
Mszyca ogórkowa (Aphis gossypii Glover)
Aphis gossypii GloverKrótkie przedstawienie: Mszyca ogórkowa (Aphis gossypii Glover)
Mszyca ogórkowa, Aphis gossypii, jest drobnym i bardzo zmiennym ubarwieniem, polifagicznym szkodnikiem. W Polsce może zasiedlać przede wszystkim uprawy pod osłonami, warzywa dyniowate, rośliny ozdobne i chwasty. Żeruje na spodniej stronie liści oraz młodych pędach, powodując ich deformację i osłabienie. Spadź sprzyja czarnej sadzakowej naleciałości, a krótkie nakłucia mogą przenosić wirusy.
Typowe warunki
Przegląd
Mszyca ogórkowa tworzy kolonie na spodniej stronie liści, wierzchołkach wzrostu, młodych pędach, pąkach kwiatowych i czasem na powierzchni młodych owoców. Osobniki mogą być bezskrzydłe lub uskrzydlone, od jasnożółtych i zielonych po niebieskozielone, brunatne lub prawie czarne.
Wysysanie soków osłabia roślinę, a wydzielana spadź zanieczyszcza liście i podłoże. Rozwijająca się na niej czarna sadzakowa naleciałość jest następstwem obecności owadów, a nie pierwotną infekcją. W uprawach podatnych na wirusy nawet krótki kontakt żerującej mszycy może mieć znaczenie epidemiologiczne.
Objawy i rozpoznawanie
Najbardziej typowe są skupiska miękkich, gruszkowatych mszyc na spodniej stronie liści i przy młodych przyrostach. Należy obserwować:
- zwijanie, marszczenie i pofałdowanie młodych liści;
- deformację lub zahamowanie wzrostu wierzchołków;
- żółknięcie, przedwczesne zasychanie i spadek wigoru przy dużej liczebności;
- lepki nalot spadzi na liściach, owocach, doniczkach i powierzchniach pod roślinami;
- czarną sadzakową naleciałość rozwijającą się na spadzi;
- obecność mrówek zbierających spadź i niekiedy chroniących kolonie;
- objawy wirusowe w uprawach dyniowatych, które mogą wystąpić przy niewielkiej liczbie mszyc.
Podobne kolonie mogą tworzyć inne gatunki mszyc. Pewniejsze rozpoznanie wymaga oceny rośliny żywicielskiej, miejsca żerowania, cech ciała i syfonów, a czasem konsultacji specjalistycznej.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Lokalnie szkodnik rozprzestrzenia się dzięki uskrzydlonym samicom przelatującym z przegęszczonych kolonii, osłabionych roślin, chwastów i sąsiednich upraw. Może być również zawleczony na porażonych rozsadach, sadzonkach, narzędziach, odzieży i sprzęcie.
Nadmiar azotu oraz nieregularne podlewanie sprzyjają powstawaniu miękkiego, soczystego przyrostu. Mrówki mogą chronić mszyce. Szczególne znaczenie ma przenoszenie wirusów podczas krótkiego żerowania, dlatego ważne są zdrowy materiał roślinny, usuwanie źródeł infekcji, higiena i odmiany tolerancyjne, jeśli są dostępne.
Cykl życia i przetrwanie
W sezonie wegetacyjnym mszyca ogórkowa rozmnaża się głównie partenogenetycznie: samice rodzą żywe larwy bez zapłodnienia. Larwy przechodzą kilka linień, a w sprzyjających warunkach szybko osiągają dojrzałość rozrodczą, co umożliwia powstawanie wielu pokoleń.
Przy przegęszczeniu kolonii, pogorszeniu jakości rośliny lub zmianie warunków pojawiają się formy uskrzydlone, które zasiedlają nowe rośliny. W cieplejszych i chronionych miejscach kolonie mogą przetrwać na żywych roślinach. W chłodniejszym klimacie część populacji może tworzyć formy płciowe i jaja zimujące na odpowiednich żywicielach pierwotnych; gospodarz zimowy nie jest jednak jednakowy dla wszystkich populacji, dlatego kalendarz lokalny należy traktować orientacyjnie.
Zwalczanie i ochrona
Po wykryciu kolonii zaznacz zasiedlone rośliny i oceń liczebność mszyc, tempo przyrostu, obecność uskrzydlonych form, objawy wirusowe oraz liczebność wrogów naturalnych. Przy małej kolonii usuń porażone fragmenty lub spłucz owady wodą. W szklarni izoluj silnie zasiedlone rośliny, aby ograniczyć przenoszenie.
