Rak bakteryjny drzew pestkowych

Rak bakteryjny drzew pestkowych, związany z bakterią Pseudomonas syringae pv. morsprunorum, najczęściej uszkadza czereśnie, wiśnie i śliwy. Może powodować zamieranie pąków i kwiatów, plamy na liściach, wycieki gumy, zgorzel pędów oraz nekrozy konarów. Objawy nasilają się po chłodnej, mokrej pogodzie, przymrozkach i uszkodzeniach. Sam wygląd zmian nie wystarcza jednak do pewnego rozpoznania.

Choroba jest znana jako rak bakteryjny drzew pestkowych, a gdy głównym gospodarzem jest wiśnia lub czereśnia — także jako rak bakteryjny wiśni. Bakteria może bytować na powierzchni pąków, liści i pędów bez wyraźnych objawów, a następnie wnikać przez aparaty szparkowe, blizny po liściach, podstawy pąków, przetchlinki oraz rany po mrozie, cięciu lub uszkodzeniach mechanicznych.

Na podatnych drzewach zakażenie prowadzi do zamierania pąków kwiatowych, zgorzeli kwiatów, plamistości liści i rozwoju zapadniętych nekroz na krótkopędach, gałęziach lub pniu. Rak, który obejmie obwód pędu, może przerwać przewodzenie wody i asymilatów, powodując zasychanie części korony, a niekiedy całego młodego drzewa.

Rozpoznanie wyłącznie na podstawie fotografii jest niepewne. Szczególne trudności sprawia odróżnienie tego patogenu od innych bakterii z rodzaju Pseudomonas, uszkodzeń przymrozkowych, raków grzybowych i brunatnej zgnilizny.

• Na pędach, gałęziach lub pniu pojawiają się zapadnięte, wydłużone, wodniste albo ciemniejące plamy, które przechodzą w nekrotyczne raki.
• Z aktywnych zmian może wypływać bursztynowa, brązowa lub czerwonobrązowa guma, zwłaszcza podczas chłodnej i wilgotnej pogody.
• Pąki kwiatowe brunatnieją i zamierają, a kwiaty mogą ulegać zgorzeli i pozostawać martwe na krótkopędach.
• Na liściach występują drobne brunatne do czarnych plamy, czasem z żółtawą obwódką; zaschnięta tkanka może wypadać, dając objaw przypominający dziurkowatość.
• Po opasaniu pędu przez nekrozę rozwija się więdnięcie i zamieranie części znajdującej się powyżej zmiany.
• Pod korą, na granicy raka, widoczne jest brunatne lub rdzawoczerwone przebarwienie drewna.

Koncentryczne plamy brunatnej zgnilizny, owocniki grzybów lub wyraźny, jednolity wzór uszkodzeń mrozowych wskazują na możliwą inną albo dodatkową przyczynę.

Rozwojowi choroby sprzyjają chłodne, deszczowe okresy, wysoka wilgotność i długie zwilżenie tkanek. Szczególnie podatne są miejsca uszkodzone przez mróz, cięcie, grad, owady, narzędzia i maszyny. Bakterie mogą pozostawać na pąkach, liściach, korze oraz w starych rakach.

Deszcz i wiatr z kroplami wody przenoszą bakterie z porażonych pędów na zdrowe tkanki. Możliwe jest także rozprzestrzenianie przez owady oraz zakażone narzędzia. Ryzyko zwiększają młode drzewa, słaby odpływ wody, uszkodzenia korzeni, susza, nadmiar azotu, niska kondycja roślin i podatna kombinacja odmiany z podkładką.

Bakteria może przetrwać zimę w rakach, pąkach, korze oraz w pozornie zdrowych pędach. Jesienią i zimą opadające liście, częste opady i blizny po liściach tworzą liczne miejsca infekcji. Wiosną, przy chłodzie i zwilżeniu, populacja bakterii zwiększa się na powierzchni pędów, pąków i liści. Wniknięcie do tkanek ułatwiają naturalne otwory oraz rany po mrozie, cięciu i otarciach.

W okresie kwitnienia zakażenie może powodować zgorzel kwiatów i pąków. W sezonie letnim, podczas gorącej i suchej pogody, liczebność bakterii oraz aktywność choroby często spadają, lecz jesienne ochłodzenie i deszcze sprzyjają ponownemu namnażaniu oraz infekcjom przez blizny liściowe. Deszcz, wiatr, owady i narzędzia przenoszą bakterie między roślinami.

