Poskrzypka dwunastokropkowa

Poskrzypka dwunastokropkowa (Crioceris duodecimpunctata) to rudopomarańczowy chrząszcz z dwunastoma czarnymi plamkami, związany przede wszystkim ze szparagiem lekarskim. Chrząszcze uszkadzają młode wypustki i nać, natomiast larwy często rozwijają się w jagodach. Zwykle jest mniej szkodliwa niż poskrzypka szparagowa, ale może obniżać jakość plonu i mieć znaczenie w plantacjach nasiennych.

Poskrzypka dwunastokropkowa to niewielki chrząszcz z rodziny stonkowatych (Chrysomelidae), w Polsce związany głównie ze szparagiem lekarskim (Asparagus officinalis). Dorosłe osobniki są zwykle rudopomarańczowe lub czerwonobrązowe i mają po sześć czarnych plam na każdej pokrywie, razem dwanaście.

Gatunek może współwystępować z poskrzypką szparagową (Crioceris asparagi). Nie należy przypisywać mu automatycznie silnego ogołacania naci: larwy poskrzypki dwunastokropkowej najczęściej rozwijają się w jagodach szparaga, podczas gdy larwy poskrzypki szparagowej częściej uszkadzają nać.

Dorosłe chrząszcze wygryzają płytkie dołki, blizny i nieregularne otwory w młodych wypustkach. Uszkodzone pędy mogą brunatnieć, wyginać się, zasychać na wierzchołku lub przyjmować nieregularny kształt, przez co tracą wartość handlową.

Żerowanie na młodej naci powoduje punktowe ubytki tkanek, zwykle bez rozległej defoliacji przy małej liczebności szkodnika. Jaja mogą być widoczne na powierzchni pędów lub naci i są niepożądane na plonie przeznaczonym do sprzedaży. Larwy mają jasne, kremowe do pomarańczowych ciało i często znajdują się wewnątrz rozwijających się jagód, gdzie uszkadzają miąższ oraz nasiona.

Rudopomarańczowe ubarwienie i dwanaście czarnych plam na pokrywach pomagają odróżnić ten gatunek od ciemnoniebieskiej poskrzypki szparagowej.

Źródłem zasiedlenia są dorosłe chrząszcze zimujące w resztkach naci, chwastach, ściółce i innych osłoniętych miejscach w pobliżu plantacji. Wiosną nalatują na świeżo wyrastające wypustki, żerują, a następnie składają jaja.

Lokalnemu wzrostowi liczebności sprzyjają niekoszone i zaniedbane plantacje, samosiewy szparaga, rośliny żeńskie z jagodami oraz pozostawiona po sezonie zaschnięta nać. Rozprzestrzenianie odbywa się głównie przez lot dorosłych osobników między kwaterami i pobliskimi stanowiskami szparaga.

Dorosłe chrząszcze zimują w osłoniętych miejscach: w resztkach naci, ściółce, chwastach, pod opadłymi fragmentami roślin i w innych zakamarkach w pobliżu plantacji. Wiosną, zwykle od końca kwietnia do maja w warunkach Polski, przechodzą na pojawiające się wypustki i młodą nać. Termin zależy od temperatury i przebiegu wiosny.

Po okresie żerowania i kopulacji samice składają jaja pojedynczo na tkankach szparaga. Jaja poskrzypki dwunastokropkowej są zwykle przyklejone bokiem, a nie ustawione pionowo jak jaja poskrzypki szparagowej. Wylęg następuje po kilku dniach do około tygodnia, zależnie od temperatury.

Larwy są ślimakowate, jasne lub pomarańczowe, z brązową głową. Najczęściej wgryzają się do jagód i żerują w nich około 10–14 dni, po czym opuszczają roślinę i przepoczwarczają się w glebie. W zależności od długości i ciepła sezonu może rozwinąć się jedno pokolenie, a lokalnie więcej niż jedno.

Postępowanie dobierz do potwierdzonej obecności szkodnika, fazy uprawy i wartości plonu. Najpierw usuń chrząszcze, jaja i zasiedlone jagody oraz popraw higienę plantacji. W uprawie towarowej decyzję o zabiegu chemicznym podejmuj na podstawie systematycznej lustracji i rzeczywistego zagrożenia jakością wypustek lub nasion, a nie na podstawie pojedynczych osobników.

W okresie zbioru szczególnie ważne jest zachowanie okresu karencji i niedopuszczenie do zanieczyszczenia plonu. Jeśli problem dotyczy głównie plantacji nasiennej, monitoruj jagody i larwy, ponieważ uszkodzenia mogą być niewidoczne na etapie zbioru wypustek. Przy silnym żerowaniu skonsultuj dobór legalnie zarejestrowanej ochrony z aktualnym programem ochrony roślin dla szparaga.

W małych ogrodach regularnie strząsaj lub zbieraj dorosłe chrząszcze do pojemnika z wodą z dodatkiem detergentu. Podczas lustracji usuwaj jaja z wypustek i naci, a w plantacjach nasiennych zbieraj oraz niszcz jagody z widocznymi larwami.

Chroń naturalnych wrogów, zwłaszcza larwy biedronek i parazytoidy, ograniczając niepotrzebne opryski o szerokim spektrum działania. Drób może lokalnie ograniczać liczebność owadów na nieproduktywnej części plantacji, ale nie powinien niszczyć młodych wypustek ani gleby wokół koron.

Lustrację rozpocznij wraz z pojawieniem się pierwszych wypustek i prowadź ją regularnie przez wiosnę oraz wczesne lato. Szczególnie dokładnie oglądaj młode pędy, wierzchołki naci, spodnią stronę tkanek i rośliny żeńskie z jagodami.

• Zbieraj plon często i nie pozostawiaj długo handlowych wypustek na plantacji.
• W małych nasadzeniach ręcznie usuwaj chrząszcze, jaja i silnie zasiedlone jagody.
• Po całkowitym zaschnięciu naci usuń i zagospodaruj resztki zgodnie z lokalnymi zasadami; jeśli jesienne prace uniemożliwia mróz lub śnieg, wykonaj je możliwie wcześnie wiosną.
• Ograniczaj chwasty, samosiewy szparaga i gęste, niekontrolowane resztki roślinne w obrębie oraz na obrzeżach kwatery.
• Utrzymuj równomierne nawożenie, nawadnianie i przewiewność łanu, ponieważ silna nać lepiej znosi umiarkowane żerowanie.

• Nazwa gatunkowa odnosi się do dwunastu czarnych plam widocznych na pokrywach skrzydeł.
• W Polsce gatunek jest notowany w całym kraju i żeruje na uprawnym oraz zdziczałym szparagu lekarskim.
• Larwy często wykorzystują jagody, dlatego szkodnik może mieć większe znaczenie w plantacjach nasiennych niż w młodym plonie konsumpcyjnym.
• Poskrzypki potrafią wydawać dźwięki strydulacyjne, od których wywodzi się polska nazwa tej grupy chrząszczy.