Chrabąszcz majowy

Chrabąszcz majowy (Melolontha melolontha) jest dużym chrząszczem, którego dorosłe osobniki wygryzają nieregularne ubytki w liściach drzew i krzewów, natomiast pędraki przez kilka lat żerują w glebie na korzeniach. W Polsce szkodnik ma znaczenie głównie lokalne, szczególnie na glebach lekkich, w szkółkach, na trawnikach i w nasadzeniach położonych w pobliżu lasów.

Chrabąszcz majowy (Melolontha melolontha) jest dużym chrząszczem o długości zwykle około 20–25 mm. Ma brunatne pokrywy skrzydeł, ciemniejszy tułów i charakterystyczne wachlarzykowate czułki u samca. Dorosłe chrząszcze pojawiają się w Polsce najczęściej od końca kwietnia do końca maja lub początku czerwca i żerują na liściach drzew oraz krzewów liściastych.

Najpoważniejsze szkody powodują pędraki, czyli larwy żyjące w glebie. Uszkadzają korzenie traw, siewek, młodych krzewów, drzew oraz innych roślin uprawnych. Gatunek jest polifagiczny, ale znaczenie gospodarcze i preferencje żywieniowe zależą od gleby, wieku larw, dostępności korzeni i lokalnej populacji.

W Polsce należy odróżnić go od podobnych pędraków guniaka czerwczyka, chrabąszcza kasztanowca i ogrodnicy niszczylistki. Sam wspólny wygląd białej, wygiętej larwy nie wystarcza do pewnego oznaczenia.

Dorosłe chrząszcze wygryzają w liściach nieregularne otwory, zatokowe ubytki brzegów i większe części blaszki liściowej. Przy dużej liczebności mogą powodować częściowe ogołocenie korony, zwłaszcza młodych drzew i krzewów.

Pędraki uszkadzają drobne korzenie i szyjkę korzeniową. Rośliny słabiej rosną, więdną mimo odpowiedniej wilgotności, żółkną, gorzej się przyjmują i mogą zamierać. Na trawnikach widoczne są przerzedzenia, żółknięcie, place obumierającej darni oraz łatwe odrywanie płatów darni z powodu przegryzionych korzeni.

Ptaki, krety, jeże, skunksy lub inne zwierzęta mogą rozrywać darń w poszukiwaniu pędraków. Objawy mogą jednak wynikać także z suszy, chorób korzeni, zagęszczenia gleby albo żerowania innych larw.

Uszkodzenia wynikają z żerowania, a nie z infekcji patogenem. Samice składają jaja w glebie, zwykle tam, gdzie występuje darń, trawy lub inne korzenie zielne. Larwy pozostają w strefie korzeniowej i stopniowo przemieszczają się w poszukiwaniu pokarmu.

Lokalne populacje mogą wzrastać na glebach lekkich, w pobliżu lasów, pastwisk, nieużytków i trwałych użytków zielonych. Stadium larwalne może być przenoszone wraz z zanieczyszczoną glebą, darnią, bryłą korzeniową lub podłożem szkółkarskim. Objawy na roślinach nie pozwalają jednak odróżnić tego gatunku od innych pędraków.

W warunkach Polski rozwój zwykle trwa około 3–4 lat, choć długość cyklu zależy od temperatury, wilgotności, wysokości nad poziomem morza, gleby i dostępności pokarmu. Zimują pędraki w glebie, a w niektórych sytuacjach także chrząszcze dojrzałe.

Po wiosennym wylocie dorosłe osobniki żerują, odbywają kopulację i składają jaja w grupach w glebie, często na terenach trawiastych, w darni, na obrzeżach pól i w pobliżu zadrzewień. Młode larwy wylęgają się po kilku tygodniach i początkowo zjadają drobne korzenie. Starsze stadia są żarłoczniejsze i powodują największe straty.

Dojrzały pędrak przepoczwarcza się w komorze glebowej. Nowe chrząszcze pozostają w glebie do następnej wiosny, gdy pojawia się kolejny lot godowy.

Przed zabiegiem pobierz próbki gleby z kilku miejsc, sprawdź liczbę pędraków i oceń stopień zniszczenia korzeni. Na małych drzewach i krzewach dorosłe chrząszcze można strząsać na rozłożoną płachtę w chłodniejszych porach dnia i usuwać.

