Gruzłek cynobrowy
Choroba

Gruzłek cynobrowy

Nectria cinnabarina
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Gruzłek cynobrowy

Gruzłek cynobrowy to choroba grzybowa osłabionych drzew i krzewów liściastych, związana z Nectria cinnabarina. Najbardziej charakterystyczne są zamierające pędy oraz drobne, wypukłe poduszeczki zarodnikujące w kolorze kremowym, łososiowym, koralowym lub pomarańczowoczerwonym, wyrastające przez spękaną korę. Najważniejsze są cięcie sanitarne, higiena i poprawa kondycji roślin.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyGałęzie, pędy, konary, kora, kambium i zewnętrzne partie bielu; u jabłoni także krótkopędy, nasady pędów i blizny po ogonkach liściowych.
Korzystne warunkiRany po cięciu i złamaniach, martwe drewno, susza, stres po przesadzeniu, uszkodzenia korzeni, zbita gleba, uszkodzenia mrozowe i słoneczne, długotrwała wilgotna pogoda oraz pozostawione w koronie porażone drewno.
Poradnik roślinny

Przegląd

Gruzłek cynobrowy występuje na wielu drzewach i krzewach liściastych w ogrodach, sadach, parkach i lasach. W Polsce grzyb jest pospolity i najczęściej poraża rośliny osłabione albo rosnące w niekorzystnych warunkach.

Typowy obraz obejmuje zamierającą gałąź lub pęd, zapadnięte brunatnoszare zrakowacenie oraz drobne, poduszeczkowate struktury grzyba przebijające się przez korę. Ich barwa zmienia się od kremowej i łososiowej do koralowej, pomarańczowoczerwonej, brunatnej lub prawie czarnej. Objawy mogą przypominać inne choroby kory, dlatego przy zamieraniu konaru, przewodnika lub cennego drzewa wskazana jest konsultacja arborystyczna albo diagnostyka laboratoryjna.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

Pierwszym sygnałem bywają martwe krótkopędy i gałęzie, zauważalne często wczesną wiosną, gdy pąki nie rozwijają się lub młode pędy więdną. Na korze pojawiają się zapadnięte, ciemnobrązowe do szarobrązowych plamy i zrakowacenia, często przy nasadzie gałęzi, w miejscu cięcia, złamania, pęknięcia mrozowego albo innego uszkodzenia.

  • drobne, wypukłe poduszeczki zarodnikujące wyrastające przez spękania kory;
  • barwa struktur od kremowej, łososiowej i koralowej do pomarańczowoczerwonej, brunatnej lub czarnej z wiekiem;
  • więdnięcie części korony powyżej zrakowacenia, przerzedzenie ulistnienia, przedwczesne przebarwianie i opadanie liści;
  • zamieranie gałęzi po opasaniu ich przez zrakowacenie.

U jabłoni choroba może przypominać zarazę ogniową, ale zwykle nie tworzy typowego zakrzywienia młodego pędu w kształt pastorału.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Do infekcji dochodzi zwykle wtedy, gdy zarodniki osiądą na świeżej ranie po cięciu, złamaniu lub uszkodzeniu mrozowym, na martwym czopie albo na korze osłabionej suszą i stresem po przesadzeniu. Ryzyko zwiększają także uszkodzenia korzeni, zagęszczenie gleby, niedostateczna przestrzeń dla systemu korzeniowego, oparzenia słoneczne i gwałtowne zjawiska pogodowe.

Martwe gałęzie pozostawione w koronie oraz porażone drewno leżące w sadzie lub ogrodzie wytwarzają kolejne zarodniki. Przenoszenie następuje głównie z deszczem i rozbryzgiem wody, ale może być nasilane przez pracę narzędziami na mokrych roślinach.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Nectria cinnabarina przetrwa w porażonym drewnie, martwych gałęziach, zrakowaceniach i strukturach zarodnikujących. W wilgotnych okresach późnej zimy i wiosny mogą tworzyć się czerwone do brunatnoczerwonych otocznie, w których powstają zarodniki workowe. W sezonie wegetacyjnym na korze rozwijają się przede wszystkim poduszeczkowate sporodochia wytwarzające zarodniki konidialne.

Zarodniki są przenoszone przez deszcz, rozbryzgi wody, wiatr z opadem, kontakt z mokrą korą oraz czynności pielęgnacyjne. Najłatwiej zakażają świeże rany, martwe fragmenty gałęzi, pęknięcia mrozowe i tkanki osłabione niedoborem wody. Grzyb może następnie przechodzić z martwego drewna do sąsiadującej żywej tkanki, zakłócać jej funkcjonowanie i powodować zamieranie części gałęzi.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Nie ma praktycznego sposobu na wyleczenie zrakowacenia, które rozwinęło się wewnątrz gałęzi. Podczas suchej pogody usuń porażone gałęzie, tnąc poniżej widocznej zmiany w zdrowym drewnie albo prawidłowo przy kołnierzu gałęzi. Narzędzia czyść i dezynfekuj między cięciami, szczególnie gdy przechodzisz z drzewa chorego na zdrowe.

