Uszkodzenia lodowe

Uszkodzenia lodowe są nieinfekcyjnym zaburzeniem środowiskowym wywołanym głównie przez gołoledź, która obciąża gałęzie, pędy i liście. Skutkiem bywają wygięcia, rozszczepione rozwidlenia, wyłamania, naderwana kora, utrata części korony, a w ciężkich przypadkach także przewrócenie drzewa. Rany mogą później ułatwiać zasiedlenie drewna przez grzyby rozkładu i owady.

Uszkodzenia lodowe, określane także jako szkody od gołoledzi, powstają wtedy, gdy marznący deszcz zamarza na gałęziach, pędach i liściach, tworząc ciężką warstwę lodu. Obciążenie może uginać i rozrywać tkanki, szczególnie w miejscach o słabej strukturze korony.

Podatność zwiększają szerokie korony, liczne cienkie gałęzie, rozwidlenia z wrośniętą korą, współdominujące przewodniki, wcześniejsze rany, zgnilizna, susza oraz położenie na otwartej, wietrznej działce. Zimozielone krzewy, takie jak żywotniki, bukszpany, cyprysiki i młode różaneczniki, często rozchylają się pod ciężarem lodu.

Problem należy odróżnić od przemarzania tkanek, suszy fizjologicznej zimą oraz uszkodzeń solą drogową. Mogą one wystąpić jednocześnie, ale powodują inne objawy.

• Silnie wygięte w dół, rozchylone lub trwale zdeformowane gałęzie i pędy.
• Wyłamane konary, złamane wierzchołki, wiszące gałęzie oraz pęknięte rozwidlenia.
• Naderwana lub odarta kora, podłużne pęknięcia, postrzępione rany i odsłonięte bielmo.
• Spłaszczona albo asymetryczna korona; u żywotników i podobnych krzewów szerokie rozłożenie pędów.
• W ciężkich przypadkach rozłamanie pnia, podcięcie lub odsłonięcie korzeni i wywrócenie rośliny.
• Objawy opóźnione: zamieranie gałęzi, słaby wzrost, odrosty epikormiczne oraz wtórna zgnilizna drewna lub żerowanie owadów w ranach.

Uszkodzenia lodowe nie są zakaźne i nie przenoszą się z rośliny na roślinę. Ich bezpośrednią przyczyną jest mechaniczne obciążenie wywołane przez lód z marznącego deszczu. Ryzyko dodatkowo zwiększają mokry śnieg, wiatr, powtarzające się zamarzanie i odmarzanie oraz duża powierzchnia korony.

Najłatwiej łamią się gałęzie z wrośniętą korą, współdominujące pnie, konary nadmiernie wydłużone, wcześniej uszkodzone lub osłabione zgnilizną. Grzyby rozkładu drewna i owady mogą później zasiedlić rany, ale nie są pierwotną przyczyną szkody.

To zaburzenie abiotyczne i nie ma biologicznego cyklu rozwojowego. Podczas marznącego deszczu lód narasta na powierzchni rośliny, zwiększając obciążenie gałęzi i rozwidleń. Następnie tkanki wyginają się, pękają lub wyłamują. Po odwilży ujawniają się ukryte pęknięcia i naderwania.

Roślina może przez kolejne sezony odgradzać rany, odbudowywać koronę i wytwarzać nowe pędy. Odsłonięte drewno pozostaje jednak podatne na grzyby rozkładu drewna oraz owady zasiedlające osłabione lub martwe tkanki.

Najpierw oceń zagrożenie, nie wygląd rośliny. Nie podchodź do drzewa dotykającego przewodów, budynku lub innego drzewa. Duże konary, rozszczepione pnie, drzewa pochylone, wyrwane z korzeniami i gałęzie wymagające drabiny lub pilarki powinien ocenić wykwalifikowany arborysta.

