poranne słońce, a dopiero później na pełną ekspozycję.
• Utrzymuj równomierną wilgotność strefy korzeniowej; przed latem zainstaluj linię kroplującą lub wąż sączący.
• Ściółkuj, ograniczaj odbite ciepło od betonu i ścian oraz kontroluj wilgotność w pojemnikach codziennie podczas upałów.
• W czasie ekstremalnych temperatur unikaj przesadzania, silnego cięcia i nawożenia azotem, ponieważ pobudzony młody przyrost jest bardziej wrażliwy.
• Nie usuwaj nadmiernie liści osłaniających owoce pomidora, papryki i innych warzyw.

• Brązowy fragment liścia nie zazieleni się ponownie, ale częściowo zielony liść nadal może dostarczać roślinie asymilatów i osłaniać młodsze tkanki.
• Roślina może więdnąć mimo wilgotnej gleby, gdy korzenie są uszkodzone, podłoże jest zbite albo parowanie w upalnym powietrzu jest wyjątkowo szybkie.
• Oparzenie owocu zwykle ogranicza się do strony wystawionej na słońce, zwłaszcza po silnym cięciu lub nagłym usunięciu liści osłaniających.
• Mała, ciemna doniczka nagrzewa bryłę korzeniową znacznie szybciej niż roślina rosnąca w gruncie.