
Gruzłek cynobrowy
Nectria cinnabarinaKrótkie przedstawienie: Gruzłek cynobrowy
Gruzłek cynobrowy to choroba grzybowa osłabionych drzew i krzewów liściastych, związana z Nectria cinnabarina. Najbardziej charakterystyczne są zamierające pędy oraz drobne, wypukłe poduszeczki zarodnikujące w kolorze kremowym, łososiowym, koralowym lub pomarańczowoczerwonym, wyrastające przez spękaną korę. Najważniejsze są cięcie sanitarne, higiena i poprawa kondycji roślin.
Typowe warunki
Przegląd
Gruzłek cynobrowy występuje na wielu drzewach i krzewach liściastych w ogrodach, sadach, parkach i lasach. W Polsce grzyb jest pospolity i najczęściej poraża rośliny osłabione albo rosnące w niekorzystnych warunkach.
Typowy obraz obejmuje zamierającą gałąź lub pęd, zapadnięte brunatnoszare zrakowacenie oraz drobne, poduszeczkowate struktury grzyba przebijające się przez korę. Ich barwa zmienia się od kremowej i łososiowej do koralowej, pomarańczowoczerwonej, brunatnej lub prawie czarnej. Objawy mogą przypominać inne choroby kory, dlatego przy zamieraniu konaru, przewodnika lub cennego drzewa wskazana jest konsultacja arborystyczna albo diagnostyka laboratoryjna.
Objawy i rozpoznawanie
Pierwszym sygnałem bywają martwe krótkopędy i gałęzie, zauważalne często wczesną wiosną, gdy pąki nie rozwijają się lub młode pędy więdną. Na korze pojawiają się zapadnięte, ciemnobrązowe do szarobrązowych plamy i zrakowacenia, często przy nasadzie gałęzi, w miejscu cięcia, złamania, pęknięcia mrozowego albo innego uszkodzenia.
- drobne, wypukłe poduszeczki zarodnikujące wyrastające przez spękania kory;
- barwa struktur od kremowej, łososiowej i koralowej do pomarańczowoczerwonej, brunatnej lub czarnej z wiekiem;
- więdnięcie części korony powyżej zrakowacenia, przerzedzenie ulistnienia, przedwczesne przebarwianie i opadanie liści;
- zamieranie gałęzi po opasaniu ich przez zrakowacenie.
U jabłoni choroba może przypominać zarazę ogniową, ale zwykle nie tworzy typowego zakrzywienia młodego pędu w kształt pastorału.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Do infekcji dochodzi zwykle wtedy, gdy zarodniki osiądą na świeżej ranie po cięciu, złamaniu lub uszkodzeniu mrozowym, na martwym czopie albo na korze osłabionej suszą i stresem po przesadzeniu. Ryzyko zwiększają także uszkodzenia korzeni, zagęszczenie gleby, niedostateczna przestrzeń dla systemu korzeniowego, oparzenia słoneczne i gwałtowne zjawiska pogodowe.
Martwe gałęzie pozostawione w koronie oraz porażone drewno leżące w sadzie lub ogrodzie wytwarzają kolejne zarodniki. Przenoszenie następuje głównie z deszczem i rozbryzgiem wody, ale może być nasilane przez pracę narzędziami na mokrych roślinach.
Cykl życia i przetrwanie
Nectria cinnabarina przetrwa w porażonym drewnie, martwych gałęziach, zrakowaceniach i strukturach zarodnikujących. W wilgotnych okresach późnej zimy i wiosny mogą tworzyć się czerwone do brunatnoczerwonych otocznie, w których powstają zarodniki workowe. W sezonie wegetacyjnym na korze rozwijają się przede wszystkim poduszeczkowate sporodochia wytwarzające zarodniki konidialne.
Zarodniki są przenoszone przez deszcz, rozbryzgi wody, wiatr z opadem, kontakt z mokrą korą oraz czynności pielęgnacyjne. Najłatwiej zakażają świeże rany, martwe fragmenty gałęzi, pęknięcia mrozowe i tkanki osłabione niedoborem wody. Grzyb może następnie przechodzić z martwego drewna do sąsiadującej żywej tkanki, zakłócać jej funkcjonowanie i powodować zamieranie części gałęzi.
Zwalczanie i ochrona
Nie ma praktycznego sposobu na wyleczenie zrakowacenia, które rozwinęło się wewnątrz gałęzi. Podczas suchej pogody usuń porażone gałęzie, tnąc poniżej widocznej zmiany w zdrowym drewnie albo prawidłowo przy kołnierzu gałęzi. Narzędzia czyść i dezynfekuj między cięciami, szczególnie gdy przechodzisz z drzewa chorego na zdrowe.
Jeżeli zmiana obejmuje główny konar, pień lub przewodnik, nie wybieraj rozległego wycinania kory i drewna. Takie zabiegi mogą osłabić konstrukcję drzewa; potrzebna jest ocena arborysty oraz potwierdzenie diagnozy. Drzewa z rozległym opasaniem pnia, pogarszającą się stabilnością lub nieodwracalnie przerzedzoną koroną mogą wymagać usunięcia ze względów bezpieczeństwa.
