Roztocz truskawkowiec

Roztocz truskawkowiec (Phytonemus pallidus) jest mikroskopijnym roztoczem żerującym głównie w koronach, pąkach i rozwijających się liściach truskawek oraz roślin ozdobnych. Porażone rośliny mają skarłowaciały, zwarty wzrost, pomarszczone i stwardniałe liście oraz zniekształcone kwiaty. Objawy mogą przypominać wirusy, niedobory lub uszkodzenia herbicydowe, dlatego rozpoznanie warto potwierdzić pod lupą 20×.

Phytonemus pallidus jest mikroskopijnym roztoczem roślinożernym z rodziny Tarsonemidae. Dorosłe osobniki mają około 0,25 mm długości, są półprzezroczyste i zwykle niewidoczne gołym okiem. Żerują w chronionych miejscach: w koronie, pąkach wierzchołkowych, fałdach liści i na młodych, jeszcze zwiniętych organach.

Wstrzykiwane podczas żerowania wydzieliny zaburzają prawidłowe wydłużanie i rozwój tkanek. Najczęściej uszkodzenia dotyczą truskawek (Fragaria) oraz ozdobnych roślin szklarniowych, m.in. cyklamenu, fiołka afrykańskiego, begonii, gerbery, chryzantemy i pelargonii. Podobny obraz mogą powodować roztocz szeroki (Polyphagotarsonemus latus), wirusy, fitotoksyczność herbicydów oraz niedobory boru lub cynku.

• Nowe liście są małe, pomarszczone, zgrubiałe, kruche, stwardniałe lub zwijają się do środka.
• Ogonki liściowe nie wydłużają się, przez co korona przyjmuje zwarty, skarłowaciały wygląd.
• Wierzchołek może być zahamowany, brązowawy, spiżowy lub ciemnozielony.
• Pąki kwiatowe zasychają albo kwiaty rozwijają się nieprawidłowo i nie otwierają się.
• Na truskawkach silne porażenie prowadzi do karłowacenia roślin, drobnych i suchawych owoców oraz bardziej widocznych nasion.
• Roztocza i gładkie, jasne, owalne jaja można szukać w pąkach, fałdach liści, wzdłuż nerwu głównego i w koronie przy użyciu lupy co najmniej 20×. Zwykle nie wytwarzają wyraźnej pajęczyny.

Najczęściej szkodnik trafia do uprawy z porażonymi sadzonkami, rozłogami, koronami, sadzonkami zielnymi lub roślinami szklarniowymi. Później rozprzestrzenia się przez kontakt liści, ręce pracowników, rękawice, narzędzia, tace, doniczki i sprzęt używany przy zbiorze.

W gęstych uprawach szklarniowych krótkodystansowe przenoszenie może ułatwiać ruch powietrza. Na plantacjach truskawek rośliny mogą być przemieszczane między kwaterami także przez ludzi, sprzęt i zwierzęta kontaktujące się z koronami. Chłód, wysoka wilgotność oraz osłonięte, młode tkanki sprzyjają namnażaniu.

Rozwój obejmuje jajo, larwę, spoczynkową fazę nimfalną oraz osobnika dorosłego. Larwa ma trzy pary nóg, natomiast nimfy i dorosłe osobniki cztery. Jaja są gładkie, błyszczące i białawe; składane są w pąkach, fałdach młodych liści i koronach.

W zależności od temperatury i kondycji rośliny pokolenie może rozwijać się około 1–3 tygodni; przy około 20°C u truskawki opisywano rozwój trwający około 12 dni. Zapłodnione samice mogą przetrwać zimę w koronach truskawek, a następnie zostać przeniesione z sadzonkami do nowej kwatery.

1. Potwierdź rozpoznanie. Pobierz kilka reprezentatywnych roślin z pogarszającym się młodym przyrostem i przekaż je do laboratorium diagnostycznego, zwłaszcza gdy podejrzewasz roztocza szerokiego, wirusa lub fitotoksyczność.
2. Silnie porażone rośliny usuń niezwłocznie wraz z sąsiadującymi egzemplarzami, szczelnie zapakuj i wyrzuć zgodnie z lokalnymi zasadami. Nie rozmnażaj roślin z podejrzanych partii.
3. W szklarni odizoluj całą partię, ogranicz przemieszczanie pracowników i narzędzi oraz rozpocznij monitoring nowych przyrostów.
4. Wartościowy materiał rozmnożeniowy truskawki może wymagać profesjonalnego zabiegu termicznego lub innej procedury fitosanitarnej dobranej do odmiany; nie stosuj gorącej wody „na oko” w warunkach domowych.
5. Jeśli zabieg chemiczny jest konieczny, wykonuj go wyłącznie środkiem z aktualną etykietą dla konkretnej uprawy i agrofaga. Ze względu na ukryte żerowanie często potrzebne jest bardzo dokładne pokrycie i powtórzenie zgodne z etykietą, lecz nie wolno uogólniać programu z innego kraju.

Podstawą biologicznego programu są roztocza drapieżne, przede wszystkim Neoseiulus cucumeris, Amblyseius andersonii i Amblyseius swirskii; w niektórych systemach rozważa się także Neoseiulus californicus. Wprowadzaj je wcześnie, zanim deformacje młodych liści staną się nasilone, i dobieraj gatunek oraz termin do uprawy, temperatury i wilgotności zgodnie z zaleceniem dostawcy.

Usuwaj całe silnie porażone rośliny i rośliny bezpośrednio z nimi sąsiadujące. Nie przenoś ich na kompost. W przypadku truskawek korzystaj wyłącznie ze zdrowych, kontrolowanych sadzonek; przed założeniem plantacji można zasięgnąć specjalistycznej porady w sprawie profesjonalnego odkażania materiału rozmnożeniowego. Zabiegi termiczne wykonuj tylko metodą sprawdzoną dla konkretnego gatunku, ponieważ zbyt wysoka temperatura uszkadza korony i pąki.

• Kupuj materiał rozmnożeniowy z pewnego źródła; odrzucaj rośliny o zwartej, pomarszczonej koronie, zdeformowanych pąkach lub karłowatych młodych liściach.
• Nowe partie trzymaj w kwarantannie, oglądaj pod lupą 20× i nie ustawiaj ich obok roślin matecznych ani starszych nasadzeń.
• Utrzymuj czyste ławy, tace, doniczki, narzędzia i ręce; pracuj od partii zdrowych do podejrzanych.
• Usuwaj samosiewy, rośliny żywicielskie i resztki, które mogą pozostawać w pobliżu uprawy.
• Zapewnij odstępy i dostęp do koron, aby regularnie lustrować najmłodsze przyrosty.
• Na truskawkach szczególnie dokładnie kontroluj materiał przed sadzeniem oraz korony wiosną i po zbiorach; podejrzane rośliny oznacz i oddziel.

• Najczęściej zauważa się najpierw deformację rośliny, a nie samego szkodnika.
• Samice i jaja pozostają w głębi korony oraz pąków, dlatego zwykłe oglądanie liści często nie wystarcza.
• Gładkie jaja pomagają odróżnić ten gatunek od roztocza szerokiego, którego jaja mają charakterystyczne wypukłości.
• W polskich wymaganiach dotyczących materiału rozmnożeniowego truskawki (Fragaria) obecność Phytonemus pallidus jest organizmem podlegającym kontroli jakościowej.