Zgorzel siewek i zgnilizna korzeni powodowane przez Pythium debaryanum

Pythium debaryanum, często traktowany taksonomicznie jako Globisporangium debaryanum, jest glebowym lęgniowcem związanym ze zgorzelą przed- i powschodową siewek oraz zgnilizną korzeni. Choroba rozwija się szczególnie łatwo w mokrym, słabo napowietrzonym podłożu. Objawy nie pozwalają jednak pewnie odróżnić tego gatunku od innych Pythium, Phytophthora, Rhizoctonia czy Fusarium, dlatego diagnozę gatunkową warto potwierdzić laboratoryjnie.

Pythium debaryanum jest grzybopodobnym lęgniowcem bytującym w glebie i podłożach. Może zasiedlać kiełkujące nasiona, delikatne korzenie, hipokotyle oraz podstawę łodygi. Najczęściej wiąże się go ze zgorzelą przedwschodową, zgorzelą powschodową i zgnilizną korzeni; sporadycznie porażeniu mogą ulegać także młode części nadziemne lub owoce stykające się z mokrą glebą.

Praktyczne rozpoznanie brzmi zwykle „zgorzel lub zgnilizna typu Pythium”, ponieważ podobne objawy powodują inne gatunki Pythium i Globisporangium, a także Phytophthora, Rhizoctonia i Fusarium. Potwierdzenie gatunku wymaga świeżej próbki z aktywnej granicy nekrozy oraz badania diagnostycznego, np. izolacji lub metod molekularnych.

• Przed wschodami nasiona miękną, brązowieją, stają się wodniste i rozpadają się; w rozsadniku powstają puste place.
• Po wschodach hipokotyl lub dolna część łodygi jest wodnista, półprzezroczysta, szarobrązowa, przewężona i miękka. Siewka więdnie, przewraca się i zamiera przy powierzchni podłoża.
• Korzenie są nieliczne, brązowe, wodniste i łatwo tracą zewnętrzną warstwę; roślina może pozostać karłowata, więdnąć w ciepłe dni oraz żółknąć od dolnych liści.
• W starszych roślinach widoczna bywa brunatna zgnilizna systemu korzeniowego i szyjki korzeniowej. Objawy nie są swoiste dla tego gatunku.

Ogniska zwykle rozpoczynają się w stale mokrym podłożu, gdy skażona gleba, podłoże, nasiona, tace, stoły albo woda pozostają w kontakcie z młodymi korzeniami. Nadmiar podlewania tworzy ciągłe warstwy wody, w których pływki mogą przechodzić między komórkami lub roślinami.

Ryzyko zwiększają: zbyt głęboki lub gęsty siew, niedobór światła, chłodne i stresowe warunki kiełkowania, słaba cyrkulacja powietrza, zagęszczenie gleby, uszkodzenia korzeni oraz podlewanie według sztywnego harmonogramu zamiast według potrzeb roślin. W praktyce ognisko może być kompleksem kilku gatunków Pythium i innych patogenów odglebowych.

Patogen może przetrwać w porażonej glebie, resztkach podłoża i szczątkach roślin jako grzybnia oraz odporne oospory. Po nawodnieniu tworzy zarodnie, a w odpowiednich warunkach ruchliwe pływki. Pływki przemieszczają się w warstwie wody do kiełkujących nasion i korzeni, otorbiają się, kiełkują i wnikają do podatnych tkanek.

Rozpad porażonych tkanek dostarcza kolejnego inokulum. Woda, rozpryski, obiegowe systemy nawadniania, podłoże, pojemniki, narzędzia, ręce pracowników i porażona rozsada przenoszą patogena lokalnie. Nie jest to przede wszystkim choroba liści przenoszona powietrzem; kluczowe są wilgoć i skażone podłoże.

Siewki całkowicie przewrócone lub z rozległą zgnilizną korzeni zwykle nie odzyskują zdrowia. Usuń je wraz z przylegającym podłożem, wyrzuć poza miejsce produkcji, a pojemniki i powierzchnie oczyść oraz zdezynfekuj przed ponownym użyciem.

Przy ograniczonych zmianach natychmiast popraw drenaż, zmniejsz częstotliwość podlewania i zwiększ dostęp światła oraz powietrza. Nie przesadzaj roślin do ponownie używanego podłoża. W uprawie polowej usuń silnie porażone rośliny i ogranicz przenoszenie mokrej gleby na obuwiu, narzędziach oraz sprzęcie. Jeśli choroba nawraca, zbadaj próbkę, ponieważ fungicyd skuteczny przeciw jednemu patogenowi może nie działać na inny.

Podstawą ograniczania choroby są metody higieniczne i biologiczne, a nie ratowanie silnie porażonych roślin.

• Używaj czystego, komercyjnego podłoża do produkcji rozsady oraz zdrowych nasion.
• Myj i dezynfekuj tace, doniczki, stoły i narzędzia przed ponownym użyciem; usuwaj rozlane podłoże i resztki roślin.
• Usuwaj zamierające siewki razem z przylegającym podłożem. Nie przenoś ich na kompost, jeśli może on trafić do produkcji rozsady.
• Preparaty biologiczne oparte na zarejestrowanych szczepach Trichoderma lub innych mikroorganizmach stosuj wyłącznie zgodnie z polską etykietą i przeznaczeniem dla konkretnej uprawy. Ich działanie jest wspomagające i nie zastępuje higieny ani prawidłowego nawadniania.
• Nie korzystaj z nieuzdatnionej wody ze stawów, rowów lub zbiorników obiegowych przy produkcji rozsady.

• Wysiewaj zdrowe nasiona w czyste, przepuszczalne podłoże; nie używaj ziemi ogrodowej do produkcji rozsady.
• Zapewnij drożne otwory odpływowe, nie pozostawiaj tac w wodzie z odpływu i podlewaj dopiero po ocenie wilgotności.
• W polskich warunkach rozpoczynaj rozsadę w terminie zapewniającym dostateczne światło i temperaturę dla szybkiego wzrostu; unikaj długiego utrzymywania siewek w zimnym, mokrym podłożu.
• Zapewnij światło, przewiew i odpowiednią rozstawę. Ogranicz zamgławianie po wschodach i kieruj wodę na podłoże, nie na szyjki roślin.
• Na zagonach poprawiaj odpływ wody, unikaj zaskorupienia i zagęszczenia gleby; podwyższone zagony mogą ograniczyć zastoiska.
• Chore tace izoluj od zdrowej rozsady. Przy utrzymujących się stratach pobierz świeże korzenie i podstawę łodygi do laboratorium.

• Nazwa Pythium debaryanum ma znaczenie historyczne, ponieważ starsze opisy morfologiczne mogły obejmować kilka różnych gatunków.
• W polskich materiałach fitopatologicznych gatunek jest klasycznie wymieniany jako sprawca zgorzeli przedwschodowej buraka cukrowego.
• Ruchliwe pływki wymagają filmu wody, dlatego nadmierne podlewanie i stojąca woda są ważniejszymi czynnikami epidemii niż sama obecność patogena.
• Zdrowo rosnące, szybko kiełkujące siewki krócej pozostają w najbardziej podatnej fazie.