Niedobór potasu

Niedobór potasu jest niezakaźnym zaburzeniem odżywiania wynikającym z małej dostępności potasu w podłożu albo ograniczonego pobierania przez uszkodzone, przesuszone lub podmokłe korzenie. Typowo zaczyna się na starszych liściach od żółknięcia brzegów, które przechodzi w brunatne zasychanie. Przed nawożeniem diagnozę należy potwierdzić analizą gleby lub tkanek.

Potas jest niezbędnym makroskładnikiem, choć nie stanowi podstawowego składnika większości związków organicznych rośliny. Uczestniczy w regulacji uwodnienia komórek, pracy aparatów szparkowych, aktywności enzymów, fotosyntezie, transporcie węglowodanów oraz utrzymaniu turgoru i wytrzymałości tkanek.

Deficyt zazwyczaj ujawnia się na dojrzałych, dolnych liściach, ponieważ potas jest stosunkowo ruchliwy w roślinie. Brzegi liści bledną, żółkną lub przybierają odcień szarawy, brązowy albo brązowo-pomarańczowy, a następnie zasychają. W ciężkich przypadkach rośliny są karłowate, słabiej kwitną i plonują, a jakość owoców, nasion lub bulw spada.

Podobne objawy mogą powodować susza, zasolenie, uszkodzenie korzeni, choroby odglebowe, żerowanie szkodników, fitotoksyczność herbicydów oraz niedobory magnezu lub azotu. Dlatego diagnozę należy oprzeć na porównaniu zdrowych i chorych roślin, historii nawożenia i na analizie gleby, a w cennych uprawach także tkanek.

Pierwsze zmiany pojawiają się zwykle na starszych, dolnych liściach:

• żółknięcie lub blaknięcie zaczynające się przy wierzchołku i brzegach blaszki;
• szarawe, brązowe, pomarańczowe albo brązowo-fioletowe plamki i pasma;
• postępujące zasychanie brzegów, czyli nekrotyczne „przypalenie” liścia;
• zachowanie bardziej zielonych nerwów przy jednoczesnym zamieraniu tkanek między nimi;
• zwijanie, kędzierzawienie, więdnięcie i przedwczesne opadanie liści;
• spowolnienie wzrostu, krótsze pędy, słabsze łodygi, gorsze kwitnienie i zawiązywanie plonu.

W kukurydzy widoczne są żółto-brązowe brzegi starszych liści, w ziemniaku przypalenie brzegów starszych listków, a w soi chlorozowe i nekrotyczne obrzeżenia dolnych liści. U niektórych roślin sadowniczych, ozdobnych i palm wzór może być odmienny. Równomierne występowanie objawów na wielu roślinach częściej wskazuje na problem gleby lub nawadniania niż na miejscową infekcję, ale nie jest dowodem rozstrzygającym.

Niedobór potasu nie jest zakaźny i nie „rozprzestrzenia się” z rośliny na roślinę. Rozwija się wskutek niedopasowania podaży składnika do zapotrzebowania roślin.

• niskie zapasy potasu przyswajalnego i niewystarczające nawożenie;
• wynoszenie składnika z plonem, szczególnie bulwami, warzywami, sianem i kiszonką;
• lekka, piaszczysta lub silnie wymyta gleba o małej pojemności wymiany kationów;
• susza ograniczająca dyfuzję potasu do korzeni oraz podmoknięcie ograniczające napowietrzenie;
• zagęszczenie, mała objętość podłoża, uszkodzenie korzeni podczas przesadzania lub uprawy mechanicznej;
• choroby korzeni i inne czynniki ograniczające ich aktywność;
• niezbilansowane nawożenie; bardzo wysokie ilości wapnia, magnezu lub innych kationów mogą przyczyniać się do antagonizmów, lecz nie należy przyjmować tego bez badań.

Zaburzenie nie ma cyklu rozwojowego patogenu ani owada i nie przenosi się między roślinami. Pojawia się wtedy, gdy podaż potasu w strefie korzeniowej jest mniejsza niż zapotrzebowanie rośliny albo gdy korzenie nie mogą go pobrać.

Objawy mogą szybko nasilać się podczas intensywnego wzrostu, kwitnienia, nalewania owoców i nasion oraz tworzenia bulw ziemniaka. Uszkodzone liście zwykle nie odzyskują prawidłowego wyglądu po uzupełnieniu składnika. Skuteczność korekty ocenia się po kondycji nowo rozwijających się liści i pędów.

