Pomrowik plamisty (Deroceras reticulatum)

Pomrowik plamisty (Deroceras reticulatum) jest bezmuszlowym ślimakiem lądowym i jednym z najważniejszych szkodników upraw w Polsce. Największe szkody powoduje w chłodnych, wilgotnych okresach, zwłaszcza na siewkach warzyw, kukurydzy i roślin ozdobnych. Nocą wygryza nieregularne otwory, podcina rośliny oraz uszkadza owoce, korzenie i bulwy. Rozpoznanie wymaga oceny śluzowych śladów, miejsca żerowania i budowy ciała.

Pomrowik plamisty jest małym lub średniej wielkości ślimakiem nagim o krępym, walcowatym ciele. Ubarwienie bywa szare, kremowe, brunatne lub nakrapiane, dlatego sam kolor nie wystarcza do pewnego oznaczenia. U dorosłych może być widoczny krótki kil na grzbiecie, a po spłoszeniu śluz może stać się białawy.

Gatunek żeruje przede wszystkim nocą oraz w pochmurne, wilgotne dni. W Polsce należy do najgroźniejszych ślimaków uszkadzających rośliny uprawne, ale podobne objawy mogą powodować także inne gatunki, między innymi śliniki. Przy nietypowym wyglądzie osobników identyfikację gatunkową warto potwierdzić u specjalisty.

Na liściach pojawiają się nieregularne, poszarpane otwory i zdrapane powierzchnie, często między nerwami. Młode rośliny mogą być podgryzione przy powierzchni gleby, pozbawione liścieni albo całkowicie zniszczone po wschodach.

• przerzedzone wschody i podcięte siewki;
• nieregularne wygryzienia liści, kwiatów i stożków wzrostu;
• srebrzyste ślady śluzu na roślinach, glebie, ściółce i owocach;
• płytkie rany, jamki lub bruzdy na korzeniach, bulwach i owocach, w tym truskawkach;
• ciemne, wałeczkowate odchody w pobliżu uszkodzeń i kryjówek.

Najlepiej prowadzić oględziny po zmroku lub wcześnie rano, szczególnie po deszczu albo podlewaniu. W dzień ślimaki ukrywają się pod deskami, kamieniami, grudami gleby, resztkami roślinnymi, ściółką i w zagłębieniach podłoża.

Ślimaki są przenoszone głównie z wilgotną glebą, bryłami korzeniowymi, rozsadą, doniczkami, paletami, resztkami roślinnymi i sprzętem. Lokalnie przechodzą z zachwaszczonych obrzeży pól, nieużytków, sąsiednich zagonów i wilgotnych rowów.

Populacji sprzyjają mokre stanowiska, ograniczona uprawa gleby, obfite resztki pożniwne, chwasty, gruba ściółka, szczeliny w glebie oraz częste lub wieczorne podlewanie. Ryzyko wzrasta po łagodnej zimie i wiosną z częstymi opadami.

Pomrowik plamisty jest obojnakiem jednoczesnym; zwykle dochodzi do kopulacji, ale możliwe jest także samozapłodnienie. Jaja składane są w skupieniach w wilgotnych szczelinach gleby, pod resztkami roślinnymi i w innych osłoniętych miejscach. Są początkowo przezroczyste lub półprzezroczyste, a przed wylęgiem mogą bieleć.

Rozwój jaj trwa zazwyczaj około 2–4 tygodni, lecz jaja złożone późną jesienią lub zimą mogą przetrwać do poprawy warunków. W polskim klimacie aktywność i liczebność zmieniają się zależnie od temperatury oraz wilgotności; podczas suszy i upałów osobniki chowają się w glebie, a po opadach szybko wychodzą na powierzchnię. W sprzyjających warunkach mogą występować nakładające się pokolenia. Osobniki dorosłe mogą żyć około 6–18 miesięcy i składać w ciągu życia liczne jaja.

