Śródziemnomorska omacnica kukurydziana
Szkodnik

Śródziemnomorska omacnica kukurydziana

Sesamia nonagrioides Lefèbvre
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Śródziemnomorska omacnica kukurydziana

Śródziemnomorska omacnica kukurydziana, Sesamia nonagrioides, to ciepłolubny motyl z rodziny sówkowatych. Jego gąsienice początkowo żerują w pochewkach liściowych i okółku, a następnie wgryzają się do łodyg kukurydzy, gdzie drążą chodniki w rdzeniu. Młode rośliny mogą zamierać, starsze słabną, łamią się i wylegają. W Polsce nie jest to typowy, powszechnie zadomowiony szkodnik, dlatego rozpoznanie wymaga potwierdzenia.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyOkółek i pochwy liściowe kukurydzy, łodygi, międzywęźla, kolby i wiechy; rzadziej łodygi niektórych traw i sorga.
Korzystne warunkiCiepły, długi sezon wegetacyjny, ciągła uprawa kukurydzy lub traw, samosiewy kukurydzy, obecność sorga halepense oraz pozostawione wysokie resztki pożniwne sprzyjają przeżyciu i narastaniu populacji.
Poradnik roślinny

Przegląd

Gąsienice początkowo żerują w okółku, kątach liści lub pod pochwami liściowymi, po czym wgryzają się do łodygi i odżywiają rdzeniem. U młodej kukurydzy uszkodzenie stożka wzrostu może wywołać zasychanie serca, zahamowanie wzrostu albo zamieranie roślin. U starszych roślin chodniki osłabiają łodygi, zakłócają transport asymilatów i zwiększają ryzyko złamania oraz wylegania.

Objawy nie są swoiste. Podobne uszkodzenia powodują między innymi omacnica prosowianka (Ostrinia nubilalis) i inne gatunki owadów łodygowych, dlatego pewne oznaczenie wymaga oględzin gąsienicy, poczwarki lub dorosłego motyla.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • otworki wejściowe u nasady łodygi lub pod pochwami liściowymi;
  • trociniasty kał, czyli frass, wokół otworów i w kątach liści;
  • zasychanie centralnego okółka, więdnięcie młodych liści i zahamowanie wzrostu;
  • chodniki widoczne po rozcięciu łodygi oraz bladoróżowe lub różowożółte gąsienice w rdzeniu;
  • osłabione węzły, przedwczesne zasychanie liści, uszkodzenie kolb lub wiech;
  • łamanie łodyg i wyleganie starszych roślin.
Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Populacja wzrasta przy wieloletniej, nieprzerwanej uprawie kukurydzy, obecności samosiewów i chwastów trawiastych oraz pozostawieniu wysokich, nieprzyoranych resztek pożniwnych, w których zimują gąsienice. Dorosłe motyle mogą nalatywać z sąsiednich plantacji i składać jaja w osłoniętych miejscach roślin.

Na krótkie odległości szkodnik może być przemieszczany z porażonymi łodygami, zielonką lub materiałem roślinnym. Nie jest patogenem przenoszonym przez nasiona.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Dorosłe motyle są aktywne nocą i składają jaja w chronionych szczelinach między łodygą a pochwą liściową. Wylęgłe gąsienice przez krótki czas żerują na powierzchni lub w osłoniętych częściach rośliny, następnie wnikają do łodygi. W rdzeniu przemieszczają się między międzywęźlami i są znacznie mniej dostępne dla preparatów kontaktowych.

W klimacie śródziemnomorskim zwykle rozwijają się 2–4 pokolenia, jednak liczba generacji zależy od temperatury, długości dnia, szerokości geograficznej i dostępności żywicieli. Dojrzałe gąsienice często zimują w łodygach kukurydzy lub innych traw, a wiosną przepoczwarczają się w resztkach roślinnych albo w ich pobliżu.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Najpierw potwierdź obecność szkodnika, rozcinając kilka podejrzanych łodyg i sprawdzając larwy oraz frass. W małych nasadzeniach izolowane porażone rośliny można usunąć i bezpiecznie zniszczyć.