• Po ustąpieniu oblodzenia usuń tylko wyraźnie złamane, zmiażdżone i luźno wiszące fragmenty.
• Wykonuj cięcia tuż poza obrączką gałęzi, bez cięcia na równo z pniem i bez pozostawiania długich kikutów. Przy ciężkich konarach stosuj technikę trzech cięć.
• Nie prostuj gwałtownie zamarzniętych krzewów, nie skręcaj pękniętych rozwidleń i nie stosuj cięcia wierzchołkowego.
• Nie maluj ran farbą ani nie zakrywaj ich rutynowo maścią; drzewo tworzy własne bariery ochronne.
• Wiosną i latem obserwuj opóźnione zamieranie, pęknięcia, wycieki, próchnienie oraz otwory owadów. Młode drzewo po utracie przewodnika może wymagać wyprowadzenia nowego przewodnika z odpowiedniego pędu.
• Jeśli krzew zimozielony zachował żywe pędy, korektę kształtu wykonuj stopniowo po ruszeniu wegetacji. Rośliny silnie rozłamane lub pozbawione większości korony mogą wymagać wymiany.

Najskuteczniejsze postępowanie ma charakter mechaniczny i pielęgnacyjny, a nie chemiczny.

• Nie strącaj lodu kijem, grabiami ani przez gwałtowne potrząsanie gałęziami; zwykle zwiększa to liczbę złamań.
• Jeśli mały krzew jest tylko ugięty, pozwól lodowi stopnieć naturalnie. Nie prostuj zamarzniętych pędów na siłę.
• Po ustąpieniu zagrożenia wytnij wyłącznie gałęzie złamane, zmiażdżone lub luźno wiszące, wykonując cięcia na właściwym poziomie przy nasadzie gałęzi.
• Usuwaj drewno i większe odłamane fragmenty z bezpośredniego sąsiedztwa rośliny, aby ograniczyć siedliska dla wtórnych szkodników i grzybów.
• Ściółkuj strefę korzeni warstwą około 5–10 cm, pozostawiając wolny kołnierz korzeniowy, oraz podlewaj podczas długiej suszy, gdy gleba nie jest zamarznięta.

• Dobieraj gatunki i odmiany odpowiednie do polskiego stanowiska, lokalnego mikroklimatu i przewidywanego obciążenia śniegiem oraz lodem.
• Sadź drzewa z odpowiednią przestrzenią dla korzeni i koron; unikaj miejsc pod liniami energetycznymi oraz bezpośrednio przy budynkach.
• W młodym wieku prowadź cięcie strukturalne: ograniczaj współdominujące przewodniki, usuwaj martwe gałęzie i koryguj słabe rozwidlenia.
• Regularnie kontroluj stare drzewa pod kątem ubytków, pęknięć, zgnilizny, wrośniętej kory i nadmiernie wydłużonych konarów.
• Przed zapowiadanym ciężkim śniegiem luźno związuj podatne, wąskie krzewy zimozielone miękką taśmą lub szeroką włókniną. Nie zaciskaj materiału i usuń go po sezonie.
• Nie dopuszczaj do zsuwania się z dachu ciężkiego śniegu na krzewy; nie odkładaj mokrego śniegu z odśnieżanej ścieżki na roślinach.
• Utrzymuj ściółkę z dala od pnia i dbaj o umiarkowane nawodnienie roślin przed zimą, szczególnie po suchej jesieni.

• Gołoledź powstaje, gdy przechłodzone krople deszczu zamarzają po zetknięciu z wychłodzonymi powierzchniami, między innymi z gałęziami.
• Rośliny zimozielone przechwytują więcej lodu dzięki liściom obecnym zimą, dlatego ich korony często rozchylają się lub łamią.
• Gałąź może wyglądać jedynie na wygiętą, a mimo to mieć ukryte pęknięcie, które ujawni się dopiero po odwilży lub rozwinięciu liści.
• W Polsce usuwanie gałęzi obumarłych lub nadłamanych jest traktowane odmiennie niż zwykłe silne redukowanie korony, ale prace przy dużych drzewach nadal wymagają oceny bezpieczeństwa i zgodności z aktualnymi przepisami.