Nie ma pewnego leczenia, które cofnie rozległy rak obejmujący pień lub główny konar. Przy pojedynczych, dostępnych zmianach można podczas suchej pogody wyciąć porażony odcinek znacznie poniżej widocznej granicy nekrozy, a narzędzia dezynfekować między cięciami. Silnie opanowane konary lub całe młode drzewa zwykle bezpieczniej usunąć, aby ograniczyć źródło bakterii.

Po cięciu obserwuj nowe przyrosty i miejsca ran. Nie skrob rozległych raków bez usunięcia zakażonego drewna, ponieważ może to pozostawić bakterie w tkankach. W przypadku zamierania wielu pędów, powtarzających się wycieków gumy lub dużej wartości drzewa pobierz próbkę z granicy aktywnej zmiany do specjalistycznej diagnostyki. Program ochrony, jeśli jest potrzebny, musi uwzględniać aktualnie zarejestrowane w Polsce środki i etykiety oraz nie zastąpi higieny, ograniczania ran i poprawy warunków siedliskowych.

Najważniejsze działania niechemiczne to ograniczanie źródeł inokulum i niedopuszczanie do ranienia drzew:

• W okresie suchej pogody wycinaj martwe i wyraźnie porażone gałęzie z zapasem zdrowego drewna poniżej widocznej granicy raka, o ile jest to możliwe bez nadmiernego osłabienia drzewa.
• Po każdym cięciu usuwaj chore drewno z sadu lub ogrodu; nie pozostawiaj go pod koroną ani w pryzmie kompostowej.
• Dezynfekuj narzędzia między cięciami, szczególnie przy przechodzeniu z drzewa chorego na zdrowe.
• Wybieraj zdrowy, kontrolowany materiał szkółkarski i nie sadź drzew z wyciekami gumy, martwymi pąkami lub podejrzanymi zmianami na korze.
• Unikaj zraszania liści i pni; stosuj nawadnianie kroplowe lub mikrozraszanie tak, aby nie utrzymywać długiego zwilżenia.
• Chroń pnie przed kosiarkami, podkaszarkami, otarciami podpór i uszkodzeniami zwierząt. Popraw drenaż i ogranicz stres suszy.
• Biologiczne preparaty antagonistyczne mogą mieć znaczenie pomocnicze tylko wtedy, gdy są legalnie zarejestrowane w Polsce dla danego zastosowania i użyte zgodnie z etykietą.

• Sadz drzewa w przepuszczalnej glebie, z dobrym odpływem wody; unikaj zastoisk mrozowych i stanowisk długo mokrych po opadach.
• Wybieraj odmiany i podkładki o dobrej sprawdzonej zdrowotności w lokalnych warunkach, bez podejrzanych objawów w materiale szkółkarskim.
• Wykonuj cięcie formujące i sanitarne podczas suchej pogody. Ograniczaj niepotrzebne cięcie jesienne i zimowe, gdy tkanki są często mokre lub narażone na mróz.
• Nie stosuj nadmiernego nawożenia azotem; utrzymuj równomierne nawodnienie i nie dopuszczaj do długotrwałego stresu suszy.
• Zapewnij przewiewność korony, usuwaj źródła ran i nie prowadź nawadniania nadkoronowego podczas chłodnej, wilgotnej pogody.
• Regularnie kontroluj pąki, krótkopędy, młode pędy i pień od jesieni do wiosny. Podejrzane przypadki kieruj do laboratorium diagnostycznego.

• W obrębie Pseudomonas syringae pv. morsprunorum wyróżniano rasy różniące się zakresem gospodarzy i nasileniem choroby.
• Ten sam obraz raka bakteryjnego może być powodowany przez inne patowary Pseudomonas, dlatego nazwa patogenu nie powinna być ustalana wyłącznie na podstawie wyglądu kory.
• Bakterie mogą występować na roślinie bezobjawowo, a do infekcji często potrzebują jednocześnie wilgoci oraz rany lub naturalnego otworu.
• Przymrozek nie musi być jedyną przyczyną zamierania pędów — może uszkodzić tkanki i ułatwić późniejsze zasiedlenie ich przez bakterie.