Przy uszkodzeniu korzeni popraw warunki wzrostu roślin, ogranicz dodatkowy stres wodny i usuń silnie zamierające egzemplarze wraz z możliwie dużą częścią bryły korzeniowej. Przed sadzeniem na silnie zasiedlonej powierzchni rozważ zmianę terminu lub miejsca nasadzenia, dokładną uprawę gleby i kontrolę materiału roślinnego.

Zabieg chemiczny powinien być ostatecznością i wymagać potwierdzenia agrofaga, uzasadnienia ekonomicznego oraz sprawdzenia aktualnej polskiej etykiety. Preparaty nalistne skierowane na dorosłe chrząszcze nie rozwiązują problemu pędraków w glebie.

Najpierw potwierdź obecność pędraków, wykopując kilka płatów darni lub pobierając próbki gleby wokół więdnących roślin. Nie zwalczaj larw bez oceny ich liczebności i rzeczywistego uszkodzenia korzeni.

• Na małych powierzchniach wybieraj pędraki ręcznie podczas przekopywania gleby i usuwaj dorosłe chrząszcze z roślin w czasie żerowania.
• Po stwierdzeniu lokalnego problemu ograniczaj sąsiednie, długo utrzymywane powierzchnie trawiaste i dokładnie sprawdzaj darń, bryły korzeniowe oraz podłoże przy zakupie roślin.
• Utrzymuj trawnik w dobrej kondycji, lecz unikaj nadmiernego podlewania i niepotrzebnego nawożenia azotem.
• W małych nasadzeniach stosuj siatki przeciw owadom podczas wiosennego lotu dorosłych chrząszczy.
• W sprzyjających warunkach można rozważyć biologiczne preparaty zawierające entomopatogeniczne nicienie, ale ich skuteczność zależy od gatunku, stadium larwy, temperatury i wilgotności gleby; używaj wyłącznie produktów dopuszczonych w Polsce i zgodnie z etykietą.
• Chroń ptaki i inne naturalne organizmy żerujące na pędrakach, unikając nieselektywnych zabiegów.

Przed założeniem trawnika, sadu, plantacji lub nasadzenia szkółkarskiego sprawdzaj glebę i materiał roślinny pod kątem pędraków. Szczególną uwagę zwracaj na działki sąsiadujące z lasem, pastwiskiem lub wieloletnią darnią.

• Wykonuj punktowe odkrywki gleby i kontroluj korzenie roślin wykazujących osłabienie.
• Utrzymuj równomierne, umiarkowane nawadnianie oraz prawidłowe koszenie i nawożenie trawnika.
• Nie przenoś darni, ziemi ani roślin z nieznanego źródła bez kontroli bryły korzeniowej.
• W małych, wartościowych nasadzeniach stosuj fizyczne osłony w okresie wiosennego lotu.
• Usuwaj chwasty wieloletnie, zwłaszcza na obrzeżach upraw, jeśli lokalna obserwacja wskazuje na ich znaczenie jako źródła korzeni dla larw.
• Dokumentuj dorosłe chrząszcze i larwy zdjęciami; przy nietypowym lub masowym wystąpieniu skonsultuj oznaczenie z doradcą ochrony roślin lub właściwą służbą fitosanitarną.

• Polska nazwa „chrabąszcz majowy” odnosi się do typowego wiosennego okresu lotu, ale termin może przesuwać się zależnie od pogody.
• Larwy są podziemnymi roślinożercami i mogą przemieszczać się wzdłuż rzędów roślin, dlatego uszkodzenia często pojawiają się pasami lub placami.
• Korzenie mniszka lekarskiego (Taraxacum officinale) są w badaniach często wskazywane jako szczególnie atrakcyjne dla larw, ale nie oznacza to wyłącznego żywiciela.
• Dorosłe chrząszcze mogą gromadzić się w koronach drzew, gdzie jednocześnie żerują i odbywają lot godowy.
• Pędraki chrabąszcza majowego są trudne do odróżnienia od larw innych żukowatych bez oceny cech końca odwłoka, rastera i budowy ciała.