
Fytoftoroza korzeni i szyjki korzeniowej powodowana przez Phytophthora nicotianae
Phytophthora nicotianaeKrótkie przedstawienie: Fytoftoroza korzeni i szyjki korzeniowej powodowana przez Phytophthora nicotianae
Phytophthora nicotianae to organizm grzybopodobny zaliczany do lęgniowców, który zasiedla glebę, podłoża i wodę. Powoduje zgniliznę korzeni, szyjki korzeniowej i podstawy łodygi, a u niektórych gospodarzy także zgorzel siewek, plamy na liściach oraz zgniliznę owoców i bulw. Choroba szybko rozwija się w ciepłym, długo mokrym podłożu; objawy nie wystarczają jednak do pewnej identyfikacji gatunku.
Typowe warunki
Przegląd
Patogen wnika przede wszystkim przez korzenie, szyjkę korzeniową, podstawę łodygi, rany oraz tkanki stykające się z zakażoną glebą lub wodą. U tytoniu powoduje czarną zgniliznę łodygi, natomiast u pomidora, papryki, oberżyny, ziemniaka, roślin ozdobnych i innych gospodarzy może wywoływać różne postacie fytoftorozy.
W Polsce największe ryzyko występuje w ciężkich, słabo zdrenowanych glebach, podczas długotrwałych opadów, podtopień i nadmiernego nawadniania, a także w szklarniach oraz tunelach z obiegiem wody. Sam wygląd rośliny nie pozwala zwykle odróżnić P. nicotianae od innych gatunków rodzaju Phytophthora.
Potwierdzenie powinno opierać się na badaniu świeżych fragmentów granicy zdrowej i chorej tkanki, z wykorzystaniem izolacji, mikroskopii lub metod molekularnych.
Objawy i rozpoznawanie
Porażone korzenie stają się nasiąknięte wodą, brunatne do czarnych, miękkie i mogą tracić zewnętrzną warstwę kory. Na szyjce korzeniowej i podstawie łodygi pojawiają się ciemnobrunatne, wodniste nekrozy, które mogą opasywać pęd.
- Na częściach nadziemnych występują więdnięcie, zahamowanie wzrostu, żółknięcie, zrzucanie liści, słaby przyrost i nagłe zamieranie.
- Siewki mogą zamierać wskutek zgorzeli przed- lub powschodowej.
- U tytoniu typowe są ciemne zmiany u nasady łodygi oraz brunatne lub czarne przebarwienie rdzenia, czyli objawy czarnej zgnilizny łodygi.
- Na pomidorach i innych roślinach psiankowatych mogą pojawić się wodniste, zapadnięte zgnilizny owoców; u ziemniaka także zgnilizna bulw.
- U barwinka różowego, petunii i niektórych roślin doniczkowych możliwe są wodniste plamy na liściach i ogonkach, zgorzel pędów oraz szybkie więdnięcie.
Objawy nie są swoiste. Zdrowo wyglądające korzenie nie wykluczają porażenia części nadziemnych u gospodarzy, u których rozwija się zaraza lub zgorzel organów powietrznych.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Źródłem infekcji są zakażona gleba, korzenie, resztki roślinne, rozsada, sadzonki, podłoże oraz woda. Nasycenie gleby uruchamia tworzenie i uwalnianie pływek, które przemieszczają się wraz z wodą w strefie korzeni.
Patogen rozprzestrzenia się przez spływ powierzchniowy, zalewanie, deszcz i podlewanie z góry, a także przez brudne narzędzia, doniczki, obuwie, maszyny, stoły uprawowe i ponownie używane podłoża. W szklarniach zakażona woda recyrkulowana może przenieść inokulum między wieloma pojemnikami lub zagonami. Rany powstałe podczas pikowania, przesadzania i pielęgnacji ułatwiają infekcję.
Cykl życia i przetrwanie
Patogen przetrwa w zakażonej glebie, resztkach roślinnych, korzeniach, podłożach i wodzie. Wytwarza struktury przetrwalnikowe, w tym chlamydospory, a w odpowiednich warunkach także oospory. W ciepłym i mokrym środowisku tworzy zarodnie, z których uwalniają się ruchliwe pływki.
Pływki przemieszczają się na krótkie odległości w filmie wodnym lub nasyconych porach gleby, osiadają na korzeniach i kiełkują. Po infekcji patogen kolonizuje korzenie, szyjkę, łodygi, owoce, bulwy albo liście — zależnie od gospodarza i izolatu. Podczas jednego wilgotnego okresu mogą zachodzić kolejne cykle tworzenia zarodni i pływek, dlatego choroba w szklarni może postępować bardzo szybko.
Zwalczanie i ochrona
Nie istnieje pewne leczenie przyczynowe roślin z rozległym zniszczeniem korzeni lub szyjki. Silnie chore egzemplarze usuń z całym systemem korzeniowym i przylegającym podłożem, a następnie ogranicz rozprzestrzenianie wody oraz przemieszczanie sprzętu.
- Odizoluj ognisko choroby i natychmiast popraw odpływ wody.
- Ogranicz częstotliwość i czas podlewania, nie dopuszczając jednak do silnego przesuszenia zdrowych roślin.
- Nie przesadzaj zdrowych roślin do podłoża pochodzącego z zakażonego pojemnika lub zagonu.
