Kornik drukarz

Kornik drukarz (Ips typographus) jest jednym z najważniejszych szkodników świerka w Polsce. Najczęściej rozwija się pod korą świerków osłabionych suszą, upałem, wichurami lub innymi uszkodzeniami, lecz przy dużej liczebności może przełamywać odporność także żywych drzew. Wczesne wykrycie trocin, otworów i świeżo zasiedlonych pni ułatwia szybkie usunięcie materiału przed wylotem chrząszczy.

Dorosłe chrząszcze rozpoczynają zasiedlanie zwykle w świerkach świeżo powalonych, złamanych, suszonych, przegrzanych lub osłabionych. Samiec zakłada komorę godową, a samice wygryzają pod korą chodniki macierzyste, od których odchodzą chodniki jajowe. Wylęgłe larwy żerują promieniście w łyku, a po przepoczwarczeniu młode chrząszcze wygryzają otwory wylotowe.

Podczas gradacji masowy atak może doprowadzić do zasiedlenia również żywych świerków. Objawy często pojawiają się dopiero po znacznym uszkodzeniu tkanek przewodzących, dlatego sama zielona korona nie wyklucza wczesnej obecności szkodnika.

Na korze mogą być widoczne drobne, okrągłe otwory wejściowe i wylotowe oraz świeże, jasnobrązowe lub rdzawobrązowe trociny w szczelinach kory, na pniu i u podstawy drzewa. Niekiedy pojawia się wyciek żywicy.

• Przerzedzenie i żółknięcie igliwia, następnie czerwienienie lub brunatnienie korony.
• Objawy korony często zaczynają się w jej górnej części lub na większych konarach.
• Po zdjęciu kory widoczna jest komora godowa z kilkoma chodnikami macierzystymi i odchodzącymi od nich chodnikami larwalnymi.
• W bielu może występować niebieskoszare zabarwienie związane z grzybami siniznowymi, ale nie jest ono samo w sobie dowodem obecności tego gatunku.

Objawy mogą przypominać żerowanie innych korników, suszę, uszkodzenia korzeni oraz choroby pnia. Rozpoznanie gatunkowe wymaga badania morfologicznego dorosłych osobników.

Chrząszcze rozprzestrzeniają się przede wszystkim z zasiedlonych pni, wiatrołomów, gałęzi, drewna opałowego, kory, pozostałości po cięciach oraz nieokorowanego materiału drzewnego. Lokalnie ryzyko zwiększają długotrwała susza, wysokie temperatury, burze, pożary, uszkodzenia podczas prac leśnych i nagromadzenie świeżego materiału lęgowego.

Transport drewna z korą może przenosić wszystkie stadia rozwojowe. Drewna opałowego nie należy przemieszczać na większe odległości bez sprawdzenia obowiązujących wymagań fitosanitarnych.

W Polsce chrząszcze zimują głównie pod korą jako osobniki dorosłe lub niedojrzałe. Wiosną, po odpowiednim ogrzaniu pni i powietrza, rozpoczyna się rójka. Samiec przyciąga kilka samic, które drążą chodniki jajowe w łyku. Larwy są beznogie, mają brunatną głowę i poszerzają chodniki na zewnątrz od chodnika macierzystego.

Po przepoczwarczeniu młode chrząszcze dojrzewają pod korą, a następnie wygryzają otwory wylotowe i mogą zasiedlać kolejne drzewa. W zależności od temperatury, wysokości, kondycji żywiciela i długości sezonu możliwe jest wystąpienie jednego lub więcej pokoleń w roku; termin rójki i liczba pokoleń zmieniają się regionalnie oraz między sezonami.

Po potwierdzeniu zasiedlenia priorytetem jest szybkie usunięcie materiału, w którym rozwijają się larwy i poczwarki. W przypadku drzew stojących w ogrodzie lub na działce skonsultuj ocenę z arborystą albo właściwą służbą leśną, ponieważ wycinka może wymagać zgłoszenia lub zezwolenia.

1. Oznacz i sprawdź drzewa z trocinami, otworami oraz odspajającą się korą.
2. Usuń zasiedlone pnie i konary przed wylotem dorosłych chrząszczy.
3. Okoruj drewno, rozdrobnij je lub zastosuj inną zatwierdzoną metodę zagospodarowania, która uniemożliwi dalszy rozwój owada.
4. Po usunięciu drzewa monitoruj sąsiednie świerki przez cały sezon.

Oprysk powierzchni pnia nie usuwa larw znajdujących się pod korą i nie zastępuje zabiegów sanitarnych. Interwencje chemiczne, jeśli w danym zastosowaniu są prawnie dopuszczone, powinny być wykonywane wyłącznie zgodnie z aktualną etykietą.

Najskuteczniejsze działania bez użycia insektycydów polegają na przerwaniu rozwoju szkodnika i ograniczeniu materiału lęgowego:

• regularnie kontroluj świerki po wichurach, suszy i upałach, zwracając uwagę na trociny oraz odspajającą się korę;
• zasiedlone pnie i konary usuń przed wylotem młodych chrząszczy, a następnie okoruj, rozdrobnij lub wywieź zgodnie z lokalnymi zasadami;
• nie składuj świeżego, okorowanego inaczej niż skutecznie zabezpieczone drewna świerkowego obok zdrowych świerków;
• stosuj pułapki feromonowe lub drzewa pułapkowe wyłącznie w ramach zaplanowanego monitoringu, z częstą kontrolą i terminowym zagospodarowaniem zasiedlonego materiału;
• chroń naturalnych wrogów, takich jak dzięcioły i drapieżne chrząszcze, unikając niepotrzebnych zabiegów szerokospektralnych.

Utrzymuj świerki w dobrej kondycji, podlewając głęboko podczas długotrwałej suszy, szczególnie drzewa młode i świeżo posadzone. Unikaj ranienia pni, ugniatania gleby, uszkadzania korzeni oraz prac budowlanych w strefie korzeniowej.

• Po wichurach szybko wyszukuj wywroty, złomy i drzewa z pierwszymi oznakami zasiedlenia.
• Nie pozostawiaj nieokorowanych pni i grubych gałęzi świerkowych przy żywych świerkach.
• Okoruj, zrębkowuj lub wywieź materiał przed pojawieniem się chrząszczy następnego pokolenia.
• W lasach i większych nasadzeniach prowadź monitoring rójki oraz liczebności w pułapkach feromonowych, najlepiej we współpracy ze służbami leśnymi.
• Materiał rozmnożeniowy i drewno kupuj z legalnych, kontrolowanych źródeł.

• Nazwa „kornik drukarz” odnosi się do charakterystycznego, przypominającego druk układu chodników pod korą.
• Głównym żywicielem w Europie jest świerk pospolity, choć w literaturze odnotowano także inne gatunki z rodzajów Abies, Larix, Pinus, Picea i Pseudotsuga.
• Dzięcioły często odrywają korę z zasiedlonych pni, poszukując larw i poczwarek.
• Feromony agregacyjne skupiają chrząszcze na odpowiednich drzewach, dlatego pułapki feromonowe służą przede wszystkim do monitoringu i ukierunkowanego odłowu, a nie jako samodzielna ochrona całego drzewostanu.
• W Polsce gatunek jest rodzimym elementem ekosystemów leśnych, lecz podczas gradacji może powodować rozległe zamieranie świerczyn.