Bielinek rzepnik

Bielinek rzepnik (Pieris rapae) jest pospolitym motylem, którego zielone, aksamitne gąsienice żerują głównie na kapustowatych. Wygryzają nieregularne otwory, mogą niszczyć młode rośliny, a przed zbiorem wchodzić do główek kapusty, róż brokułu i kalafiora. W Polsce zwykle występuje kilka nakładających się pokoleń, dlatego najważniejsze są regularny monitoring i ochrona młodych nasadzeń.

Bielinek rzepnik (Pieris rapae) jest motylem z rodziny bielinkowatych (Pieridae). Szkodliwe są przede wszystkim gąsienice, zwykle zielone, stosunkowo krępe i pokryte delikatnym owłosieniem. Dorosłe motyle są białe lub kremowobiałe, z ciemnymi plamkami na przednich skrzydłach.

Gatunek żeruje głównie na roślinach z rodziny kapustowatych. W Polsce może być mylony z bielinkiem kapustnikiem (Pieris brassicae) oraz z gąsienicami tantnisia krzyżowiaczka i piętnówki kapustnicy. Gąsienice bielinka rzepnika nie poruszają się charakterystycznym ruchem „zginania” jak zwójki czy niektóre gąsienice miernikowcowatych.

• Małe wygryzienia powiększają się w nieregularne, postrzępione otwory; często pozostają nienaruszone grubsze nerwy liściowe.
• Na młodej rozsadzie i świeżo posadzonych roślinach możliwe jest silne ogołocenie, zahamowanie wzrostu, a wyjątkowo zamieranie roślin.
• Starsze gąsienice żerują przy nerwach głównych, między nerwami, na liściach okrywowych oraz wewnątrz główek i róż.
• Na liściach, w główkach kapusty i w różach kalafiora lub brokułu mogą być widoczne zielonkawe odchody.
• Uszkodzenia przed zbiorem obniżają jakość handlową i mogą zanieczyszczać jadalną część plonu.

Szkody powodują gąsienice wylęgające się z jaj składanych przez dorosłe samice. Motyle mogą przylatywać z sąsiednich pól, ogródków, nieużytków i stanowisk z chwastami kapustowatymi. Źródłem kolejnych pokoleń bywają także samosiewy, nieusunięte resztki po zbiorze oraz chwasty takie jak gorczyce, tasznik pospolity czy rukiewnik.

Pojedyncze jaja są rozproszone, dlatego porażenie często zaczyna się od kilku gąsienic. Ciągłe następstwo upraw kapustowatych w jednym miejscu zapewnia pokarm przez większą część sezonu i ułatwia przemieszczanie się szkodnika między plantacjami.

Samice składają zwykle pojedyncze, jasnożółte, wydłużone jaja na liściach, często na ich spodniej stronie. Po wylęgu gąsienice przechodzą kilka stadiów larwalnych i w sprzyjających warunkach żerują przez około 2–3 tygodnie, choć tempo rozwoju zależy od temperatury i jakości rośliny.

Dojrzała gąsienica przytwierdza się oprzędem do rośliny, resztek roślinnych, podpór lub innych osłoniętych powierzchni i tworzy zielonkawą poczwarkę. W Polsce rozwój może obejmować kilka nakładających się pokoleń w sezonie. Zimowanie najczęściej odbywa się w stadium poczwarki; liczba pokoleń i termin pojawu zależą od przebiegu pogody oraz regionu.

Najpierw potwierdź obecność gąsienic, jaj lub świeżych odchodów; same białe motyle nie oznaczają jeszcze konieczności zabiegu. Na małych uprawach zwykle wystarcza regularne ręczne zbieranie. W większych nasadzeniach decyzję podejmuj na podstawie liczby gąsienic, wieku roślin, fazy tworzenia główek lub róż, wartości plonu oraz obecności naturalnych wrogów.

Jeżeli ochrona jest konieczna, kieruj ją przede wszystkim przeciw młodym gąsienicom, zanim schowają się do wnętrza główek lub róż. Zapewnij dokładne pokrycie liści i środkowej części rośliny, stosując wyłącznie środek z aktualnym zezwoleniem dla konkretnej uprawy i szkodnika w Polsce. Przestrzegaj okresu karencji oraz wszystkich ograniczeń podanych na etykiecie.

Najskuteczniejszą metodą niechemiczną jest wykluczenie samic z uprawy. Bezpośrednio po siewie lub sadzeniu przykryj rośliny lekką włókniną albo siatką przeciw owadom i szczelnie zabezpiecz brzegi. Osłonę zdejmuj tylko wtedy, gdy jest to konieczne ze względu na zabiegi, zapylanie lub zbiór.

• Co najmniej raz w tygodniu oglądaj wierzch i spód liści oraz środek roślin; usuwaj pojedyncze jaja i gąsienice ręcznie.
• Na małych grządkach gąsienice można strząsać do pojemnika z wodą z detergentem, nie pozostawiając ich na sąsiednich roślinach.
• W razie potrzeby rozważ biologiczne preparaty mikrobiologiczne zawierające Bacillus thuringiensis var. kurstaki, ale wyłącznie wtedy, gdy konkretny produkt jest zarejestrowany w Polsce do danej uprawy i zgodnie z jego aktualną etykietą.
• Chroń pasożytnicze błonkówki, drapieżne pluskwiaki, pająki i inne organizmy pożyteczne, ograniczając zabiegi szerokospektralne.

• Rozpocznij lustrację od wschodów lub sadzenia i powtarzaj ją co najmniej raz w tygodniu, szczególnie w ciepłych okresach.
• Sprawdzaj spody liści, gdzie mogą znajdować się pojedyncze jaja, oraz środek główek i róż, gdzie starsze gąsienice są trudniejsze do zwalczenia.
• Stosuj włókninę lub siatkę od razu po posadzeniu, zanim samice rozpoczną składanie jaj.
• Usuwaj chwasty kapustowate, samosiewy i resztki po zbiorze, ponieważ mogą podtrzymywać populację.
• Unikaj wielokrotnego sadzenia kapustowatych w tym samym miejscu i planuj następstwo upraw.
• Rozwijaj roślinność kwitnącą w pobliżu, która dostarcza nektaru owadom pożytecznym, lecz nie dopuszczaj do zachwaszczenia stanowiska chwastami żywicielskimi.

• Samice wybierają rośliny zawierające glukozynolany, dlatego często zasiedlają zarówno warzywa kapustowate, jak i dziko rosnące chwasty z tej rodziny.
• Pojedyncze składanie jaj utrudnia wczesne wykrycie początku zasiedlenia, ponieważ nie powstają duże, łatwo zauważalne złoża jaj.
• Gatunek może być żywicielem pasożytniczych błonkówek, w tym kruszynków i gąsieniczników; nadmierne stosowanie nieselektywnych insektycydów ogranicza ich znaczenie.
• W odróżnieniu od bielinka kapustnika gąsienice bielinka rzepnika są na ogół mniejsze i żerują pojedynczo, choć dokładna identyfikacja wymaga oceny cech larwy.