
Psyllid ziemniaczany – Bactericera cockerelli
Bactericera cockerelli (Šulc)Krótkie przedstawienie: Psyllid ziemniaczany – Bactericera cockerelli
Psyllid ziemniaczany, Bactericera cockerelli, jest drobnym, skocznym pluskwiakiem wysysającym soki z roślin psiankowatych. Największe znaczenie ma na ziemniaku, pomidorze, papryce i oberżynie. Żerowanie może wywoływać chlorozę, zwijanie i purpurowienie liści oraz zahamowanie wzrostu, a osobniki zakażone mogą przenosić bakterie związane z chorobą zebra chip ziemniaka. W Polsce jest agrofagiem kwarantannowym niewykrywanym dotąd na roślinach.
Typowe warunki
Przegląd
Psyllid ziemniaczany jest drobnym, ruchliwym owadem o długości około 2,5–3 mm. Dorosłe osobniki przypominają miniaturowe cykady, mają przezroczyste skrzydła i zwykle jasne pasy na głowie oraz tułowiu. Po poruszeniu rośliny często skaczą lub szybko odlatują.
Jaja są żółtawe do pomarańczowych i osadzone na krótkich trzonkach. Nimfy są spłaszczone, żółtozielone lub zielone, osiągają około 0,3–1,6 mm i mają charakterystyczny obwód z drobnymi wyrostkami. Najczęściej znajdują się na spodniej stronie młodych liści.
W Polsce B. cockerelli ma status agrofaga kwarantannowego. W razie podejrzenia obecności nie należy przenosić roślin ani wykonywać pochopnych zabiegów; trzeba zabezpieczyć materiał do identyfikacji i skontaktować się z właściwą jednostką PIORiN.
Objawy i rozpoznawanie
Objawy zależą od liczebności szkodnika, wieku rośliny, gospodarza i ewentualnego udziału bakterii. Typowe są:
- chloroza i żółknięcie młodych liści;
- zwijanie liści ku górze lub deformacja blaszek;
- purpurowe albo czerwonawe przebarwienia, szczególnie u ziemniaka;
- skrócone i zgrubiałe międzywęźla, rozetowaty pokrój oraz zahamowanie wzrostu;
- więdnięcie, osłabienie, ograniczone zawiązywanie owoców i spadek plonu;
- u pomidora liczne, małe lub słabej jakości owoce;
- u ziemniaka małe, zniekształcone bulwy, a niekiedy bulwy powietrzne.
Przy przeniesieniu ‘Candidatus Liberibacter solanacearum’ bulwy ziemniaka mogą wykazywać brązowe przebarwienia i prążki miąższu, szczególnie widoczne po smażeniu. Objawy nie są jednak wystarczające do pewnego rozpoznania i wymagają potwierdzenia laboratoryjnego.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Dorosłe osobniki i nimfy nakłuwają tkanki przewodzące oraz wysysają soki floemowe. Bezpośrednie uszkodzenia wynikają z pobierania soków i toksycznego działania śliny. Zasiedlenie bywa początkowo niezauważalne, ponieważ stadia młodociane pozostają na spodniej stronie liści.
Bakteria ‘Candidatus Liberibacter solanacearum’ może być pobierana podczas żerowania na zakażonej roślinie i przekazywana kolejnym roślinom, w tym ziemniakom. Rozprzestrzenianiu sprzyjają migracje dorosłych osobników, przemieszczanie porażonych sadzonek, nakładające się terminy upraw psiankowatych oraz obecność samosiewów ziemniaka i dzikich psiankowatych.
Cykl życia i przetrwanie
Samice składają jaja pojedynczo na liściach, często w górnej części rośliny i w pobliżu brzegów blaszki. W zależności od temperatury wylęg następuje zwykle po około 3–8 dniach. Nimfy przechodzą pięć stadiów, żerując głównie na spodniej stronie liści.
W sprzyjających warunkach rozwój od wylęgu do dorosłego osobnika może trwać około 15–20 dni, lecz tempo zmienia się wraz z temperaturą i jakością rośliny. Dorosłe osobniki rozpraszają się, rozmnażają i mogą nabywać oraz przenosić bakterie podczas żerowania. W regionach o odpowiednim klimacie możliwe jest występowanie kilku pokoleń w sezonie.
W warunkach Polski największe znaczenie ma ryzyko zawleczenia z materiałem roślinnym lub importowanymi produktami oraz możliwość rozwoju w uprawach pod osłonami. Trwałe przezimowanie w gruncie zależałoby od przebiegu zimy i lokalnych warunków.
Zwalczanie i ochrona
Nie należy rozpoczynać leczenia wyłącznie na podstawie chlorozy lub zwijania liści, ponieważ podobne objawy powodują niedobory, susza, fitotoksyczność, wirusy i inne szkodniki. Sprawdź spody młodych liści pod lupą, użyj żółtych tablic lepowych i zabezpiecz podejrzany materiał do identyfikacji.
Po potwierdzeniu lub uzasadnionym podejrzeniu agrofaga kwarantannowego postępuj zgodnie z instrukcjami PIORiN. W uprawie towarowej działania mogą obejmować izolację partii, ograniczenie przemieszczania roślin, usunięcie i zniszczenie porażonego materiału oraz urzędowe środki fitosanitarne.
