Brunatna zgnilizna drzew pestkowych

Brunatna zgnilizna drzew pestkowych powodowana przez Monilinia laxa rozwija się szczególnie na kwiatach, krótkopędach i młodych pędach, a później także na dojrzewających owocach. Porażone kwiaty brunatnieją, zamierają i pozostają na drzewie, zaś owoce szybko gniją, pokrywają się skupieniami zarodników i zasychają w mumie. Rozpoznanie gatunku może wymagać badań laboratoryjnych.

Monilinia laxa poraża kwiaty, krótkopędy, młode pędy, gałęzie oraz owoce drzew pestkowych. W Polsce choroba jest znana jako brunatna zgnilizna drzew pestkowych i może mieć znaczenie zwłaszcza w wilgotnych sezonach w sadach moreli, wiśni, czereśni, brzoskwini i śliwy.

Porażone kwiaty szybko brunatnieją i zamierają, często pozostając przytwierdzone do drzewa. Grzyb może przerastać z kwiatów do krótkopędów i pędów, powodując zgorzele oraz zasychanie ich wierzchołków. Na dojrzewających owocach rozwija się szybko powiększająca się brunatna plama gnilna, a następnie jasnobeżowe, szarobeżowe lub żółtawobrunatne skupienia zarodników. Owoc może wyschnąć i pozostać na drzewie jako mumia.

Podobny obraz chorobowy wywołują także inne gatunki Monilinia, między innymi M. fructigena i M. fructicola. Sama obserwacja objawów zwykle nie wystarcza do pewnego rozróżnienia gatunku.

Kwiaty: brunatnieją, więdną i zamierają, ale często pozostają na drzewie. Przy nasadzie kwiatów może pojawić się bursztynowy wyciek gumy.

Pędy i krótkopędy: poniżej porażonych kwiatów tworzą się zapadnięte, brunatne zgorzele. Powyżej obrączkującej zmiany liście więdną, brązowieją i mogą pozostawać na pędzie. W wilgotną pogodę widoczne bywają drobne, jasne skupienia zarodników.

Owoce: początkowo pojawia się niewielka, często dość twarda brunatna plama, która szybko się powiększa. Powierzchnię pokrywają nieregularne lub koncentryczne skupienia zarodników. Owoce pozostają na drzewie, gniją albo zasychają w mumie.

Po zbiorze: zgnilizna szybko przenosi się między stykającymi się owocami, szczególnie w ciepłych i wilgotnych opakowaniach lub przechowalni.

Patogen utrzymuje się między sezonami w mumiach owoców, zaschniętych kwiatach oraz porażonych pędach i krótkopędach. Wiosenne opady uruchamiają produkcję zarodników, które z deszczem, wiatrem lub owadami trafiają na kwiaty. Wielogodzinne zwilżenie podczas kwitnienia sprzyja infekcji.

Później choroba szerzy się szczególnie na owocach dojrzewających, zranionych przez grad, owady, cięcie, pękanie lub ocieranie się w skupisku. Gęste korony, słaby przewiew, długotrwałe opady, podlewanie zraszaczami i zaniedbane drzewa w pobliżu zwiększają presję infekcyjną.

Grzyb zimuje głównie w zmumifikowanych owocach, zaschniętych kwiatostanach, krótkopędach oraz pędach ze zgorzelami. Wiosną, podczas wilgotnej pogody, na tych tkankach tworzą się zarodniki konidialne, a w odpowiednich warunkach także struktury stadium doskonałego na opadłych mumiach.

Zarodniki są przenoszone przez deszcz, wiatr i owady. Najłatwiej zakażają otwarte kwiaty; grzyb może następnie przerastać przez szypułkę do krótkopędu i pędu. Na porażonych kwiatach i pędach powstają kolejne zarodniki, które rozpoczynają infekcje wtórne.

Owoce są szczególnie podatne w miarę dojrzewania oraz po uszkodzeniu skórki. Zgnilizna na owocach wytwarza liczne zarodniki, co umożliwia szybkie szerzenie się choroby w skupiskach owoców, podczas zbioru i po zbiorze. Mumie oraz porażone pędy pozostają źródłem infekcji w następnym sezonie.