W uprawach towarowych zabiegi, jeśli są zasadne i prawnie dopuszczone, muszą być skierowane przeciwko jajom i bardzo młodym gąsienicom, zanim wnikną do łodyg. Pomocne są lustracje plantacji, pułapki feromonowe oraz lokalne komunikaty doradcze i modele sum temperatur. Po wejściu larw do łodygi zwalczanie jest znacznie trudniejsze.

Nie wykonuj zabiegu rutynowo bez monitoringu. Uwzględnij fazę rozwojową kukurydzy, próg zagrożenia, ochronę organizmów pożytecznych i rotację mechanizmów działania, aby ograniczać ryzyko odporności.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

W małych uprawach usuń i zniszcz pojedyncze silnie porażone rośliny, zanim gąsienice zakończą rozwój. Nie pozostawiaj ich na kompoście ani na skraju pola.

W ramach biologicznej ochrony zachowuj siedliska owadów pożytecznych i rozważaj wyłącznie zarejestrowane w Polsce środki mikrobiologiczne lub biologiczne, jeśli ich etykieta obejmuje daną uprawę i szkodnika. Naturalni parazytoidzi, w tym wyspecjalizowane błonkówki, mogą ograniczać liczebność larw, ale skuteczność zależy od regionu, terminu i warunków.

Najlepszy efekt daje połączenie monitoringu, niszczenia resztek łodygowych i ograniczania roślin żywicielskich na obrzeżach pola.

Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Stosuj zmianowanie z rośliną niebędącą żywicielem, szczególnie na stanowiskach z powtarzającymi się uszkodzeniami.
  • Zbieraj kukurydzę terminowo i dokładnie rozdrabniaj oraz przyoruj resztki pożniwne; unikaj pozostawiania wysokich, stojących łodyg.
  • Usuwaj samosiewy kukurydzy i zwalczaj sorgo halepense oraz inne grube trawy w pobliżu plantacji.
  • Wybieraj odmiany i mieszańce zalecane lokalnie; ewentualne odmiany odporne lub kukurydzę Bt stosuj wyłącznie zgodnie z aktualnymi przepisami i wymaganiami dotyczącymi strategii opóźniania odporności.
  • Od fazy młodych roślin regularnie sprawdzaj pochwy liściowe, okółki, świeży frass i objawy zasychania serca.
  • W Polsce podejrzane, nietypowe wystąpienie udokumentuj zdjęciami i przekaż do oceny właściwej jednostce ochrony roślin lub diagnostycznej; nie zakładaj rozpoznania wyłącznie na podstawie chodników w łodydze.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Gatunek jest przede wszystkim problemem regionów śródziemnomorskich i innych obszarów o ciepłym sezonie, a nie typowym, powszechnym szkodnikiem kukurydzy w Polsce.
  • Jaja i młode gąsienice są częściowo ukryte pod pochwami liściowymi, natomiast starsze larwy przebywają wewnątrz łodygi.
  • Oprócz kukurydzy rozwój odnotowano między innymi na sorgu, ryżu oraz wybranych trawach o grubych łodygach, takich jak Sorghum halepense, Typha domingensis, Phragmites australis i Arundo donax.
  • Wczesne wykrycie ma duże znaczenie, ponieważ po wniknięciu larwy do łodygi skuteczność wielu metod kontaktowych wyraźnie spada.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Nie stosuj programu oprysków wyłącznie na podstawie podobnych objawów. Środki ochrony roślin wolno stosować tylko wtedy, gdy konkretny produkt jest aktualnie legalnie dopuszczony w Polsce do danej uprawy i przeciwko danemu problemowi. Zawsze przestrzegaj aktualnej etykiety, dawki, terminu stosowania, okresu karencji oraz zasad ochrony zapylaczy i organizmów pożytecznych. Zabiegi kontaktowe są najskuteczniejsze przeciwko bardzo młodym gąsienicom przed wniknięciem do łodygi.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

1 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.