Jeżeli zmiana obejmuje główny konar, pień lub przewodnik, nie wybieraj rozległego wycinania kory i drewna. Takie zabiegi mogą osłabić konstrukcję drzewa; potrzebna jest ocena arborysty oraz potwierdzenie diagnozy. Drzewa z rozległym opasaniem pnia, pogarszającą się stabilnością lub nieodwracalnie przerzedzoną koroną mogą wymagać usunięcia ze względów bezpieczeństwa.

Po cięciu popraw kondycję rośliny: ogranicz suszę, skoryguj błędy podlewania, nie uszkadzaj szyjki korzeniowej i obserwuj, czy nie pojawiają się nowe ogniska. Przed rozważeniem ochrony chemicznej potwierdź rozpoznanie, ponieważ podobne objawy powodują także inne grzyby z rodzaju Neonectria i inne patogeny zrakowaceń.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Najskuteczniejsze postępowanie bez chemii polega na połączeniu higieny, prawidłowego cięcia i poprawy warunków wzrostu. W czasie suchej pogody usuń martwe, złamane i silnie porażone gałęzie, prowadząc cięcie do zdrowego drewna lub przy nasadzie gałęzi, bez pozostawiania długich czopów. Nie wycinaj rozległych zmian z głównego pnia ani grubego konaru na własną rękę.

  • dezynfekuj narzędzia po kontakcie z porażonym drewnem;
  • usuń z korony i otoczenia źródła martwego drewna oraz nie wykorzystuj porażonych gałęzi jako podpór;
  • nie rozdrabniaj silnie porażonego materiału na ściółkę przy zdrowych drzewach;
  • podlewaj drzewa podczas suszy, szczególnie w pierwszych sezonach po posadzeniu, unikając stałego moczenia pni i szyjek korzeniowych;
  • ograniczaj uszkodzenia mechaniczne, mrozowe i wynikające z nieprawidłowego cięcia.

Preparaty biologiczne nie zastępują usunięcia źródła inokulum i nie powinny być traktowane jako pewne lekarstwo na zrakowacenie wewnątrz gałęzi.

Poradnik roślinny

Zapobieganie

Wybieraj zdrowy, dobrze zahartowany materiał szkółkarski i sadź drzewa w miejscu z odpowiednim odpływem wody, światłem oraz przestrzenią dla korzeni. Nowo posadzone i osłabione suszą rośliny podlewaj głęboko i regularnie, zwłaszcza w polskich okresach letniej suszy; unikaj jednak cyklu silnego przesuszenia i późniejszego zalewania.

  • wykonuj cięcie zgodnie z naturalnym kołnierzem gałęzi, bez cięć na równo z pniem;
  • nie usuwaj dużych gałęzi bez potrzeby i nie pracuj na mokrej korze, jeśli można tego uniknąć;
  • po wichurach i wiosną kontroluj drzewa liściaste oraz jabłonie pod kątem martwych pędów i poduszeczek grzyba;
  • usuwaj złamane i martwe drewno, zanim stanie się stałym źródłem zarodników;
  • chroń pnie i nasady gałęzi przed kosami spalinowymi, kosiarkami, zwierzętami i uszkodzeniami zimowymi;
  • przy dużych zrakowaceniach pnia lub przewodnika zasięgnij opinii certyfikowanego arborysty.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Nazwa choroby odnosi się do koralowej lub cynobrowej barwy poduszeczek zarodnikujących.
  • Grzyb jest często saprotrofem martwego drewna i jego obecność może wskazywać na wcześniejsze osłabienie rośliny, a nie na pierwotną przyczynę zamierania.
  • Gatunek ma stadium bezpłciowe tradycyjnie nazywane Tubercularia vulgaris.
  • Na niektórych żywicielach, w tym na robinii akacjowej, może powodować rzeczywiście szkodliwe zrakowacenia konarów i pni.
  • Gruzłek cynobrowy rzadko poraża drzewa iglaste; typowy jest dla roślin liściastych.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Nie stosuj fungicydu bez potwierdzenia rozpoznania. W Polsce używaj wyłącznie środków ochrony roślin legalnie dopuszczonych do zastosowania na konkretnym gatunku rośliny i przeciwko danemu problemowi; przestrzegaj aktualnej etykiety, dawki, terminu oraz wymagań dotyczących bezpieczeństwa. W przypadku tego patogenu podstawą ochrony jest higiena, cięcie i ograniczanie stresu roślin.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

47 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.