- W uprawach towarowych pobierz świeżą próbkę z granicy chorej i zdrowej tkanki do laboratorium, szczególnie przed wyborem programu ochrony.
- W razie potwierdzenia choroby rozważ wycofanie lub izolację całej partii rozsady, jeśli wspólne źródło wody albo podłoża mogło ją skazić.
- Fungicydy lub środki przeciwko lęgniowcom mogą ograniczać rozwój choroby przede wszystkim zapobiegawczo lub we wczesnej fazie, lecz ich zakres zastosowania w Polsce zależy od aktualnej rejestracji i etykiety konkretnego produktu.
Łagodna i biologiczna ochrona
Najważniejsze są działania zapobiegawcze i ograniczanie wilgotności strefy korzeniowej, ponieważ silnie porażone rośliny rzadko wracają do zdrowia.
- Stosuj czyste, komercyjne podłoże, zdrowy materiał rozmnożeniowy i umyte, zdezynfekowane pojemniki.
- W szklarni nie używaj ponownie zakażonego podłoża; wodę z obiegu zamkniętego filtruj lub dezynfekuj metodą dopuszczoną dla danego systemu.
- Wybieraj podłoża przepuszczalne, podwyższone zagony i nawadnianie ograniczające rozprysk oraz spływ po powierzchni roślin.
- Biopreparaty oparte na pożytecznych mikroorganizmach, np. wybranych szczepach Trichoderma lub bakteriach antagonistycznych, mogą działać zapobiegawczo, ale ich skuteczność zależy od produktu, uprawy i warunków. Stosuj je zgodnie z polską etykietą.
- Usuwaj chore rośliny wraz z bryłą korzeniową i podłożem; nie kompostuj ich bez pewności, że proces niszczy patogen.
Zapobieganie
- Przed sadzeniem napraw drenaż, usuń zastoiska wody i nie zakładaj upraw na ciężkiej, długo mokrej glebie bez odpowiedniego przygotowania.
- Podlewaj dopiero po ocenie wilgotności podłoża; unikaj stałego przemoczenia, przelewania i podlewania późnym wieczorem.
- W gruncie preferuj zagony podwyższone, popraw strukturę gleby i ograniczaj kontakt liści oraz owoców z mokrą ziemią.
- W szklarni utrzymuj czyste stoły, narzędzia, doniczki i tace. Nie przenoś podłoża ani wody z ogniska choroby do zdrowej części obiektu.
- Usuwaj porażone rośliny, korzenie i resztki poza uprawę. Miejsce po ognisku oczyść, a sprzęt zdezynfekuj zgodnie z instrukcją środka.
- Stosuj odmiany lub podkładki o potwierdzonej tolerancji dla konkretnej uprawy, pamiętając, że odporność może być zależna od rasy lub populacji patogenu.
- W płodozmianie ograniczaj następstwo podatnych roślin, lecz nie traktuj go jako pełnej ochrony, ponieważ gatunek ma szeroki zakres żywicieli i długo utrzymuje się w glebie.
- W Polsce aktualne możliwości ochrony chemicznej sprawdzaj w rejestrze i etykiecie środka dla konkretnej rośliny; nie stosuj preparatów „na fytoftorozę” poza zakresem etykiety.
Ciekawostki
- Phytophthora nicotianae nie jest prawdziwym grzybem, lecz lęgniowcem; jego pływki mogą aktywnie przemieszczać się w wodzie.
- Gatunek ma bardzo szeroki, ale zależny od izolatu zakres żywicieli. Wykrycie go na jednym gospodarzu nie oznacza, że wszystkie rośliny w danym miejscu będą jednakowo podatne.
- U tytoniu choroba jest znana jako czarna zgnilizna łodygi, a u pomidora może występować jako zgnilizna pierścieniowa owoców lub zgorzel siewek.
- W Polsce nazwa „fytoftoroza” obejmuje wiele gatunków rodzaju Phytophthora; oznaczenie P. nicotianae wymaga badania laboratoryjnego.
Środki ochrony roślin stosuj wyłącznie wtedy, gdy dany produkt jest aktualnie dopuszczony w Polsce do konkretnej uprawy i problemu. Zawsze przestrzegaj bieżącej etykiety, dawek, liczby zabiegów, okresu karencji i zasad bezpieczeństwa. Preparaty nie zastępują odpływu nadmiaru wody, higieny i usunięcia silnie porażonych roślin.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Allium stipitatum – uprawa i pielęgnacjaAllium stipitatum
Allium senescens – uprawa i pielęgnacjaAllium senescens
Allium neapolitanum – uprawa i pielęgnacjaAllium neapolitanum
Allium moly – uprawa i pielęgnacjaAllium moly
Allium cristophii – uprawa i pielęgnacjaAllium cristophii
Allium ‘White Giant’Allium 'White Giant'
Allium ‘Siculum’Allium 'Siculum'
Allium ‘Red Mohican’Allium 'Red Mohican'
Allium ‘Purple Sensation’Allium 'Purple Sensation'
Allium ‘Pink Jewel’Allium 'Pink Jewel'
Allium ‘Mount Everest’Allium 'Mount Everest'
Allium ‘Millenium’Allium 'Millenium'