Mała brązowa skoczkowata (Laodelphax striatellus)

Mała brązowa skoczkowata, Laodelphax striatellus, to niewielki pluskwiak ssący związany przede wszystkim z trawami i zbożami. W Polsce jego obecność odnotowano już wcześniej, lecz rozpoznanie na podstawie samych objawów jest niepewne. Bezpośrednie żerowanie może powodować żółknięcie, więdnięcie i zasychanie roślin, a większe znaczenie ma możliwość przenoszenia niektórych wirusów zbóż.

Mała brązowa skoczkowata jest niewielkim, brązowym, klinowatym pluskwiakiem ssącym. Nimfy i osobniki dorosłe nakłuwają tkanki roślin, szczególnie pochwy liściowe, źdźbła i młode liście, pobierając soki floemowe.

Gospodarzami o znaczeniu rolniczym są przede wszystkim trawy i zboża, w tym kukurydza, pszenica, owies, jęczmień oraz ryż. W Polsce gatunek jest odnotowany, jednak dostępne dane o jego występowaniu nie określają aktualnej liczebności ani ryzyka w poszczególnych regionach. Uszkodzenia roślin nie pozwalają na pewną identyfikację, ponieważ podobne objawy mogą powodować inne skoczki, mszyce, wirusy oraz stres środowiskowy.

Największe znaczenie tego szkodnika może wynikać z przenoszenia wybranych wirusów zbóż, między innymi wirusa pasiastości ryżu i wirusa czarnej karłowatości ryżu. Nie oznacza to, że każdy przypadek obecności owada wiąże się z infekcją wirusową.

Objawy zależą od liczebności owadów, wieku roślin, przebiegu pogody i ewentualnego przeniesienia wirusa. Przy bezpośrednim żerowaniu można obserwować:

• blednięcie, żółknięcie lub miejscowe pomarańczowo-czerwone przebarwienia liści;
• zwijanie liści, więdnięcie, zahamowanie wzrostu i spadek wigoru;
• brązowienie oraz zasychanie liści przy silnym zasiedleniu, określane jako „hopperburn”;
• osłabione krzewienie, gorszy rozwój wiech lub kłosów i potencjalny spadek plonu;
• ślady wydzielin na roślinach, choć wyraźna spadź i sadzaki nie muszą występować.

W przypadku wirusów możliwe są silne zahamowanie wzrostu, chlorotyczne lub nekrotyczne smugi, więdnięcie, rozetowaty pokrój, nierównomierne place na plantacji i karłowacenie. Objawy te nie są diagnostyczne i należy odróżnić je od niedoborów, suszy, zalania, fitotoksyczności oraz innych chorób zbóż.

Owady przemieszczają się przez chodzenie, krótkie loty i z pomocą wiatru. Źródłem zasiedlenia mogą być samosiewy zbóż, wieloletnie trawy, chwasty trawiaste, niekoszone pobocza, miedze i nieużytki. Jaja są umieszczane wewnątrz tkanek roślin, dlatego sam zewnętrzny ogląd liścia może nie ujawnić wczesnego zasiedlenia.

Ryzyko wzrasta przy sąsiedztwie młodych zbóż z długo utrzymującą się roślinnością trawiastą oraz przy ciągłym następstwie zbóż. Przenoszenie wirusa zachodzi tylko wtedy, gdy osobnik nabędzie określony wirus podczas żerowania, a następnie zaszczepi nim podatną roślinę.

Jaja są składane pojedynczo lub w grupach w tkankach dolnych części źdźbeł, pochew liściowych albo blaszek liściowych. Po wylęgu nimfy przechodzą kilka stadiów rozwojowych, a następnie pojawiają się osobniki dorosłe o długich lub krótkich skrzydłach. Zarówno nimfy, jak i dorosłe owady pobierają soki floemowe.

W warunkach klimatu umiarkowanego gatunek może zimować głównie w późniejszych stadiach nimfalnych w trawach, na miedzach, poboczach, nieużytkach i innych niekoszonych siedliskach. W Polsce termin pojawu i liczba pokoleń zależą od temperatury, dostępności gospodarzy oraz przebiegu sezonu; w lokalnych warunkach opisywano dwa pokolenia, ale nie należy traktować tej wartości jako stałej dla każdej uprawy i roku.

Osobniki dorosłe mogą przechodzić z roślin żywicielskich i samosiewów na młode zboża. Jeżeli owad nabył konkretny wirus podczas żerowania, może następnie przenieść go na kolejne podatne rośliny.