Jeżeli właściwe służby dopuszczą ochronę chemiczną, zabieg powinien być częścią IPM, wykonany po monitoringu i skierowany także na spody liści. Rotuj mechanizmy działania, aby ograniczać odporność, i nie opryskuj roślin kwitnących bez oceny ryzyka dla zapylaczy.
Łagodna i biologiczna ochrona
Metody biologiczne i niechemiczne należy traktować jako element monitorowanego programu integrowanej ochrony, a nie jako gwarantowane rozwiązanie po pojawieniu się agrofaga kwarantannowego.
- Stosować siatki ochronne i szczelne osłony w uprawach pod osłonami, szczególnie podczas przyjmowania nowych roślin.
- Chronić organizmy pożyteczne, w tym złotooki, biedronki i inne drapieżne owady, unikając szerokiego działania insektycydów.
- Można rozważyć biologiczne środki ochrony roślin dopuszczone w Polsce do danej uprawy i zastosowania, zawsze zgodnie z aktualną etykietą.
- Usuwać silnie zasiedlone rośliny jednoroczne i bezpiecznie je niszczyć, nie kompostując ich ani nie przenosząc w inne miejsce.
- Nie wprowadzać roślin z niepewnego źródła i nie rozmnażać materiału pochodzącego z podejrzanej partii.
W przypadku podejrzenia tego agrofaga pierwszeństwo ma powiadomienie PIORiN i diagnostyka, a nie samodzielne uwalnianie organizmów lub intensywne opryski.
Zapobieganie
W Polsce najważniejsze są zapobieganie zawleczeniu, monitoring i szybkie zgłoszenie podejrzenia:
- kupuj sadzonki i materiał rozmnożeniowy wyłącznie z wiarygodnych źródeł oraz kontroluj młode przyrosty i spody liści;
- przy uprawach pod osłonami stosuj żółte tablice lepowe przy wierzchołkach roślin i na obrzeżach, zapisując daty kontroli oraz liczbę odłowionych owadów;
- regularnie przeglądaj ziemniaki, pomidory, paprykę i oberżynę, zwłaszcza w okresie intensywnego wzrostu i przy otwieraniu szklarni;
- usuwaj samosiewy ziemniaka oraz ograniczaj dzikie psiankowate w bezpośrednim sąsiedztwie upraw, nie niszcząc bez potrzeby siedlisk organizmów pożytecznych;
- utrzymuj higienę narzędzi, stołów i szklarni oraz nie przenoś podejrzanych roślin między obiektami;
- po zbiorach likwiduj resztki roślin i nie pozostawiaj ciągłej zielonej pokrywy żywicielskiej;
- przy podejrzeniu obecności nie przewoź roślin, owoców, bulw ani odciętych pędów i skontaktuj się z właściwą jednostką PIORiN.
Ciekawostki
- B. cockerelli jest zaliczany do agrofagów kwarantannowych, których nie stwierdzono dotąd na terytorium Unii Europejskiej według dostępnych informacji fitosanitarnych.
- Dorosłe osobniki mogą być obecne na wielu roślinach przypadkowych, ale sama ich obecność nie dowodzi, że roślina umożliwia rozwój populacji.
- Najbardziej wiarygodnymi roślinami żywicielskimi są ziemniak, pomidor, papryka, oberżyna i tytoń; znaczenie mają również niektóre dzikie psiankowate oraz wybrane rośliny z rodziny powojowatych.
- Szkodnik może powodować bezpośrednie objawy określane jako psyllid yellows, nawet gdy nie doszło do przeniesienia bakterii.
- Wczesne wykrycie jest trudne, ponieważ jaja i nimfy są bardzo małe oraz ukrywają się na spodniej stronie liści.
W Polsce stosować wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie dopuszczone do obrotu i zastosowania w konkretnej uprawie oraz przeciwko konkretnemu agrofagowi. Przed zabiegiem należy sprawdzić aktualny rejestr MRiRW i etykietę środka, przestrzegać dawki, terminu karencji, liczby zabiegów oraz wymagań dotyczących ochrony zapylaczy i organizmów pożytecznych. Nie wykonywać zabiegów rutynowo ani na podstawie samego podobieństwa objawów.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Papryka (Capsicum annuum) – uprawa i pielęgnacjaCapsicum annuum
Bishop’s Crown (Capsicum annuum ‘Bishop’s Crown’)Capsicum annuum 'Bishop's Crown'
Cherry Bomb (Capsicum annuum ‘Cherry Bomb’)Capsicum annuum 'Cherry Bomb'
Papryka chili Explosive Ember (Capsicum annuum ‘Explosive Ember’)Capsicum annuum 'Explosive Ember'
Numex Twilight (Capsicum annuum ‘Numex Twilight’)Capsicum annuum 'Numex Twilight'
Purple Beauty (Capsicum annuum ‘Purple Beauty’)Capsicum annuum 'Purple Beauty'
Papryka Serrano (Capsicum annuum ‘Serrano’)Capsicum annuum 'Serrano'
Capsicum baccatum – poradnik uprawyCapsicum baccatum
Papryka chili yellow lantern (Capsicum chinense) – uprawa i pielęgnacjaCapsicum chinense
Ipomoea aquaticaIpomoea aquatica
Solanum scabrum – uprawa w PolsceSolanum scabrum
Solanum melongena – uprawa bakłażanaSolanum melongena