Najpierw potwierdź obecność ślimaków, ponieważ same dziury w liściach mogą być powodowane przez gąsienice, pchełki lub inne szkodniki. Połącz nocne lustracje, pułapki kontrolne, ograniczenie kryjówek i poprawę warunków siedliskowych.

W uprawach polowych szczególną uwagę zwróć na okres od kiełkowania do kilku pierwszych liści. Przy stwierdzeniu realnego zagrożenia zastosuj wyłącznie zarejestrowany moluskocyd, zgodnie z aktualną etykietą obowiązującą w Polsce. Granulat powinien być rozmieszczony równomiernie i tak, aby ograniczać kontakt z roślinami, glebą użytkowaną przez ludzi oraz organizmami pożytecznymi. Po zabiegu kontynuuj monitoring, ponieważ nowe osobniki mogą napływać z obrzeży.

Łącz kilka metod zamiast polegać na pojedynczym zabiegu. Wieczorem lub wcześnie rano zbieraj ślimaki ręcznie i usuwaj je z obrzeży zagonów. Rozłóż deski, płaskie płytki lub odwrócone pojemniki jako pułapki kontrolne; rano sprawdzaj ich spodnią stronę i licz osobniki.

• odchwaszczaj zagony i pasy bezpośrednio przy uprawie;
• usuwaj zbędne deski, kamienie, grube warstwy liści i nadmierną ściółkę;
• podlewaj rano, kierując wodę pod rośliny, i poprawiaj odpływ wody;
• utrzymuj żywopłoty, miedze i pasy kwietne tak, aby wspierać drapieżniki, ale nie tworzyć wilgotnego schronienia tuż przy wrażliwej uprawie;
• w uprawach, dla których jest to zarejestrowane i dostępne, rozważ biologiczne preparaty oparte na nicieniu Phasmarhabditis hermaphrodita, stosowane zgodnie z instrukcją i przy odpowiedniej wilgotności gleby;
• preparaty na bazie fosforanu żelaza stosuj tylko wtedy, gdy aktualna polska etykieta dopuszcza je do danej uprawy i wskazanego zastosowania.

Pułapki z piwem mogą służyć do monitorowania, lecz zwykle nie zapewniają wystarczającej ochrony większej powierzchni i mogą przyciągać ślimaki z otoczenia.

Rozpocznij monitoring przed siewem lub sadzeniem i kontynuuj go do czasu, gdy rośliny dobrze się ukorzenią. W kilku reprezentatywnych, wilgotnych miejscach połóż deski lub płytki i sprawdzaj je rano; po deszczu kontroluj także rośliny po zmroku.

• usuń chwasty i samosiewy przed założeniem uprawy;
• nie pozostawiaj przy zagonach desek, kamieni, kęp liści ani grubych warstw ściółki;
• popraw drenaż i unikaj zbędnego podlewania wieczorem;
• sadź zdrową, dobrze zahartowaną rozsadę i zapewnij szybki wzrost początkowy;
• kontroluj materiał szkółkarski, doniczki, palety, podłoże i sprzęt przed przeniesieniem na inne stanowisko;
• po zbiorach zarządzaj resztkami roślinnymi tak, aby ograniczyć kryjówki, bez zwiększania erozji i pogarszania żyzności gleby;
• zabiegi interwencyjne planuj na okres aktywności ślimaków, zwykle po opadach lub nawadnianiu.

• Pomrowik plamisty nie ma zewnętrznej muszli, więc szybko traci wodę i jest silnie zależny od wilgotnego mikroklimatu.
• Jego ubarwienie jest zmienne; prawidłowe oznaczenie nie powinno opierać się wyłącznie na barwie ciała.
• Największe straty często powstają przed wytworzeniem kilku pierwszych liści, gdy nawet niewielka liczba ślimaków może zniszczyć całe place wschodów.
• Gatunek żywi się również obumarłą materią roślinną, dlatego resztki na powierzchni gleby mogą jednocześnie dostarczać pokarmu i kryjówek.
• Naturalnymi wrogami są między innymi chrząszcze biegaczowate, ptaki, płazy i niektóre drobne ssaki.