Roztocz truskawkowiec

Roztocz truskawkowiec (Phytonemus pallidus) jest mikroskopijnym roztoczem, które zasiedla przede wszystkim zwinięte, najmłodsze liście i pąki truskawek. Uszkodzone rośliny pozostają małe, mają pomarszczone serce, zdeformowane kwiaty i wydają drobne owoce. Szkodnik często trafia na plantację z porażonymi sadzonkami lub rozłogami, a jego obecność zwykle wymaga potwierdzenia lupą lub w laboratorium.

Phytonemus pallidus jest mikroskopijnym roztoczem, którego samice mają około 0,2–0,28 mm długości, dlatego nie można wiarygodnie rozpoznać go gołym okiem. Szkodniki pozostają schowane między młodymi, jeszcze zwiniętymi listkami, włoskami i u nasady ogonków liściowych.

Uszkodzenia wynikają z nakłuwania i wysysania soków z rozwijających się tkanek oraz z oddziaływania śliny roztoczy. Objawy stają się wyraźne dopiero po rozwinięciu wcześniej uszkodzonych liści. Podobne deformacje mogą powodować także inne roztocza, wirusy, fitotoksyczność lub zaburzenia wzrostu, dlatego przy podejrzeniu warto użyć lupy co najmniej 20-krotnie powiększającej albo zlecić analizę laboratoryjną.

• Najmłodsze liście są drobne, grube, pomarszczone, silnie pofałdowane lub pozostają częściowo zwinięte.
• Roślina przyjmuje zwarty, rozetowy pokrój; ogonki liściowe są krótkie, a wzrost wyraźnie zahamowany.
• Przy silnym porażeniu liście mogą żółknąć, zasychać i nekrotyzować.
• Pąki i kwiaty są zdeformowane, zasychają lub odpadają.
• Owoce są nieliczne, małe, twarde i słabo wykształcone; plon oraz wartość handlowa wyraźnie spadają.
• Brak charakterystycznej pajęczynki oraz skupienie objawów w młodym sercu rośliny przemawiają przeciwko typowym przędziorkom, ale nie wykluczają innych roztoczy.

Szkodnik jest najczęściej zawlekany z porażonymi sadzonkami, sadzonkami frigo i rozłogami. W obrębie plantacji przenosi się podczas zbioru i pielęgnacji przez dłonie, odzież, skrzynki, narzędzia oraz bezpośredni kontakt sąsiadujących roślin. Możliwe jest także przemieszczanie z porażonym materiałem roślinnym i przez zwierzęta.

Długotrwała wilgotność, gęsty łan i słaba wentylacja sprzyjają wzrostowi liczebności. Ponieważ roztocza ukrywają się w sercu rośliny, ogniska mogą przez długi czas pozostać niezauważone i stać się źródłem zasiedlenia kolejnych kwater.

Samice zimują w koronie truskawki, między złożonymi liśćmi i u nasady ogonków. Wiosną, wraz z rozpoczęciem wzrostu, składają jaja w osłoniętych częściach młodych tkanek. Rozwój obejmuje jajo, larwę, stadium spoczynkowe i osobnika dorosłego.

W ciepłych, wilgotnych warunkach jedno pokolenie może rozwinąć się w przybliżeniu w ciągu 2–3 tygodni, dlatego liczebność populacji potrafi szybko wzrosnąć. W polskich warunkach ryzyko narastania objawów jest szczególnie istotne od wiosny do końca lata, a dokładna liczba pokoleń zależy od temperatury, wilgotności, odmiany i sposobu prowadzenia plantacji.

W ogrodzie przy pojedynczych, silnie porażonych roślinach najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest ich całkowite wykopanie i wyrzucenie do odpadów zmieszanych; nie należy ich kompostować ani ukorzeniać z nich rozłogów. Podejrzane rośliny warto oznaczyć i oddzielić od zdrowej części uprawy.

Na większej plantacji najpierw potwierdza się problem lupą lub badaniem laboratoryjnym, ponieważ zabieg wykonany przeciwko niewłaściwemu roztoczowi może być nieskuteczny. Ochronę planuje się wokół wczesnego wykrycia, okresu przed kwitnieniem lub po zbiorach oraz dokładnego pokrycia młodych części roślin. Należy uwzględnić ochronę zapylaczy, rotację mechanizmów działania i aktualne ograniczenia etykiety. Zabiegi nie zastąpią eliminacji porażonego materiału i poprawy higieny plantacji.

Podstawą ekologicznego ograniczania szkód jest używanie zdrowych, kontrolowanych sadzonek oraz szybkie usuwanie roślin z wyraźnymi objawami. Porażonych roślin nie należy kompostować ani przeznaczać na rozłogi.

W uprawach pod osłonami i w profesjonalnych plantacjach można rozważyć biologiczne wykorzystanie drapieżnych roztoczy, między innymi gatunków z rodzaju Neoseiulus lub Amblyseius, ale dobór gatunku, termin wprowadzenia i warunki stosowania powinny wynikać z aktualnej etykiety biologicznego środka lub zaleceń doradcy. Skuteczność jest większa przy wczesnym wykryciu, zanim populacja ukryje się głęboko w koronach.

• Sadzić wyłącznie zdrowy, sprawdzony i — gdy jest dostępny — certyfikowany materiał rozmnożeniowy.
• Przed sadzeniem dokładnie oglądać korony i najmłodsze liście; podejrzane partie izolować i zlecić diagnozę.
• Nie zakładać nowej kwatery bezpośrednio przy starej, silnie porażonej lub niewyjaśnionej plantacji.
• Usuwać rośliny z objawami oraz ich rozłogi; nie wykorzystywać ich do rozmnażania.
• Czyścić narzędzia, skrzynki i ręce między partiami lub kwaterami.
• Prowadzić łan przewiewnie, unikać nadmiernego zagęszczenia i długotrwałego zwilżenia liści.
• Kontrolować serca roślin wiosną, przed kwitnieniem i po zbiorach, ponieważ objawy mogą pojawić się z opóźnieniem.

• Roztocz jest tak mały, że jego obecność najczęściej wykrywa się po objawach, a nie przez bezpośrednią obserwację.
• EPPO podaje kilka nazw używanych w starszej literaturze, między innymi Steneotarsonemus pallidus i Polyphagotarsonemus pallidus.
• W obrębie kompleksu tego gatunku opisywano formy związane z różnymi roślinami żywicielskimi; roztocza z truskawek i roślin ozdobnych nie zawsze powinny być traktowane jako identyczne pod względem specjalizacji.
• Najważniejszą drogą zawleczenia na nową plantację jest porażony materiał rozmnożeniowy, w tym sadzonki i rozłogi.