Najpierw potwierdź podejrzenie analizą gleby, a w wartościowych uprawach również analizą liści. Sprawdź wilgotność, drenaż, zagęszczenie, stan korzeni, historię nawożenia i możliwe zasolenie. Jeśli potas jest dostępny, lecz objawy występują miejscowo, przyczyną może być ograniczone pobieranie, a nie rzeczywisty brak składnika.

• usuń przyczynę stresu korzeni: przywróć prawidłowe nawadnianie, popraw odpływ wody i ogranicz ugniatanie gleby;
• zastosuj odpowiedni nawóz potasowy w dawce wynikającej z analizy i zaleceń dla danej rośliny; wybór formy oraz terminu zależy od gatunku, gleby i zasolenia;
• w uprawach polowych uwzględnij nawożenie przedsiewne lub pogłówne tylko wtedy, gdy technologia uprawy i analiza to uzasadniają;
• w pojemnikach wymień część podłoża lub wykonaj kontrolowane przepłukanie wyłącznie wtedy, gdy analiza wskazuje na zasolenie, a nie na niedobór;
• nie oczekuj, że silnie uszkodzone liście zazielenią się ponownie; poprawę oceniaj na nowym przyroście.

Nie stosuj „na wszelki wypadek” wysokich dawek ani oprysków dolistnych bez sprawdzenia etykiety, ponieważ mogą powodować poparzenia i nie rozwiązują problemu uszkodzonych korzeni.

Metody organiczne mogą poprawić bilans potasu, ale nie zastępują analizy gleby:

• utrzymuj ściółkę i stałą wilgotność podłoża, aby ograniczyć stres korzeni podczas suszy;
• zwiększaj zawartość materii organicznej przez dojrzały kompost i pozostawianie rozdrobnionych resztek, jeśli nie koliduje to ze zdrowotnością uprawy;
• stosuj dopuszczone do produkcji ekologicznej źródła potasu tylko wtedy, gdy ich skład, pochodzenie i dawka odpowiadają wynikom analizy oraz wymaganiom uprawy;
• unikaj świeżego, nieskompostowanego materiału i przypadkowego popiołu, ponieważ ich skład jest zmienny, a nadmiar soli lub wapnia może zaszkodzić;
• poprawiaj strukturę gleby, drenaż i rozwój korzeni zamiast próbować kompensować uszkodzenie korzeni coraz większą ilością nawozu.

Podstawą profilaktyki jest aktualna analiza gleby, a w intensywnych uprawach lub przy nawracających objawach także analiza tkanek. W Polsce próbki warto pobierać zgodnie z zaleceniami właściwej okręgowej stacji chemiczno-rolniczej, z osobnych, reprezentatywnych stanowisk i warstw gleby.

• planuj nawożenie potasem według zasobności gleby, przewidywanego plonu i ilości składnika wynoszonej z pola;
• uwzględniaj pH, magnez, fosfor, azot, materię organiczną i zasolenie, a nie tylko pojedynczy wynik potasu;
• na glebach lekkich dziel dawki i ograniczaj straty przez wymywanie, zgodnie z wymaganiami konkretnej uprawy;
• utrzymuj równomierne nawadnianie, dobry drenaż, ściółkę i strukturę gleby;
• nie dopuszczaj do zagęszczenia strefy korzeniowej i kontroluj choroby korzeni oraz uszkodzenia mechaniczne;
• porównuj rośliny z różnych części pola i nie rozpoznawaj niedoboru na podstawie pojedynczego liścia.

• Potas jest składnikiem ruchliwym w roślinie, dlatego jego niedobór zwykle ujawnia się wcześniej na starszych liściach niż na młodym przyroście.
• Nawet gleba zawierająca potas może powodować objawy, gdy korzenie są przesuszone, podmokłe, zniszczone przez zagęszczenie lub ograniczone przez chorobę.
• Ziemniak ma duże zapotrzebowanie na potas podczas rozwoju bulw, a niedobór może obniżać zarówno plon, jak i jakość bulw.
• Nadmiar nawozu potasowego nie jest bezpiecznym rozwiązaniem: może zwiększać zasolenie i pogarszać pobieranie magnezu.
• W Polsce szczególnie ważne jest uwzględnienie lekkich gleb, jesienno-zimowego wymywania oraz dużego wynoszenia potasu z warzywami, ziemniakami, sianem i kiszonką.