Piętnówka kapustnica (Mamestra brassicae)

Piętnówka kapustnica (Mamestra brassicae) jest polifagicznym szkodnikiem, którego gąsienice najczęściej żerują na kapuście i innych warzywach kapustnych. Młode larwy wygryzają liście, a starsze wnikają do główek oraz róż brokułu i kalafiora, pozostawiając odchody i obniżając wartość handlową plonu. Samo uszkodzenie liści nie wystarcza jednak do pewnego rozpoznania.

Dorosłe motyle są średniej wielkości, zwykle brunatnoszare i aktywne głównie o zmierzchu oraz nocą. Największe szkody powodują gąsienice, których ubarwienie może być zielone, szare, brunatne lub niemal czarne, często z jaśniejszymi podłużnymi liniami.

Brassica oleracea jest jednym z najważniejszych żywicieli, lecz piętnówka kapustnica ma szerszy zakres roślin pokarmowych. Rozpoznanie wyłącznie po wygryzionych otworach jest niepewne, ponieważ podobne uszkodzenia powodują m.in. bielinki, tantniś krzyżowiaczek, błyszczki i inne sówkowate. Do identyfikacji warto zachować gąsienicę albo wykonać wyraźne zdjęcia larwy, odchodów i miejsca żerowania.

• Młode gąsienice zeskrobują miękisz liścia, tworząc prześwitujące „okienka” lub szkieletowanie, często od spodniej strony.
• Starsze larwy wygryzają nieregularne otwory i mogą usuwać znaczne fragmenty blaszki liściowej.
• Gąsienice wchodzą do główek kapusty oraz róż kalafiora i brokułu, gdzie pozostawiają grudkowate odchody i zanieczyszczają plon.
• Silne żerowanie ogranicza powierzchnię asymilacyjną, osłabia rośliny, opóźnia tworzenie główek i obniża wartość handlową.
• Warto szukać larw, skupisk jaj, świeżych odchodów oraz śladów żerowania w centrum rośliny. Same otwory w liściach nie są objawem diagnostycznym.

Uszkodzenia powstają po złożeniu jaj przez dorosłe motyle i późniejszym żerowaniu gąsienic. Rozprzestrzenianiu sprzyjają lot motyli, przemieszczanie porażonego materiału roślinnego, samosiewy kapustnych, chwasty żywicielskie oraz pozostawione resztki pożniwne. Ciągła uprawa roślin kapustnych na tym samym stanowisku ułatwia utrzymanie populacji.

Piętnówka kapustnica zwykle zimuje w stadium poczwarki w glebie lub w materiale roślinnym znajdującym się na jej powierzchni. Wiosną i na początku lata wylatują motyle, które po kopulacji składają jaja, często grupami, na spodniej stronie liści.

Gąsienice przechodzą kilka linień. Początkowo żerują skupiskowo na liściach, a starsze rozpraszają się i mogą wnikać do główek lub róż. Po zakończeniu żerowania schodzą do gleby i przepoczwarzają się. W warunkach Polski zazwyczaj możliwe są dwa pokolenia, lecz ich liczba i termin występowania zależą od temperatury oraz przebiegu sezonu. Monitorowanie powinno być prowadzone od późnej wiosny do końca lata, ze szczególnym uwzględnieniem okresów ciepłych.

Najpierw potwierdź obecność gąsienic, ponieważ podobne objawy powodują inne gatunki. Na małych powierzchniach usuń jaja i larwy ręcznie, a silnie zasiedlone liście wytnij tylko wtedy, gdy nie osłabi to nadmiernie rośliny.

Na większych plantacjach opieraj decyzję na regularnym monitoringu, liczebności młodych larw i znaczeniu gospodarczym uszkodzeń, a nie na samym odłowie motyli. Jeżeli zabieg jest uzasadniony, kieruj go na miejsca aktywnego żerowania młodych gąsienic, unikaj okresu aktywności zapylaczy i przestrzegaj zasad rotacji mechanizmów działania zgodnie z aktualną etykietą oraz programem integrowanej ochrony.

• Na małych plantacjach ręcznie zbieraj i niszcz jaja oraz gąsienice, zwłaszcza zanim larwy wnikną do główek.
• Stosuj włókninę lub drobną siatkę entomologiczną nad młodymi roślinami, dokładnie zabezpieczając brzegi przed wlotem motyli.
• Preparaty mikrobiologiczne zawierające Bacillus thuringiensis mogą być przydatne przeciw młodym gąsienicom, ale wyłącznie w uprawach i terminach wskazanych w aktualnej polskiej etykiecie.
• Wspieraj parazytoidy i drapieżce przez ograniczenie niepotrzebnych oprysków szerokospektralnych oraz zachowanie zróżnicowanego otoczenia uprawy.
• Wykonuj zabiegi biologiczne możliwie wcześnie, ponieważ starsze gąsienice ukryte w główkach są trudniejsze do dosięgnięcia.

• Co najmniej raz w tygodniu kontroluj spodnią stronę liści, wnętrze roślin i rozwijające się główki; zapisuj liczbę jaj oraz gąsienic w różnych stadiach.
• Przed sadzeniem oglądaj rozsady i rośliny kupowane, zwracając uwagę na jaja, młode larwy i świeże odchody.
• Usuwaj samosiewy kapustnych oraz chwasty mogące podtrzymywać rozwój szkodnika, bez niszczenia całej roślinności pożytecznej wokół pola.
• Po zbiorze szybko usuwaj lub niszcz resztki roślinne. Stosuj zmianowanie i unikaj następowania po sobie wielu upraw kapustnych.
• Na działkach i w uprawach małoobszarowych osłaniaj młode rośliny siatką; kontroluj, czy pod osłoną nie znalazły się już jaja lub larwy.

• Gatunek jest polifagiczny i poza roślinami kapustnymi może wykorzystywać m.in. pomidora, sałatę, buraka oraz cebulę, jednak znaczenie gospodarcze i częstotliwość żerowania zależą od lokalnych warunków.
• Najmłodsze larwy często pozostają w skupiskach, natomiast starsze gąsienice są bardziej skryte i mogą znajdować się głęboko między liśćmi.
• Obecność dorosłych motyli nie oznacza jeszcze istotnego zagrożenia; o potrzebie ochrony decydują przede wszystkim liczebność młodych gąsienic i zakres uszkodzeń.
• Gatunek jest wykorzystywany jako cel biologicznych metod ochrony, w tym preparatów opartych na bakteriach Bacillus thuringiensis, o ile dane zastosowanie jest zgodne z aktualną etykietą w Polsce.