Najpierw potwierdź obecność szkodnika, ponieważ żółknięcie, zahamowanie wzrostu i smugi na liściach mają wiele możliwych przyczyn. W małych uprawach można usuwać silnie zasiedlone rośliny lub ograniczać źródła infestacji na obrzeżach, nie powodując przy tym niepotrzebnych szkód dla organizmów pożytecznych.

Na plantacjach rolniczych decyzję o ochronie podejmuje się na podstawie monitoringu liczebności, fazy rozwojowej roślin, presji z obrzeży i potwierdzonego ryzyka gospodarczego. Zabieg po wystąpieniu objawów wirusowych zwykle nie cofa infekcji, dlatego ważniejsze jest wczesne wykrycie wektora i ograniczenie jego przemieszczania.

Jeżeli podejrzewasz nową, nietypową lub wyjątkowo liczną populację, zabezpiecz okaz w pojemniku, wykonaj zdjęcia roślin i skontaktuj się z właściwą jednostką ochrony roślin lub wojewódzkim inspektoratem ochrony roślin i nasiennictwa. Nie rozpoznawaj gatunku wyłącznie na podstawie fotografii uszkodzeń.

Nie ma jednego, pewnego zabiegu biologicznego przeznaczonego wyłącznie przeciw temu gatunkowi w polskich uprawach zbóż. W integrowanej i ekologicznej ochronie warto:

• regularnie przeglądać dolne pochwy liściowe, obrzeża plantacji i młode rośliny;
• stosować czerpakowanie lub żółte tablice jako narzędzia monitoringu, nie jako samodzielną metodę oceny gatunku;
• chronić pająki, pluskwiaki drapieżne, złotooki, biedronkowate i inne naturalne organizmy pożyteczne;
• utrzymywać zróżnicowane, kwitnące miedze, ale ograniczać siedliska trawiaste bezpośrednio przylegające do młodej plantacji, jeśli stają się źródłem zasiedlenia;
• usuwać silnie porażone lub podejrzane rośliny z małych upraw i nie przenosić ich na inne stanowiska.

Preparaty mikrobiologiczne lub środki pochodzenia naturalnego należy stosować tylko wtedy, gdy są legalnie zarejestrowane dla danej uprawy i problemu w Polsce; ich skuteczność przeciw konkretnym populacjom może być zmienna.

Stosuj monitoring i ograniczaj ciągłość siedlisk gospodarzy:

• lustruj kukurydzę, pszenicę, owies i jęczmień od wschodów do początku intensywnego wzrostu, szczególnie na obrzeżach pól;
• sprawdzaj pochwy liściowe i podstawy roślin pod kątem nimf oraz drobnych, szybko poruszających się owadów;
• ograniczaj samosiewy zbóż i chwasty trawiaste przed założeniem kolejnej plantacji, zgodnie z zasadami ochrony gleby i bioróżnorodności;
• stosuj zmianowanie i unikaj wieloletniego następstwa podatnych zbóż, jeśli warunki gospodarstwa na to pozwalają;
• utrzymuj czyste, kontrolowane miejsca produkcji rozsady i materiału sadzeniowego;
• nie przemieszczaj podejrzanego materiału roślinnego między polami;
• przy nietypowych, placowych objawach połącz ocenę owadów z badaniem roślin na obecność wirusów.

W polskim klimacie szczególną uwagę warto zwrócić na wiosenne zasiedlanie młodych zbóż przez owady wychodzące z trawiastych miejsc zimowania oraz na późniejsze naloty na plantacje graniczące z nieużytkami.

Gatunek ma szeroki, lecz przede wszystkim trawiasty zakres żywicieli. W bazie EPPO kukurydza figuruje jako ważny gospodarz, a owies, ryż i pszenica jako udokumentowani gospodarze.

Laodelphax striatellus jest często mylony z innymi drobnymi pluskwiakami zasiedlającymi trawy. Pewne oznaczenie wymaga cech morfologicznych, a czasem także specjalistycznej diagnostyki.

Znaczenie gospodarcze może być większe jako wektora określonych wirusów niż jako bezpośredniego szkodnika wysysającego soki. Relacje z wirusami są jednak zależne od konkretnego patogenu, populacji owada i gospodarza.

EPPO wykazuje obecność gatunku w Polsce, ale dostępna ocena opiera się na starszych danych i nie zastępuje współczesnego monitoringu polowego.