Najpierw usunąć źródła infekcji: zebrać zgniłe owoce i mumie, wyciąć zaschnięte pędy oraz fragmenty z widocznymi zgorzelami. Materiał wynieść poza sad lub ogród i zutylizować zgodnie z lokalnymi zasadami. Nie pozostawiać go w pasie pod koroną.

W sezonie usuwać pojedyncze porażone owoce możliwie wcześnie, aby ograniczyć produkcję zarodników i zakażanie sąsiednich owoców. Poprawić przewiewność korony, ograniczyć czas zwilżenia oraz skorygować przyczyny ran i pękania owoców.

W sadach o regularnym zagrożeniu ochronę chemiczną planuje się przede wszystkim wokół okresu kwitnienia oraz późniejszych faz podatności owoców, na podstawie lustracji, prognozy pogody i aktualnego programu ochrony roślin sadowniczych. Należy rotować mechanizmy działania i przestrzegać etykiety; zabieg nie zastąpi usuwania mumii i chorego drewna.

W uprawie amatorskiej najważniejsze są działania ograniczające źródło zarodników i wilgotność tkanek:

• regularnie zbierać i usuwać zgniłe owoce oraz mumie z korony i powierzchni gleby; nie pozostawiać ich w kompoście przy sadzie, jeśli kompostowanie nie zapewnia higienizacji,
• w okresie spoczynku wycinać zaschnięte krótkopędy, pędy i zgorzele z zapasem zdrowej tkanki,
• prześwietlać korony, aby szybciej obsychały po deszczu,
• unikać zraszania nadkoronowego i podlewać tak, by nie moczyć kwiatów ani owoców,
• ograniczać uszkodzenia owoców przez monitoring i integrowane zwalczanie szkodników,
• owoce zbierać delikatnie, często i bez opóźnień; szybko schładzać zdrowy plon.

Biologiczne preparaty mikrobiologiczne mogą być użyteczne wyłącznie wtedy, gdy są aktualnie zarejestrowane w Polsce dla konkretnej uprawy i zastosowania, a ich etykieta określa prawidłowy termin oraz sposób użycia.

• Przed rozpoczęciem wegetacji usunąć wszystkie mumie owoców, zaschnięte kwiatostany i porażone pędy.
• Cięcie sanitarne wykonywać w suchej pogodzie, wycinając chore fragmenty poniżej widocznej zgorzeli; chorego drewna nie odkładać pod drzewem.
• Utrzymywać luźną, dobrze przewietrzaną koronę i usuwać odrosty oraz nadmiernie zagęszczające pędy.
• Unikać podlewania nadkoronowego; w razie potrzeby stosować nawadnianie przyglebowe lub kroplowe.
• Chronić owoce przed uszkodzeniami powodowanymi przez szkodniki, grad i niewłaściwy zbiór.
• Podczas dojrzewania często kontrolować drzewa i natychmiast usuwać pierwsze porażone owoce.
• Zbierać plon w odpowiednim terminie, ograniczać obijanie i szybko schładzać owoce przeznaczone do przechowywania.
• Wybierać odmiany i stanowiska o mniejszej podatności, jeśli lokalne zalecenia sadownicze dostarczają wiarygodnych danych.

• Brunatna zgnilizna może rozpocząć się od kwiatów, a następnie przejść do krótkopędu lub młodego pędu, powodując zamieranie fragmentu korony.
• Zaschnięte kwiaty i owoce-mumie nie są obojętnymi resztkami — mogą produkować zarodniki przez długi czas.
• W sadach objawy na kwiatach i pędach są często bardziej charakterystyczne dla M. laxa niż sama zgnilizna owoców.
• Uszkodzenia po gradzie, pękanie owoców oraz żerowanie szkodników tworzą łatwe miejsca wnikania patogenu.
• W Polsce nazwa choroby odnosi się do zespołu brunatnych zgnilizn powodowanych przez Monilinia spp.; oznaczenie konkretnego gatunku wymaga niekiedy testów laboratoryjnych.