Po cięciu popraw kondycję rośliny: ogranicz suszę, skoryguj błędy podlewania, nie uszkadzaj szyjki korzeniowej i obserwuj, czy nie pojawiają się nowe ogniska. Przed rozważeniem ochrony chemicznej potwierdź rozpoznanie, ponieważ podobne objawy powodują także inne grzyby z rodzaju Neonectria i inne patogeny zrakowaceń.
Łagodna i biologiczna ochrona
Najskuteczniejsze postępowanie bez chemii polega na połączeniu higieny, prawidłowego cięcia i poprawy warunków wzrostu. W czasie suchej pogody usuń martwe, złamane i silnie porażone gałęzie, prowadząc cięcie do zdrowego drewna lub przy nasadzie gałęzi, bez pozostawiania długich czopów. Nie wycinaj rozległych zmian z głównego pnia ani grubego konaru na własną rękę.
- dezynfekuj narzędzia po kontakcie z porażonym drewnem;
- usuń z korony i otoczenia źródła martwego drewna oraz nie wykorzystuj porażonych gałęzi jako podpór;
- nie rozdrabniaj silnie porażonego materiału na ściółkę przy zdrowych drzewach;
- podlewaj drzewa podczas suszy, szczególnie w pierwszych sezonach po posadzeniu, unikając stałego moczenia pni i szyjek korzeniowych;
- ograniczaj uszkodzenia mechaniczne, mrozowe i wynikające z nieprawidłowego cięcia.
Preparaty biologiczne nie zastępują usunięcia źródła inokulum i nie powinny być traktowane jako pewne lekarstwo na zrakowacenie wewnątrz gałęzi.
Zapobieganie
Wybieraj zdrowy, dobrze zahartowany materiał szkółkarski i sadź drzewa w miejscu z odpowiednim odpływem wody, światłem oraz przestrzenią dla korzeni. Nowo posadzone i osłabione suszą rośliny podlewaj głęboko i regularnie, zwłaszcza w polskich okresach letniej suszy; unikaj jednak cyklu silnego przesuszenia i późniejszego zalewania.
- wykonuj cięcie zgodnie z naturalnym kołnierzem gałęzi, bez cięć na równo z pniem;
- nie usuwaj dużych gałęzi bez potrzeby i nie pracuj na mokrej korze, jeśli można tego uniknąć;
- po wichurach i wiosną kontroluj drzewa liściaste oraz jabłonie pod kątem martwych pędów i poduszeczek grzyba;
- usuwaj złamane i martwe drewno, zanim stanie się stałym źródłem zarodników;
- chroń pnie i nasady gałęzi przed kosami spalinowymi, kosiarkami, zwierzętami i uszkodzeniami zimowymi;
- przy dużych zrakowaceniach pnia lub przewodnika zasięgnij opinii certyfikowanego arborysty.
Ciekawostki
- Nazwa choroby odnosi się do koralowej lub cynobrowej barwy poduszeczek zarodnikujących.
- Grzyb jest często saprotrofem martwego drewna i jego obecność może wskazywać na wcześniejsze osłabienie rośliny, a nie na pierwotną przyczynę zamierania.
- Gatunek ma stadium bezpłciowe tradycyjnie nazywane Tubercularia vulgaris.
- Na niektórych żywicielach, w tym na robinii akacjowej, może powodować rzeczywiście szkodliwe zrakowacenia konarów i pni.
- Gruzłek cynobrowy rzadko poraża drzewa iglaste; typowy jest dla roślin liściastych.
Nie stosuj fungicydu bez potwierdzenia rozpoznania. W Polsce używaj wyłącznie środków ochrony roślin legalnie dopuszczonych do zastosowania na konkretnym gatunku rośliny i przeciwko danemu problemowi; przestrzegaj aktualnej etykiety, dawki, terminu oraz wymagań dotyczących bezpieczeństwa. W przypadku tego patogenu podstawą ochrony jest higiena, cięcie i ograniczanie stresu roślin.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Acer tataricum ginnala – uprawa i pielęgnacjaAcer tataricum ginnala
Acer tataricum – klon tatarskiAcer tataricum
Acer saccharum – uprawa i pielęgnacjaAcer saccharum
Acer saccharinumAcer saccharinum
Acer rubrum – uprawa i pielęgnacjaAcer rubrum
Acer pseudoplatanus – uprawa i pielęgnacjaAcer pseudoplatanus
Klon pospolity (Acer platanoides) – profil i pielęgnacjaAcer platanoides
Acer palmatumAcer palmatum
Acer negundo – uprawa i pielęgnacjaAcer negundo
Acer japonicum – uprawa i pielęgnacjaAcer japonicum
Acer griseum – uprawa i pielęgnacjaAcer griseum
Acer campestre – uprawa i pielęgnacjaAcer campestre