Jeśli monitoring wskazuje na narastające zagrożenie, wybierz metodę najmniej szkodliwą dla zapylaczy i naturalnych wrogów. Zabieg chemiczny traktuj jako element IPM, nie jako działanie automatyczne; wykonuj go tylko środkiem z aktualną polską etykietą dla konkretnej uprawy i szkodnika. Rotuj mechanizmy działania zgodnie z aktualnymi zaleceniami, aby ograniczać ryzyko odporności. Przy podejrzeniu wirusa usuń i zabezpiecz chore rośliny, ponieważ zwalczanie mszyc nie cofa już powstałych objawów.
Łagodna i biologiczna ochrona
W małych uprawach kolonie można usuwać mechanicznie lub spłukiwać silnym, ale nieuszkadzającym rośliny strumieniem wody, kierowanym także na spodnią stronę liści. Silnie zasiedlone, pojedyncze wierzchołki warto wyciąć i usunąć poza kompostem.
Chroń biedronki, złotooki, bzygi, skorki i pasożytnicze błonkówki. W szklarni można rozważyć biologiczne środki ochrony oparte na organizmach pożytecznych, dobierając je do uprawy, temperatury i wilgotności zgodnie z instrukcją dostawcy. Preparaty kontaktowe, takie jak mydła owadobójcze lub oleje, działają tylko po dokładnym pokryciu kolonii; przed zastosowaniem sprawdź ich legalność, bezpieczeństwo dla rośliny i wykonaj próbę na kilku liściach.
Zapobieganie
Rozpocznij lustrację od posadzenia rozsady i powtarzaj ją co najmniej raz w tygodniu, a w szklarni częściej. Sprawdzaj przede wszystkim spodnie strony liści, wierzchołki i młode pędy. Żółte tablice lepowe mogą pomagać wykrywać nalot form uskrzydlonych, lecz nie powinny być jedyną podstawą decyzji o zabiegu.
- Używaj czystej, sprawdzonej rozsady i izoluj nowe rośliny, gdy jest to możliwe.
- Usuwaj chwasty i resztki roślinne będące źródłem kolonii, szczególnie wokół szklarni i tuneli.
- Unikaj przenawożenia azotem oraz utrzymuj równomierną wilgotność podłoża.
- Na młodych roślinach stosuj siatki przeciw owadom lub włókninę, jeśli nie utrudnia to wzrostu i zapylania.
- Wybieraj odmiany dostosowane do lokalnych warunków i tolerancyjne na wirusy, gdy są dostępne.
- Ograniczaj mrówki w bezpośrednim sąsiedztwie kolonii i zachowuj roślinność sprzyjającą organizmom pożytecznym.
Ciekawostki
- Ubarwienie osobników w obrębie jednej kolonii może być bardzo zróżnicowane i nie jest wiarygodną cechą rozpoznawczą.
- Gatunek ma szeroki zakres żywicieli, ale różne populacje i biotypy mogą różnić się preferencją oraz zdolnością rozwoju na określonych roślinach.
- Mszyce są często przenoszone między roślinami przez formy uskrzydlone, wiatr oraz materiał rozmnożeniowy.
- Spadź przyciąga mrówki, które mogą ograniczać skuteczność naturalnego oporu biologicznego.
- Wirus może zostać przeniesiony podczas krótkiego nakłucia, dlatego sam późniejszy spadek liczebności mszyc nie zawsze zapobiega infekcji.
Stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie legalnie dopuszczone w Polsce do danej uprawy i przeciwko danemu szkodnikowi. Przed użyciem sprawdź aktualną etykietę-instrukcję, zakres zastosowania, dawkę, liczbę zabiegów, okres karencji oraz wymagania dotyczące ochrony zapylaczy i organizmów pożytecznych. Nie wykonuj zabiegów rutynowych ani podczas oblotu pszczół.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Abelmoschus cailleiAbelmoschus caillei
Abelmoschus manihot – uprawa i pielęgnacjaAbelmoschus manihot
Abelmoschus esculentus – ketmia jadalna (okra)Abelmoschus esculentus
Papryka (Capsicum annuum) – uprawa i pielęgnacjaCapsicum annuum
Bishop’s Crown (Capsicum annuum ‘Bishop’s Crown’)Capsicum annuum 'Bishop's Crown'
Cherry Bomb (Capsicum annuum ‘Cherry Bomb’)Capsicum annuum 'Cherry Bomb'
Papryka chili Explosive Ember (Capsicum annuum ‘Explosive Ember’)Capsicum annuum 'Explosive Ember'
Numex Twilight (Capsicum annuum ‘Numex Twilight’)Capsicum annuum 'Numex Twilight'
Purple Beauty (Capsicum annuum ‘Purple Beauty’)Capsicum annuum 'Purple Beauty'
Papryka Serrano (Capsicum annuum ‘Serrano’)Capsicum annuum 'Serrano'
Capsicum baccatum – poradnik uprawyCapsicum baccatum
Papryka chili yellow lantern (Capsicum chinense) – uprawa i pielęgnacjaCapsicum chinense